Học nhồi nhét
Cramming (massed practice)
Học nhồi nhét là dồn toàn bộ việc học một nội dung vào một khoảng thời gian liên tục sát ngày kiểm tra. Nó có tác dụng thật với bài kiểm tra diễn ra ngay sau đó, và đây là lý do thói quen này rất khó bỏ. Vấn đề nằm ở chỗ phần kiến thức tạo ra theo cách này suy giảm rất nhanh, nên nó không dùng lại được cho những kỳ thi tổng hợp về sau.
Với bài kiểm tra ngay hôm sau
Có hiệu quả
Đây không phải tranh cãi. Học dồn thường cho điểm cao hơn học giãn cách nếu bài kiểm tra diễn ra trong vòng vài giờ tới.
Với bài kiểm tra sau vài tuần
Thua rõ rệt
Cùng tổng thời gian, cách chia lại quyết định phần còn lại sau đó.
Điều bị đánh mất
Giấc ngủ
Học dồn thường lấn vào đêm trước, và giấc ngủ tham gia trực tiếp vào việc củng cố những gì vừa học.
Chi phí thật
Học lại từ đầu
Nội dung học dồn cho kỳ thi giữa kỳ gần như phải học lại toàn bộ khi ôn thi cuối kỳ hoặc thi tốt nghiệp.
Hai cách dùng cùng một quỹ thời gian
Cả hai đường trên biểu đồ này đại diện cho cùng một tổng số giờ học. Khác biệt duy nhất là những giờ đó nằm ở đâu trên trục thời gian.
Vì sao học dồn có tác dụng — và tác dụng đến đâu
Một buổi học dồn kéo nội dung lên trạng thái dễ truy xuất nhất mà trí nhớ có thể đạt được. Mọi thứ vừa được đọc, các liên kết còn nóng, và trong vài giờ tiếp theo bạn thực sự có thể lấy ra gần như toàn bộ. Nếu bài kiểm tra rơi vào khoảng thời gian đó, học dồn không chỉ đủ dùng — nó thường cho kết quả cao hơn một lịch ôn giãn cách cùng thời lượng.
Học sinh không sai khi nhận ra điều này. Cái sai nằm ở chỗ suy rộng nó ra: kinh nghiệm “học đêm hôm trước và được điểm khá” là bằng chứng đúng cho một câu hỏi rất hẹp, và nó im lặng hoàn toàn về câu hỏi kiến thức đó còn lại bao nhiêu sau ba tuần.
Đường cong quên trả lời câu hỏi thứ hai, và câu trả lời là: rất ít. Kiến thức được nạp một lần, không qua lần nhớ lại nào cách quãng, nằm đúng trên đoạn dốc nhất của đường cong.
Ba thứ học dồn không tạo ra được
Ngoài vấn đề thời gian tồn tại, có những loại kết quả mà một buổi học liên tục về bản chất không sinh ra.
Khả năng phân biệt các dạng bài
Khi học liên tục một dạng, bạn không phải nhận diện xem đề đang hỏi gì — bạn đã biết trước. Kỹ năng chọn đúng phương pháp cho một đề chưa phân loại chỉ hình thành khi các dạng bài được trộn lẫn.
Trí nhớ chịu được áp lực
Kiến thức vừa nạp xong dễ truy xuất trong điều kiện yên tĩnh và quen thuộc. Trong phòng thi, với căng thẳng và giới hạn thời gian, phần trí nhớ mỏng manh này là phần biến mất đầu tiên.
Sự hiểu đủ sâu để suy ra
Học dồn có xu hướng chuyển sang ghi nhớ máy móc vì đó là cách nhanh nhất để phủ hết nội dung. Với câu hỏi vận dụng ở tình huống mới, ghi nhớ máy móc không suy ra được gì.
Nếu kỳ thi đã là ngày mai
Đây là tình huống thật và trang này không giả vờ rằng nó không tồn tại. Khi không còn thời gian để giãn cách, mục tiêu chuyển thành lấy nhiều nhất có thể từ số giờ còn lại.
- 1
Chọn phạm vi trước khi mở tài liệu
Liệt kê những phần chắc chắn xuất hiện và bỏ hẳn phần còn lại. Phủ 60% nội dung ở mức nhớ được tốt hơn phủ 100% ở mức mơ hồ, vì phần mơ hồ gần như không lấy ra được trong phòng thi.
- 2
Tự kiểm tra ngay từ đầu, đừng đọc trước
Bắt đầu bằng việc gấp sách và thử trả lời để tìm ra chỗ hổng, rồi mới đọc đúng những chỗ đó. Đọc tuần tự từ trang đầu là cách tiêu hết thời gian vào phần bạn vốn đã biết.
- 3
Chia thành các chặng ngắn có nghỉ
Ba chặng bốn mươi phút cách nhau bởi hai lần nghỉ mười phút giữ được sự tập trung tốt hơn hai tiếng liên tục. Ngay trong một đêm, một chút giãn cách vẫn tốt hơn không có gì.
- 4
Ngủ, kể cả khi chưa ôn xong
Đây là bước hay bị bỏ nhất và là bước đắt nhất khi bỏ. Bốn tiếng ngủ rồi ôn lại buổi sáng thường cho kết quả tốt hơn bốn tiếng ôn thêm trong đêm, vì giấc ngủ củng cố phần vừa học và vì bài thi cần khả năng tập trung chứ không chỉ cần nội dung.
- 5
Sau kỳ thi, xếp lịch ôn lại phần đó
Đây là bước biến một lần học dồn thành thứ không bị mất trắng. Một lần ôn ngắn sau ba ngày và một lần nữa sau hai tuần đủ để giữ lại phần lớn nội dung cho kỳ thi tổng hợp về sau.
3 lỗi khiến kỹ thuật này mất tác dụng
Coi kết quả tốt của một lần học dồn là bằng chứng phương pháp này hiệu quả
Cái giá: Thói quen được củng cố bằng một mẫu quan sát chỉ đo được đúng thứ mà học dồn giỏi. Học sinh lặp lại nó suốt nhiều năm và chỉ phát hiện vấn đề khi bước vào kỳ thi tổng hợp.
Thay bằng: Kiểm tra lại chính mình về nội dung đó sau hai tuần, không nhìn tài liệu. Con số đó mới là thứ nói lên phương pháp đã tạo ra cái gì.
Thức khuya để ôn thêm vài tiếng
Cái giá: Mất giấc ngủ vừa cắt bớt quá trình củng cố phần vừa học, vừa làm giảm khả năng tập trung và tốc độ xử lý trong chính buổi thi. Phần thu được từ vài tiếng thêm thường nhỏ hơn phần mất đi.
Thay bằng: Đặt một giờ dừng cố định và tuân thủ nó, kể cả khi chưa ôn hết. Xử lý phần chưa ôn bằng cách thu hẹp phạm vi từ đầu, không bằng cách kéo dài đêm.
Đọc lại tài liệu suốt buổi học dồn
Cái giá: Trong tình huống ít thời gian nhất, học sinh chọn đúng hoạt động cho cảm giác an tâm nhất và tạo ra ít trí nhớ dùng được nhất. Buổi ôn kết thúc với cảm giác đã thuộc và một trí nhớ chỉ nhận diện được chứ không nhớ lại được.
Thay bằng: Đổi tỉ lệ thành phần lớn thời gian tự trả lời và phần nhỏ thời gian đọc. Càng ít thời gian thì tỉ lệ này càng phải nghiêng về tự kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Học nhồi nhét có thật sự vô dụng không?
Không. Nó hiệu quả cho bài kiểm tra diễn ra ngay sau đó, và trong một số tình huống đó là mục tiêu duy nhất còn lại. Điều nó không làm được là tạo ra kiến thức còn dùng được sau vài tuần, nên nó là chiến lược tệ khi áp dụng như thói quen thường xuyên.
Học dồn trong bao lâu thì bắt đầu mất tác dụng?
Vấn đề không nằm ở độ dài của buổi học mà ở việc không có khoảng cách giữa các lần gặp lại nội dung. Một buổi bốn tiếng chia làm bốn buổi một tiếng trong bốn ngày cho kết quả dài hạn tốt hơn nhiều, dù tổng thời gian không đổi.
Nếu môn học đó thi xong là không dùng lại nữa thì sao?
Khi kiến thức thật sự không quay lại, chi phí của học dồn thấp hơn nhiều và lựa chọn này hợp lý hơn. Cần trung thực về điều kiện đó: trong chương trình phổ thông Việt Nam, phần lớn nội dung lớp 10 và 11 đều quay lại ở kỳ thi tốt nghiệp.
Có cách nào kết hợp cả hai không?
Có, và đó là cách dùng hợp lý nhất. Học giãn cách trong suốt quá trình để xây nền, rồi dùng một buổi ôn dồn ngắn ngay trước kỳ thi để kéo mọi thứ lên trạng thái sẵn sàng. Buổi ôn dồn khi đó là bước hoàn thiện chứ không phải toàn bộ việc học.
Trang này dựa trên đâu
Kèm theo cả những chỗ mà nghiên cứu yếu hơn so với cách nó thường được trích dẫn.
Với cùng tổng thời lượng, luyện tập phân tán cho kết quả ghi nhớ dài hạn cao hơn luyện tập dồn; ưu thế của học dồn chỉ tồn tại ở các khoảng kiểm tra rất ngắn.
Cepeda, N. J., và cộng sự (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin.
Giấc ngủ tham gia vào quá trình củng cố trí nhớ khai báo; các khoảng nghỉ có chứa giấc ngủ cho kết quả tốt hơn khoảng nghỉ cùng độ dài khi thức.
Diekelmann, S., & Born, J. (2010). The memory function of sleep. Nature Reviews Neuroscience.
Giới hạn: Đây là tổng quan cơ chế thần kinh, không phải nghiên cứu can thiệp trong lớp học. Nó ủng hộ việc không cắt giấc ngủ để học thêm, không cho biết số giờ tối ưu cho từng học sinh.
Người học đánh giá quá cao mức độ mình đã nắm bài sau khi tiếp xúc liên tục với tài liệu, do nhầm cảm giác quen thuộc với khả năng nhớ lại.
Bjork, R. A., Dunlosky, J., & Kornell, N. (2013). Self-Regulated Learning: Beliefs, Techniques, and Illusions. Annual Review of Psychology.
Aiducation dùng kỹ thuật này như thế nào
Aiducation Adaptive Mastery không đánh giá tiến độ theo số bài đã hoàn thành hay số giờ đã ngồi học, chính vì hai chỉ số đó không phân biệt được một học sinh học đều với một học sinh học dồn. Hệ thống đo khả năng nhớ lại sau một khoảng thời gian như một chỉ số riêng, và một đơn vị kiến thức chỉ được đánh dấu là đã làm chủ khi học sinh vận dụng được nó ở lần gặp lại cách xa buổi học đầu tiên. Một học sinh vừa đạt điểm cao nhờ học dồn sẽ thấy nội dung đó quay lại trong lộ trình, không biến mất khỏi danh sách.
Vì sao dạy một kèm một hiệu quả hơn — và cách thu hẹp khoảng cách đó