Tâm lý và cảm xúc

Trẻ có bạn tưởng tượng: có bình thường không và khi nào cần lo

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ mầm non có bạn tưởng tượng là một phần bình thường của sự phát triển, nhất là từ khoảng 3 đến 5 tuổi. Người bạn ấy giúp con tập nói chuyện, tập chơi với người khác, nhìn sự việc từ phía người khác và tự trấn an khi sợ; con thường vẫn có bạn thật và vẫn biết đâu là trò chơi. Bố mẹ chỉ cần hỏi bác sĩ khi con chậm nói, ít giao tiếp, khi người bạn tưởng tượng làm con sợ, bảo con làm đau mình hay người khác, hoặc con thay đổi đột ngột về lời nói, sinh hoạt, khả năng tập trung.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con làm đau bản thân hoặc người khác và nói là “bạn ấy bảo con làm”: giữ con an toàn, cất vật nguy hiểm, đưa con đi khám ngay; gọi 115 hoặc 113 nếu con bị thương nặng.
  • Con đột nhiên nói nhìn thấy, nghe thấy những thứ đáng sợ kèm sốt cao, li bì, lơ mơ, không nhận ra bố mẹ, hoặc sau khi có thể đã uống nhầm thuốc, hóa chất: đến cấp cứu ngay.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con chậm nói, nói ít hơn bạn cùng tuổi, ít nhìn mắt, ít chơi với người khác, hoặc có những hành động lặp đi lặp lại.
  • Người bạn tưởng tượng làm con sợ hãi, đe dọa con, hoặc bảo con làm điều nguy hiểm, làm đau ai đó.
  • Người bạn ấy “không bao giờ đi”, lúc nào cũng nói chuyện với con, khiến con không chơi hay nghe được ai khác.
  • Con thay đổi đột ngột: nói khác đi, không còn tự vệ sinh như trước, thu mình, không tập trung được.
  • Con chỉ chơi với bạn tưởng tượng sau một chuyện lớn như bố mẹ chia tay, mất người thân, bị đánh, và vẫn buồn, sợ, gặp ác mộng sau vài tuần.
  • Trong gia đình có người thân gần mắc bệnh tâm thần nặng và bố mẹ thấy lo.

Vì sao con có bạn tưởng tượng

Khoảng 2 tuổi, trẻ thích chơi đóng vai, bắt chước bố mẹ nghe điện thoại, nấu ăn. Đến 3 tuổi, con bắt đầu dựng những câu chuyện có bạn bè, con vật và cả những người bạn chỉ con nhìn thấy. Ở tuổi 4–5, trí tưởng tượng phát triển mạnh đến mức ranh giới giữa thật và tưởng tượng có lúc mờ đi; đó là lý do con dễ sợ cả những phim hoạt hình dành cho trẻ.

Người bạn tưởng tượng có thể là một đứa trẻ, một con vật, một con gấu bông biết nói, có tên, có tính cách riêng. Con dùng người bạn ấy để tập cách nói chuyện, nhường nhịn, cãi nhau rồi làm lành, và để tự dỗ mình khi sợ bóng tối hay lúc đi nhà trẻ.

Có bạn tưởng tượng có phải con cô đơn không

Không nhất thiết. Nhiều trẻ có bạn tưởng tượng vẫn có bạn thật ở lớp và chơi vui với anh chị em. Việc con bịa ra một người bạn cho thấy con đang tập đặt mình vào vị trí người khác, một kỹ năng giúp con biết thông cảm.

Một người bạn tưởng tượng lành mạnh mang lại sự dễ chịu và con điều khiển được: con có thể cho bạn ấy “về nhà” khi chơi xong. Người bạn ấy thường mờ dần theo thời gian, khi con lớn hơn và có thêm bạn thật.

Khi nào nên hỏi bác sĩ

Bạn tưởng tượng tự nó không phải là bệnh. Nên nói với bác sĩ nhi khi đi kèm những điều khác: con chậm nói, ít giao tiếp, ít chơi với người khác (cần đánh giá phát triển, kể cả tự kỷ); người bạn ấy làm con sợ, đe dọa con hoặc bảo con làm điều bạo lực; người bạn ấy không bao giờ biến mất, lúc nào cũng nói chuyện; hoặc con thay đổi đột ngột về lời nói, vệ sinh cá nhân, khả năng tập trung hay cách chơi với bạn.

Nếu bố mẹ thấy con dùng người bạn tưởng tượng để kể về chuyện bị ai đó làm đau, làm điều con không thích, hãy bình tĩnh lắng nghe và hỏi thêm nhẹ nhàng. Trẻ nhỏ đôi khi kể chuyện thật qua lời của một nhân vật. Bố mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn khi nghi con bị bạo lực hay xâm hại.

Chăm sóc con tại nhà

  • Đón nhận người bạn ấy một cách tự nhiên: hỏi tên, hỏi bạn ấy thích gì. Không chế giễu, không nói “làm gì có ai”.
  • Dùng người bạn ấy để hiểu con: “Bạn Mây hôm nay ở lớp có vui không?” thường được con trả lời nhiều hơn câu hỏi trực tiếp.
  • Giữ quy tắc như thường lệ: con làm đổ nước thì con lau, dù con nói “bạn Mây làm”. Nhẹ nhàng nhưng không để người bạn ấy thành cái cớ.
  • Không cần đặt thêm bát đũa hay ghế cho bạn tưởng tượng mỗi lần con đòi; có thể tham gia trò chơi khi con mời, nhưng để con dẫn dắt.
  • Cho con nhiều cơ hội chơi với bạn thật: rủ bạn cùng xóm, cùng lớp đến chơi, ra sân chơi, công viên.
  • Giảm thời gian xem màn hình để con có nhiều thời gian chơi đóng vai, chơi tự do hơn.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ có bạn tưởng tượng là bị “ma theo” hoặc nhìn thấy người âm.
Đây là một phần bình thường của trí tưởng tượng ở trẻ mầm non. Không cần cúng bái hay làm lễ; điều con cần là bố mẹ lắng nghe.
Có bạn tưởng tượng là dấu hiệu bệnh tâm thần.
Phần lớn trẻ có bạn tưởng tượng phát triển hoàn toàn bình thường. Chỉ nên lo khi đi kèm các dấu hiệu khác như chậm nói, người bạn ấy làm con sợ hoặc bảo con làm hại ai.
Phải cấm ngay để con không quen nói dối.
Tưởng tượng không phải nói dối. Cấm đoán khiến con giấu bố mẹ; người bạn ấy thường tự mờ dần khi con lớn.

Bố mẹ hay hỏi

+Mấy tuổi thì trẻ hết bạn tưởng tượng?

Không có mốc tuổi cố định. Người bạn ấy thường mờ dần khi con lớn hơn và có thêm bạn thật; có trẻ giữ lâu hơn mà vẫn phát triển bình thường.

+Con nói chuyện một mình suốt có sao không?

Trẻ mầm non hay vừa chơi vừa nói thành tiếng, đó là cách con sắp xếp suy nghĩ. Chỉ nên hỏi bác sĩ nếu con không thể dừng lại để chơi với người khác hoặc con chậm nói.

+Có nên chơi cùng bạn tưởng tượng của con không?

Có thể, khi con mời. Hãy để con dẫn dắt câu chuyện và đừng biến người bạn ấy thành công cụ để dọa hay ép con.

+Bạn tưởng tượng của con hay làm con sợ thì làm sao?

Hỏi con xem bạn ấy nói gì, ôm và trấn an con. Nếu người bạn ấy thường xuyên làm con sợ hoặc bảo con làm điều nguy hiểm, hãy đưa con đi khám bác sĩ nhi.

Nguồn tham khảo

  1. My child plays with an imaginary friend. Should I be concerned? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. The Power of Play: How Fun and Games Help Children Thrive — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ thích chơi một mình

    Trẻ 1–2 tuổi thường chơi cạnh bạn hơn là chơi cùng bạn; từ khoảng 3–4 tuổi con mới bắt đầu biết hợp tác, chia sẻ và chơi đóng vai với bạn. Có những trẻ hướng nội, nhút nhát hoặc đơn giản là thích chơi một mình một lúc: nếu con vẫn nhìn mắt, đáp lại khi được gọi, chơi vui với người nhà và dần quen được với bạn, thì không đáng lo. Nên đưa con đi khám khi con gần như không để ý đến trẻ khác, ít nhìn mắt, không quay lại khi gọi tên, không chỉ tay khoe đồ, chậm nói, có hành vi lặp lại, hoặc mất đi những kỹ năng đã có. Nếu con bị bạn cô lập, bắt nạt, bố mẹ có thể hỏi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7).

  • Trẻ sợ bóng tối

    Sợ bóng tối và sợ ngủ một mình rất hay gặp ở trẻ mầm non và đầu tiểu học, khi trí tưởng tượng phát triển mạnh, và thường đỡ dần khi con lớn. Bố mẹ giúp con bằng cách lắng nghe, giữ nếp đi ngủ đều và êm, để đèn ngủ dịu, tránh phim, truyện đáng sợ buổi tối và không dọa ma, dọa ông kẹ. Nên đưa con đi khám khi nỗi sợ làm con hoảng loạn mỗi tối nhiều tuần, kèm sợ hãi ban ngày, ác mộng liên tục, hoặc bắt đầu sau một chuyện đáng sợ. Nếu con sợ một người cụ thể hay có dấu hiệu bị hại, hãy tìm trợ giúp ngay.

  • Chậm nói hay tự kỷ

    Trẻ chậm nói đơn thuần thường vẫn nhìn mắt, quay lại khi được gọi tên, chỉ tay khoe đồ, muốn chơi với người khác và dùng cử chỉ để bù cho lời nói. Trẻ tự kỷ khó khăn ở chính sự kết nối đó: ít nhìn mắt, ít đáp khi gọi, không chỉ tay để chia sẻ, thích chơi một mình, có hành vi lặp lại. Hai tình trạng có thể đi cùng nhau, và chỉ bác sĩ mới phân biệt được sau khi đo thính lực và đánh giá phát triển. Con 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay, 16 tháng chưa nói từ nào, 2 tuổi chưa nói câu hai từ, hoặc mất kỹ năng đã có là lúc nên đi khám.

  • Trẻ hay nói dối

    Trẻ dưới khoảng 6 tuổi thường chưa tách bạch được chuyện thật với chuyện tưởng tượng, nên nhiều câu "nói dối" ở tuổi này là trí tưởng tượng. Từ khoảng 6 tuổi, con biết mình đang nói dối, và thường nói dối vì sợ bị phạt hoặc sợ bố mẹ thất vọng. Bố mẹ nên nói bình tĩnh rằng mình biết con chưa nói thật, khen khi con nhận lỗi, phạt nhẹ và hợp lý thay vì đánh mắng, và tự mình sống trung thực. Nên đưa con gặp chuyên gia khi con nói dối thường xuyên, kèm lấy đồ, trốn học, hoặc khi con nói dối để che giấu việc bị ai đó làm hại.

  • Khám đánh giá phát triển

    Khám đánh giá phát triển là khi bác sĩ hoặc chuyên gia dùng bảng hỏi và bài kiểm tra chuẩn để xem con có đạt các mốc vận động, ngôn ngữ, giao tiếp, nhận thức theo tuổi không. Bác sĩ nhi theo dõi các mốc này ở mỗi lần khám; Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên sàng lọc phát triển bằng công cụ chuẩn lúc 9, 18 và 30 tháng, sàng lọc tự kỷ lúc 18 và 24 tháng. Nên đưa con đi đánh giá ngay khi con trễ mốc, mất kỹ năng đã có, hoặc bố mẹ thấy lo, không cần chờ con lớn thêm. Hãy đánh giá ở bệnh viện hoặc phòng khám có giấy phép, và thận trọng với nơi chưa khám kỹ đã kết luận, hứa chữa khỏi hay ép mua gói can thiệp dài.

  • Thời gian màn hình

    Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.

Chủ đề khác