Ngành này thực ra là gì
Tâm lý học nghiên cứu nhận thức, cảm xúc và hành vi bằng phương pháp khoa học: đặt giả thuyết, thiết kế nghiên cứu, đo lường, phân tích thống kê. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với hình dung phổ biến.
Ngành chia thành nhiều nhánh rất khác nhau: lâm sàng, học đường, tổ chức, phát triển, nhận thức. Chỉ một phần trong đó là tham vấn trực tiếp, và nhánh đó đòi hỏi đào tạo có giám sát sau đại học.
Ở Việt Nam, nhu cầu về tâm lý học đường và tham vấn đang tăng nhanh hơn nguồn cung người được đào tạo bài bản. Đây là ngành có khoảng trống thật, nhưng cũng có nhiều người hành nghề thiếu chuẩn.
Bốn năm học những gì
Hai năm đầu: tâm lý học đại cương, sinh lý thần kinh, thống kê, phương pháp nghiên cứu. Thống kê là môn khiến nhiều sinh viên bất ngờ nhất.
Hai năm sau: tâm lý học phát triển, nhân cách, xã hội, lâm sàng hoặc tổ chức, cùng thực hành có giám sát và khoá luận nghiên cứu.
Ra làm nghề gì
Chuyên viên tâm lý học đường
Hỗ trợ học sinh gặp khó khăn học tập, cảm xúc, quan hệ; làm việc với giáo viên và phụ huynh.
Nhà tham vấn tâm lý
Làm việc một–một với thân chủ theo tiến trình dài. Cần đào tạo và giám sát chuyên môn sau đại học.
Chuyên viên tâm lý tổ chức
Tuyển chọn, đánh giá năng lực, phát triển đội nhóm trong doanh nghiệp.
Chuyên viên nghiên cứu người dùng
Áp dụng phương pháp tâm lý vào thiết kế sản phẩm. Mảng đang tuyển ở công ty công nghệ.
Chuyên viên can thiệp sớm
Làm việc với trẻ chậm phát triển, tự kỷ. Nhu cầu vượt xa nguồn cung tại Việt Nam.
Nghiên cứu viên / giảng viên
Cần học lên cao. Nghiên cứu tâm lý ở Việt Nam còn non và đang mở rộng.
Trang riêng cho từng nghề
- Chuyên viên nhân sự
Thường xuyên phải nói điều người khác không muốn nghe.
- Chuyên viên tuyển dụng
Đọc người qua một cuộc trò chuyện bốn mươi phút, và thường xuyên đọc sai.
- Chuyên viên tâm lý học đường
Khoảng trống thật ở Việt Nam, và đang được lấp bằng người thiếu chuẩn.
- Nhà tham vấn tâm lý
Cần đào tạo có giám sát sau đại học — cử nhân một mình không đủ.
- Nghiên cứu viên
Chu kỳ tính bằng năm, và phần lớn thí nghiệm không ra gì.
Hợp với ai
Người tò mò về con người nhưng muốn kết luận dựa trên bằng chứng, và đủ vững để nghe những chuyện nặng mà không mang hết về nhà.
Ngành này thiên về mã SIA · Người giúp bằng phương pháp. Trang đó xếp toàn bộ 59 ngành theo độ hợp với mã này.
Cái bẫy
Cái bẫy lớn nhất là chọn ngành vì mình hay được bạn bè tâm sự. Đó là một phẩm chất tốt nhưng khác hẳn nghề: tâm lý học chạy bằng phương pháp, thống kê và quy tắc đạo đức, còn tham vấn chuyên nghiệp đòi hỏi đào tạo dài sau đại học. Cử nhân tâm lý một mình không cho phép bạn hành nghề tham vấn.
Khác gì với ngành gần giống
Công tác xã hội
Tâm lý học làm việc với thế giới bên trong của một người; công tác xã hội kết nối họ với nguồn lực bên ngoài. Công tác xã hội có đầu ra sớm hơn và ít yêu cầu học lên cao hơn.
Quản trị nhân lực
Nếu bạn thích ứng dụng hiểu biết về con người trong doanh nghiệp và muốn đi làm ngay sau cử nhân, quản trị nhân lực là đường thẳng hơn tâm lý học.
Trang này không nêu điểm chuẩn, học phí hay mức lương — những con số đó đổi hằng năm và nên tra ở nguồn chính thức của từng trường thay vì tin vào một trang đã cũ.
Làm trắc nghiệm để biết mã Holland của bạn