Công thức Cấu tạo từ: tiền tố và hậu tố
6 dạng, xếp từ hay gặp nhất.
- 1
Hậu tố tạo danh từ
V/adj + -tion, -sion, -ment, -ance, -ence, -ness, -ity, -ship, -hood; V + -er, -or, -ist, -ant (chỉ người)
Chỗ trống sau mạo từ (a, an, the), tính từ sở hữu (my, their) hay tính từ thường cần danh từ. Danh từ chỉ người hay có -er, -or, -ist, -ant, -ee.
- The development of the city has been very fast.Sự phát triển của thành phố rất nhanh (develop → development).
- Her kindness made everyone feel welcome.Sự tốt bụng của cô ấy làm ai cũng thấy được chào đón (kind → kindness).
- My cousin works as an assistant in a dental clinic.Anh họ mình làm trợ lý ở phòng khám nha khoa (assist → assistant).
- 2
Hậu tố tạo tính từ
N/V + -ful, -less, -ous, -al, -ic, -ive, -able, -ible, -y, -ish
Tính từ đứng trước danh từ hoặc sau be, seem, become, look. -ful là có, -less là không có (careful/careless). -able/-ible thường là “có thể được làm”.
- Be careful when you cross the road.Cẩn thận khi qua đường nhé (care → careful).
- This old phone charger is useless now.Cái sạc điện thoại cũ này giờ vô dụng rồi (use → useless).
- Plastic is not biodegradable, so it stays in the ocean for centuries.Nhựa không phân hủy sinh học được nên nằm dưới biển hàng trăm năm.
- 3
Tiền tố phủ định
un- / in- / im- (trước p, m) / il- (trước l) / ir- (trước r) / dis- / non- + từ gốc
Nghĩa “không, ngược lại”. Im- đứng trước p, m (impossible, immature), il- trước l (illegal), ir- trước r (irregular). Dis- hay đi với động từ và một số tính từ (disagree, dishonest). Không có quy tắc tuyệt đối cho un-/in-, phải học theo từ.
- It is illegal to ride a motorbike without a helmet.Đi xe máy không đội mũ bảo hiểm là phạm luật.
- Many students find the new timetable inconvenient.Nhiều học sinh thấy thời khóa biểu mới bất tiện.
- I disagree with the idea of banning phones at school.Mình không đồng ý với ý cấm điện thoại ở trường.
- 4
Tiền tố đổi nghĩa khác
re- (lại), mis- (sai), over- (quá), under- (dưới, chưa đủ), pre- (trước), co- (cùng), inter- (giữa)
Tiền tố không đổi từ loại, chỉ thêm nghĩa. Misunderstand là hiểu sai, overcook là nấu quá lửa, underestimate là đánh giá thấp.
- Please rewrite this paragraph more clearly.Em viết lại đoạn này cho rõ hơn nhé.
- Don't underestimate the importance of sleep before an exam.Đừng xem nhẹ chuyện ngủ đủ trước kỳ thi.
- 5
Hậu tố tạo động từ và trạng từ
adj/N + -ize/-ise, -en, -ify, -ate → động từ; adj + -ly → trạng từ
Modernize, widen, simplify là động từ. Trạng từ thường là tính từ + -ly (quick → quickly), bổ nghĩa cho động từ. Đề thi dùng cả -ize (kiểu Mỹ) lẫn -ise (kiểu Anh), cách nào cũng đúng.
- The government plans to widen this road next year.Chính phủ định mở rộng con đường này vào năm sau (wide → widen).
- We need to simplify the instructions for younger kids.Mình cần đơn giản hóa phần hướng dẫn cho các em nhỏ (simple → simplify).
- 6
Tính từ cùng gốc khác nghĩa (bẫy tìm lỗi sai)
comprehensive / comprehensible; intelligent / intelligible; sensible / sensitive; considerate / considerable; economic / economical; advisable / advisory; respectful / respectable / respective
Đây là kiểu câu đề chính thức 2021, 2022, 2024 đều ra. Từ sai vẫn đúng từ loại nhưng sai nghĩa, nên phải dịch cả cụm mới thấy.
- The teacher's explanation was clear and comprehensible.Lời giảng của cô rõ ràng, dễ hiểu (comprehensive là toàn diện).
- My little sister is very sensitive; she cries at sad films.Em gái mình rất nhạy cảm, xem phim buồn là khóc (sensible là hợp lý, biết điều).
- He spent a considerable amount of money on his new laptop.Cậu ấy tốn một khoản tiền đáng kể cho cái laptop mới (considerate là chu đáo).
Khi nào dùng?
1.Chọn đúng từ loại theo vị trí trong câu: sau mạo từ là danh từ, trước danh từ là tính từ, bổ nghĩa động từ là trạng từ.
- The success of the project depends on teamwork.Thành công của dự án phụ thuộc vào làm việc nhóm (the + danh từ success).
2.Đổi nghĩa thành phủ định bằng tiền tố khi viết lại câu.
- It is not possible to finish this today. → It is impossible to finish this today.Không thể làm xong việc này trong hôm nay.
3.Phân biệt các tính từ cùng gốc khác nghĩa trong câu tìm lỗi sai.
- Buying a second-hand bike is an economical choice.Mua xe đạp cũ là lựa chọn tiết kiệm (economic là thuộc về kinh tế).
4.Đoán nghĩa từ mới trong bài đọc nhờ tiền tố và hậu tố.
- The rules were reintroduced after a short break.Các quy định được áp dụng lại sau một thời gian ngắn (re- là lại).
Dấu hiệu nhận biết
Thấy những chữ này trong câu là nghĩ ngay tới cấu trúc này.
- a / an / the + ___
- be / become / seem + ___
- very / so / too + ___
- V + ___ (trạng từ)
- tính từ sở hữu + ___
Phân biệt
sensible và sensitive
Sensible là hợp lý, biết suy nghĩ (a sensible decision). Sensitive là nhạy cảm, dễ bị tác động (sensitive skin).
- Wearing a raincoat today is a sensible idea.Hôm nay mặc áo mưa là ý hợp lý.
- My skin is sensitive to strong sunlight.Da mình nhạy cảm với nắng gắt.
economic và economical
Economic là thuộc về kinh tế (economic growth). Economical là tiết kiệm, ít tốn kém (an economical car).
- Vietnam has had strong economic growth.Việt Nam tăng trưởng kinh tế mạnh.
- Taking the bus is more economical than using Grab.Đi xe buýt tiết kiệm hơn đi Grab.
historic và historical
Historic là có ý nghĩa lịch sử, đáng nhớ (a historic moment). Historical là liên quan tới lịch sử, thuộc về quá khứ (historical documents, a historical novel).
- Winning the AFF Cup was a historic day for the team.Vô địch AFF Cup là ngày lịch sử của đội.
- The museum keeps many historical documents.Bảo tàng lưu nhiều tư liệu lịch sử.
Bẫy đề thi
Những chỗ đề hay gài và học sinh hay sai.
- 1
The lesson was so comprehensive that even young kids could follow it.
The lesson was so comprehensible that even young kids could follow it.
Trẻ nhỏ theo kịp được là vì bài dễ hiểu, nên cần comprehensible. Comprehensive là toàn diện, bao quát, không hợp nghĩa.
- 2
She is a very considerable person; she always remembers my birthday.
She is a very considerate person; she always remembers my birthday.
Considerate là chu đáo, quan tâm người khác. Considerable là đáng kể, chỉ dùng cho số lượng, mức độ.
- 3
The plan was unpossible to carry out.
The plan was impossible to carry out.
Trước p dùng im-, không dùng un-. Tương tự: immature, impatient, imperfect.
- 4
The success project needs everyone's help.
The successful project needs everyone's help.
Đứng trước danh từ project cần tính từ successful, không dùng danh từ success.
- 5
He drives very careful in the rain.
He drives very carefully in the rain.
Bổ nghĩa cho động từ drives phải là trạng từ carefully. Careful là tính từ.
- 6
The school hired an advisable committee to plan the new library.
The school hired an advisory committee to plan the new library.
Advisory là có vai trò tư vấn (advisory committee, advisory board). Advisable là nên làm, khôn ngoan (It is advisable to…).
