Tâm lý và cảm xúc
Áp lực thi cử, lo âu, trầm cảm, bắt nạt, điện thoại và game.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Con sợ đi học
Trẻ khóc khi đến lớp trong vài tuần đầu năm học, nhất là ở mầm non và lớp 1, là chuyện thường gặp và thường giảm dần.
- Trẻ 2 tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 2 tuổi chạy được, đá được bóng, tự xúc ăn bằng thìa, nói được cụm 2 từ như 'mẹ bế', 'uống nước', chỉ được ít nhất 2 bộ phận cơ thể khi được hỏi, chỉ vào…
- Trẻ 3 tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 3 tuổi trò chuyện qua lại được ít nhất 2 lượt, hỏi 'ai', 'cái gì', 'ở đâu', 'tại sao', nói được tên mình, nói đủ rõ để người khác hiểu phần lớn thời gian,…
- Tăng động giảm chú ý (ADHD)
Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau.
- Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ
Tự kỷ (rối loạn phổ tự kỷ) là khác biệt trong phát triển của não, ảnh hưởng đến cách con giao tiếp, chơi với người khác và có những hành vi, sở thích lặp đi lặp lại.
- Trẻ chậm nói
Mỗi trẻ biết nói sớm muộn khác nhau, nhưng có những mốc không nên chờ: 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay hay vẫy tay; 16–18 tháng chưa nói được từ đơn nào có nghĩa;
- Trẻ hay cáu giận, ăn vạ
Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra.
- Lo âu chia ly
Khóc, bám mẹ khi phải xa nhau là bình thường ở trẻ từ khoảng 8–9 tháng đến 3 tuổi, và thường nhẹ dần khi con đi mẫu giáo.
- Trẻ khóc khi đi nhà trẻ
Khóc khi mới đi nhà trẻ, mẫu giáo là chuyện rất hay gặp, nhất là ở trẻ 1–3 tuổi, và phần lớn trẻ quen dần sau vài tuần. Con thường nín sau khi bố mẹ đi ít phút;
- Trẻ nhút nhát
Nhút nhát phần lớn là tính khí bẩm sinh: con cần thời gian làm quen với người lạ, chỗ lạ, rồi sau đó vẫn chơi và kết bạn được.
- Trẻ bị tic
Tic là những cử động hoặc âm thanh nhanh, lặp đi lặp lại mà con khó kiểm soát, như nháy mắt, nhăn mũi, nhún vai, hắng giọng, khịt mũi.
- Trẻ cắn móng tay
Cắn móng tay là thói quen rất hay gặp, thường bắt đầu từ 3 đến 6 tuổi, giúp con tự làm dịu khi căng thẳng, buồn chán hoặc mải nghĩ. Phần lớn trẻ tự bỏ dần;
- Trẻ mút tay
Mút tay là phản xạ tự nhiên: em bé mút tay từ trong bụng mẹ, và nhiều trẻ mút tay để tự dỗ mình ngủ hay bình tĩnh lại.
- Trẻ nói lắp
Nói lắp hay gặp nhất ở trẻ 2–6 tuổi, khi vốn từ tăng nhanh hơn khả năng nói trôi chảy; khoảng 2/3 đến 3/4 số trẻ tự hết.
- Trẻ nói ngọng
Trẻ nhỏ nói ngọng một số âm là bình thường khi đang học nói: khoảng 3 tuổi người lạ hiểu được khoảng một nửa lời con, 4 tuổi người ngoài hiểu phần lớn, và phần lớn âm…
- Trẻ chậm phát triển trí tuệ
Chậm phát triển trí tuệ (khuyết tật trí tuệ) là khi con gặp khó khăn rõ rệt cả ở khả năng học hỏi, suy nghĩ, giải quyết vấn đề lẫn kỹ năng sống hằng ngày như giao tiếp,…
- Can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ
Can thiệp cho trẻ tự kỷ hiệu quả nhất khi bắt đầu càng sớm càng tốt, ngay khi bác sĩ nghi ngờ, không cần chờ có chẩn đoán chắc chắn.
- "Tự kỷ ảo" do xem điện thoại
"Tự kỷ ảo" là cách gọi quen ở Việt Nam cho trẻ xem tivi, điện thoại nhiều rồi chậm nói, ít nhìn mắt, ít chơi với người khác. Đây không phải là một chẩn đoán y khoa.
- Chậm nói hay tự kỷ
Trẻ chậm nói đơn thuần thường vẫn nhìn mắt, quay lại khi được gọi tên, chỉ tay khoe đồ, muốn chơi với người khác và dùng cử chỉ để bù cho lời nói.
- Hiếu động hay tăng động
Phần lớn trẻ nhỏ chạy nhảy suốt ngày, dễ mất tập trung, làm trước nghĩ sau là hiếu động bình thường, nhất là dưới 5 tuổi.
- Con mất người thân
Khi trong nhà có người mất, trẻ ở tuổi nào cũng đau buồn, nhưng mỗi tuổi một khác: trẻ nhỏ bám người, hỏi đi hỏi lại bao giờ người đó về, có khi đái dầm trở lại;
- Trẻ bị xâm hại tình dục
Kẻ xâm hại tình dục trẻ em thường là người con quen biết, và nhiều trẻ bị xâm hại không có dấu hiệu rõ ràng.
- Dạy con tự bảo vệ cơ thể
Bố mẹ có thể bắt đầu từ khi con biết nói, khoảng 2–3 tuổi: dạy con tên gọi đúng của các bộ phận, cho con biết vùng riêng tư là những chỗ đồ bơi che và miệng, không ai…
- Bố mẹ cãi nhau trước mặt con
Vợ chồng bất đồng là chuyện thường, và con thấy bố mẹ bình tĩnh nói chuyện rồi làm lành còn học được cách giải quyết mâu thuẫn.
- Trẻ ghen tị khi có em
Gần như đứa trẻ nào cũng ghen tị ít nhiều khi có em: con có thể đòi bế, đòi bú bình, đái dầm trở lại, ăn vạ, nói ghét em hay đánh em.
- Trẻ hay nói dối
Trẻ dưới khoảng 6 tuổi thường chưa tách bạch được chuyện thật với chuyện tưởng tượng, nên nhiều câu "nói dối" ở tuổi này là trí tưởng tượng.
- Trẻ hay đánh bạn
Trẻ 1–4 tuổi đánh, đẩy, cắn bạn khi tức giận là chuyện thường gặp, vì con chưa đủ lời và chưa biết kiềm chế.
- Trẻ hay cắn người
Cắn người rất thường gặp ở trẻ 1–3 tuổi, khi con mọc răng, tò mò, phấn khích hoặc tức giận mà chưa nói được, và thường giảm khi con nói được nhiều hơn.
- Khủng hoảng tuổi lên 2, lên 3
Ăn vạ, la hét, lăn ra đất, nói "không" với mọi thứ là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, vì con muốn tự làm nhưng chưa đủ lời để nói ra điều mình…
- Con bướng bỉnh, không nghe lời
Trẻ nào cũng có lúc cãi lại, làm ngược ý bố mẹ, vì đó là cách con thử giới hạn và tập tự quyết.
- Có nên đánh con
Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống…
- Chuẩn bị cho con vào lớp 1
Ở Việt Nam trẻ vào lớp 1 năm tròn 6 tuổi (tính theo năm sinh). Điều giúp con nhất khi bước vào lớp 1 thường là những kỹ năng tự lập và cảm xúc: tự đi vệ sinh, tự ăn,…
- Kỷ luật tích cực
Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ.
- Dạy con không quát mắng
Quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục có thể làm con dừng lại lúc đó nhưng không dạy con cách cư xử, và về lâu dài làm trẻ hư hơn, dễ lo âu, trầm cảm, kể cả ở những gia đình rất…
- Bố mẹ kiệt sức vì chăm con
Chăm con nhỏ triền miên, thiếu ngủ, ít người đỡ đần có thể làm bố mẹ kiệt sức: mệt rã rời cả khi đã nghỉ, dễ cáu với con, thấy mình không còn là bố mẹ như trước, rồi tự…
- Trẻ mấy tuổi nên đi nhà trẻ
Không có một tuổi đúng cho mọi gia đình. Con có thể đi nhà trẻ từ khi còn nhỏ nếu nơi gửi an toàn, được cấp phép, ít trẻ mỗi cô và con được làm quen dần;
- Trẻ 4 tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 4 tuổi nói câu từ 4 từ trở lên, kể được một việc đã xảy ra trong ngày, trả lời câu hỏi như 'áo khoác để làm gì', gọi tên vài màu, vẽ người có 3 bộ phận trở…
- Trẻ 5 tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 5 tuổi chơi theo luật và biết chờ đến lượt cùng các bạn, kể được một câu chuyện có ít nhất hai sự việc, trò chuyện qua lại hơn 3 lượt, đếm đến 10, nhận ra…
- Câm lặng chọn lọc
Câm lặng chọn lọc là một dạng lo âu: con nói chuyện bình thường ở nhà nhưng không thể cất lời ở trường hay với người ít quen.
- Trẻ sợ hãi quá mức
Trẻ nhỏ sợ chó, sợ côn trùng, sợ sấm, sợ độ cao, sợ máu hay sợ tối là chuyện thường gặp và phần lớn tự đỡ dần khi con lớn.
- Trẻ sợ bóng tối
Sợ bóng tối và sợ ngủ một mình rất hay gặp ở trẻ mầm non và đầu tiểu học, khi trí tưởng tượng phát triển mạnh, và thường đỡ dần khi con lớn.
- Rối loạn xử lý giác quan
Có trẻ phản ứng rất mạnh với tiếng ồn, ánh sáng, quần áo, thức ăn hay sự đụng chạm, có trẻ lại như không cảm thấy, luôn tìm cảm giác mạnh.
- Bạo lực gia đình và con
Trẻ sống trong nhà có bạo lực bị tổn thương kể cả khi không bị đánh trực tiếp: chứng kiến người thân bị đánh, bị chửi bới, bị đe dọa có thể khiến con sợ hãi, mất ngủ,…
- Bố mẹ đi làm xa, con ở với ông bà
Ở Việt Nam, rất nhiều gia đình gửi con cho ông bà khi bố mẹ đi làm ăn xa, và phần lớn trẻ vẫn lớn lên khỏe mạnh khi người chăm ổn định, ấm áp và bố mẹ giữ liên lạc đều…
- Anh chị em đánh nhau
Anh chị em cãi nhau, tranh đồ chơi, trêu chọc nhau là chuyện gần như nhà nào có hai con trở lên cũng gặp.
- Trẻ lấy đồ của người khác
Trẻ nhỏ cầm đồ mình thích mang về là chuyện thường gặp, vì đến khoảng 3–5 tuổi con mới hiểu rõ lấy đồ của người khác là sai, nên ở tuổi này chưa nên coi là ăn cắp.
- Trẻ tự đập đầu khi tức giận
Đập đầu khi tức giận hay trước khi ngủ khá thường gặp ở trẻ nhỏ: có thể bắt đầu từ khoảng 6 tháng, nhiều nhất lúc 18–24 tháng, và phần lớn trẻ tự bỏ trước 5 tuổi mà…
- Trẻ sợ người lạ
Sợ người lạ là một mốc phát triển bình thường, thường rõ nhất quanh 8–9 tháng tuổi: con khóc, úp mặt, bám chặt bố mẹ khi có người mới lại gần, kể cả ông bà, họ hàng ít…
- Trẻ ăn đất, ăn đồ lạ (pica)
Trẻ dưới 2 tuổi cho mọi thứ vào miệng là bình thường. Khi trẻ từ 2 tuổi thường xuyên ăn những thứ không phải đồ ăn như đất, cát, phấn, giấy, tóc, vữa tường kéo dài từ 1…
- Trẻ nhỏ bị căng thẳng
Trẻ mầm non và tiểu học cũng bị căng thẳng: khi chuyển lớp, có em bé, bố mẹ cãi nhau, bị bạn trêu, học nhiều.
- Dạy con kiểm soát cảm xúc
Trẻ học kiểm soát cảm xúc dần dần, qua nhiều năm, và học nhiều nhất từ cách bố mẹ phản ứng.
- Trẻ sợ đi khám, sợ tiêm
Sợ kim tiêm rất thường gặp: ít nhất hai phần ba trẻ em sợ tiêm, và nỗi sợ thường giảm khi được chuẩn bị đúng cách.
- Trẻ hay khóc nhè
Trẻ mầm non và đầu tiểu học khóc nhiều là chuyện thường gặp: con khóc khi đau, sợ, mệt, đói, bực vì không làm được hay chưa nói ra được điều mình muốn, và có những trẻ…
- Trẻ thích chơi một mình
Trẻ 1–2 tuổi thường chơi cạnh bạn hơn là chơi cùng bạn; từ khoảng 3–4 tuổi con mới bắt đầu biết hợp tác, chia sẻ và chơi đóng vai với bạn.
- Cho trẻ học chữ sớm
Không cần ép trẻ mầm non học đọc, học viết trước lớp 1. Phần lớn trẻ chỉ sẵn sàng học đọc chính thức khi đã đủ vốn từ, khả năng nghe phân biệt âm và trí nhớ, thường…
- Song ngữ và chậm nói
Học hai thứ tiếng không làm trẻ chậm nói. Trẻ song ngữ đạt các mốc nói như trẻ chỉ học một tiếng: khoảng 12 tháng nói từ đầu tiên, khoảng 2 tuổi ghép câu hai từ;
- Trẻ thuận tay trái
Không nên ép trẻ thuận tay trái đổi sang tay phải. Tay thuận do cách não phát triển quyết định, thường bắt đầu lộ ra từ 2–4 tuổi và rõ hẳn khi 4–6 tuổi, có trẻ đến 7–8…
- Có nên cho con test IQ
Với một đứa trẻ đang phát triển và đi học bình thường, không cần làm test IQ chỉ để biết con thông minh đến đâu.
- Trẻ nhỏ hay sờ vùng kín
Trẻ nhỏ sờ, kéo, cọ xát bộ phận sinh dục là chuyện thường gặp, nhất là trong khoảng 2 đến 6 tuổi.
- Bố mẹ hay quát mắng con
Thỉnh thoảng lỡ to tiếng không làm hỏng một đứa trẻ được yêu thương. Điều gây hại là quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục, dọa nạt diễn ra thường xuyên: trẻ dễ cư xử kém hơn,…
- Tự kỷ hay tăng động
Tự kỷ chủ yếu là khó khăn trong giao tiếp và kết nối với người khác, kèm hành vi, sở thích lặp lại; dấu hiệu thường thấy từ 1–2 tuổi.
- Con kể bị cô đánh, mắng
Khi con kể bị cô đánh hay mắng, việc đầu tiên là tin con, giữ bình tĩnh và cho con biết con đã làm đúng khi nói ra.
- Trẻ hay dỗi, giận hờn
Dỗi, giận hờn, phụng phịu, quay đi không nói là cách nhiều trẻ từ 2 đến 10 tuổi bày tỏ khi buồn, thất vọng hay thấy mình bị đối xử không công bằng mà chưa biết nói thành…
- Khám đánh giá phát triển
Khám đánh giá phát triển là khi bác sĩ hoặc chuyên gia dùng bảng hỏi và bài kiểm tra chuẩn để xem con có đạt các mốc vận động, ngôn ngữ, giao tiếp, nhận thức theo tuổi…
- Âm ngữ trị liệu cho trẻ
Âm ngữ trị liệu (còn gọi là ngôn ngữ trị liệu) giúp trẻ hiểu lời, nói, phát âm và giao tiếp tốt hơn, do người được đào tạo chuyên ngành ngôn ngữ trị liệu thực hiện sau…
- Bố mẹ dùng điện thoại nhiều
Trẻ nhỏ học nói, học cảm xúc và cách cư xử qua những lần bố mẹ nhìn con, nghe con, đáp lại con.
- Montessori tại nhà
Nhiều ý của Montessori hợp với điều các bác sĩ nhi khuyến khích: để con được chơi và khám phá theo sự tò mò của mình, tự làm những việc vừa sức như mặc áo, rót nước, dọn…
- Mẹ luôn thấy có lỗi với con
Thấy có lỗi với con là cảm giác rất nhiều người mẹ gặp: vì phải đi làm, vì ít sữa, vì sinh mổ, vì lỡ quát con, vì con ốm.
- Trẻ 6 tuổi phát triển thế nào
Phần lớn trẻ 6 tuổi đứng một chân, nhảy lò cò và nhảy chân sáo được, kể chuyện bằng câu đầy đủ, dùng đúng từ chỉ thời gian và ngôi, đếm, nhận chữ và bắt đầu tập đọc, tập…
- Trẻ chỉ ăn vài món, sợ món mới
Kén ăn, chỉ thích vài món và từ chối món mới là chuyện rất thường gặp ở trẻ nhỏ; nếu con vẫn khỏe, hoạt bát và lên cân, cao đều, thường không đáng lo.
- Trẻ có bạn tưởng tượng
Trẻ mầm non có bạn tưởng tượng là một phần bình thường của sự phát triển, nhất là từ khoảng 3 đến 5 tuổi.
- Trẻ hay nói một mình
Trẻ mầm non và đầu tiểu học hay nói một mình khi chơi, khi xếp hình hay khi tự dặn mình làm việc, và nhiều trẻ có một người bạn tưởng tượng.
- Trẻ thờ ơ, ít biểu lộ cảm xúc
Có những trẻ vốn trầm, ít cười, ít nói cảm xúc ra ngoài nhưng vẫn chơi vui, gắn bó với bố mẹ và bạn bè; đó là tính cách.
- Dạy con tự lập
Trẻ tự lập dần qua những việc nhỏ hằng ngày: khoảng 3–4 tuổi nhiều trẻ đã tự ăn, tự mặc cởi áo khoác, áo phông và tự đi tiểu;
- Trẻ hỏi về cái chết
Trẻ thường hỏi về cái chết khi thấy con vật chết, xem phim, nghe tin buồn hay đi đám tang, và câu hỏi ấy là bình thường.
- Trẻ ôm khăn, gối không rời
Nhiều trẻ chọn một chiếc khăn, cái gối, con thú bông để ôm khi ngủ, khi xa bố mẹ, khi buồn, thường từ khoảng 8–12 tháng tuổi và giữ trong vài năm.
- Trẻ không chịu thua
Khóc, ăn vạ, hất đổ bàn cờ khi thua là chuyện rất thường gặp ở trẻ mầm non và đầu tiểu học, vì con chưa biết gọi tên và kiềm chế cảm giác thất vọng.
- Tâm lý con sau thiên tai
Sau bão, lũ, sạt lở, trẻ thường gặp ác mộng, sợ mưa gió, bám bố mẹ, đau bụng, đau đầu, đái dầm lại, cáu gắt hoặc thu mình.
- Vai trò của bố
Con cần cả bố lẫn mẹ. Trẻ có bố gần gũi từ nhỏ thường phát triển ngôn ngữ tốt hơn, ít gặp vấn đề cảm xúc, hành vi hơn, học tốt hơn, và đến tuổi teen ít làm những việc…
- Tâm lý con một
Con một không tự nhiên ích kỷ, cô đơn hay khó gần hơn trẻ có anh chị em. Con một thường được bố mẹ dành nhiều thời gian, trò chuyện nhiều, nên hay tự tin và học tốt.
- Thú cưng của con chết
Với nhiều trẻ, con chó, con mèo trong nhà là người bạn thân, nên khi nó chết con có thể buồn thật sự: khóc, hỏi đi hỏi lại, cáu gắt, khó ngủ, hoặc tỏ ra như không có…
Sốt và bệnh truyền nhiễm
Sốt, cúm, sốt xuất huyết, tay chân miệng, thủy đậu.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày;
- Sốt co giật
Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút.
- Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối.
- Cúm ở trẻ
Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh.
- Thủy đậu
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần.
- Trẻ sốt 39 độ
Sốt 39°C là sốt cao, nhưng tự con số này chưa nói con bệnh nặng hay nhẹ; phần lớn trẻ sốt 39°C do virus và có thể chăm ở nhà nếu con vẫn tỉnh, uống được nước, đi tiểu…
- Trẻ sốt 40 độ
Trẻ sốt 40°C nên được đi khám trong ngày, nhất là khi sốt lên 40°C nhiều lần; đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc, hơn…
- Trẻ 37,5 độ có phải sốt
37,5°C chưa tính là sốt; từ 38°C trở lên mới là sốt, dù đo ở chỗ nào. Nhiệt độ bình thường của trẻ vào khoảng 36,4°C, dao động theo giờ trong ngày, theo việc con vừa…
- Uống hạ sốt mà không hạ
Thuốc hạ sốt cần một khoảng thời gian mới có tác dụng và thường chỉ hạ được một phần nhiệt độ, nên uống xong con vẫn còn sốt chưa hẳn là thuốc không có tác dụng hay bệnh…
- Trẻ sốt mấy ngày thì đi khám
Đưa con đi khám khi sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại; trẻ dưới 2 tuổi sốt quá 24 giờ mà chưa rõ nguyên nhân cũng nên đi khám.
- Trẻ sốt có nên ủ ấm
Không nên ủ ấm hay đắp chăn dày khi con sốt: ủ ấm làm nhiệt độ tăng thêm, con khó chịu, ra nhiều mồ hôi và dễ mất nước.
- Chườm ấm hay chườm lạnh khi con sốt
Không chườm lạnh, không chườm đá, không lau cồn hay rượu cho trẻ đang sốt. Chườm hay lau người không phải là cách hạ sốt cần làm: các hướng dẫn nhi khoa hiện nay khuyên…
- Tay chân miệng có được tắm không
Có. Trẻ bị tay chân miệng vẫn nên được tắm hằng ngày bằng nước ấm sạch: tắm nhanh, nơi kín gió, lau khô nhẹ, không chà xát hay chọc vỡ nốt phỏng.
- Thủy đậu có được tắm, ra gió không
Có. Trẻ bị thủy đậu nên được tắm hằng ngày bằng nước ấm hoặc hơi mát, tắm nhanh, thấm khô nhẹ, không chà xát; tắm giúp đỡ ngứa và giữ nốt sạch, ít bị nhiễm trùng.
- Trẻ hay ốm khi giao mùa
Trẻ hay ốm lúc giao mùa chủ yếu vì đây là thời điểm các virus đường hô hấp như cúm, virus cảm lạnh lưu hành nhiều, trẻ tụ tập ở lớp học, còn không khí lạnh, khô hoặc nồm…
- Bệnh sởi ở trẻ
Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước;
- Trẻ sốt phát ban
Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban…
- Trẻ bị giun
Giun hay gặp ở trẻ là giun kim, gây ngứa hậu môn về đêm, và giun đũa, giun móc, giun tóc lây qua tay bẩn, đất, thức ăn. Nhiều trẻ nhiễm giun mà không có dấu hiệu gì;
- Sốt siêu vi ở trẻ
Sốt siêu vi là sốt do virus, nguyên nhân hay gặp nhất của sốt ở trẻ. Phần lớn tự hết sau 2–4 ngày, kháng sinh không có tác dụng;
- Sốt kéo dài ở trẻ
Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân.
- Trẻ sốt nhưng chân tay lạnh
Lúc cơn sốt đang lên, nhiều trẻ rét run, người nóng mà tay chân mát; khi nhiệt độ lên tới đỉnh, con hết run và tay chân ấm dần.
- Đo nhiệt độ cho trẻ
Dùng nhiệt kế điện tử; với trẻ dưới 5 tuổi, đo ở nách là cách đơn giản và an toàn nhất tại nhà. Từ 38°C trở lên là sốt.
- Sốt do virus hay vi khuẩn
Phần lớn cơn sốt ở trẻ là do virus, thường kèm sổ mũi, ho, đau họng, nhiều người trong nhà cùng ốm, và tự hết sau vài ngày; kháng sinh không có tác dụng với virus.
- Trẻ hay ốm vặt
Trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể bị cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn trong năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo; mỗi đợt kéo dài khoảng 7–10 ngày nên bố mẹ dễ thấy con ốm liên miên.
- Virus RSV ở trẻ
Virus hợp bào hô hấp (RSV) lây như cảm lạnh và gần như trẻ nào cũng nhiễm ít nhất một lần trước 2 tuổi; phần lớn chỉ sổ mũi, ho, sốt nhẹ và khỏi sau 1–2 tuần.
- Trẻ nhiễm adenovirus
Adenovirus là nhóm virus hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, gây sốt cao có thể kéo dài nhiều ngày, đau họng, sổ mũi, ho, đỏ mắt, có khi tiêu chảy.
- Ho gà ở trẻ
Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như…
- Bệnh Kawasaki
Bệnh Kawasaki là tình trạng viêm các mạch máu, hay gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Dấu hiệu chính là sốt cao kéo dài từ 5 ngày trở lên, kèm mắt đỏ không có ghèn, môi đỏ nứt…
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn.
- Viêm não Nhật Bản
Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi đốt, gặp nhiều ở trẻ dưới 15 tuổi, ở Việt Nam hay tăng vào mùa hè.
- Trẻ bị viêm gan B
Phần lớn trẻ bị viêm gan B ở Việt Nam nhiễm virus từ mẹ lúc sinh, và trẻ nhiễm càng nhỏ càng dễ thành viêm gan B mạn, mang virus kéo dài nhiều năm.
- Trẻ nổi hạch cổ
Hạch ở cổ, sau tai, dưới cằm rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là hạch phản ứng khi con bị viêm họng, cảm, sâu răng hay viêm da đầu.
- Sốt cao không ho, không sổ mũi
Sốt cao mà không ho, không sổ mũi thường vẫn do virus, vì trong 1–2 ngày đầu sốt có thể là dấu hiệu duy nhất;
- Sốt cao mê sảng, nói linh tinh
Một số trẻ khi sốt cao có lúc nói mê, nói linh tinh, hoảng sợ hoặc nói nhìn thấy những thứ không có thật (mê sảng do sốt);
- Sốt kèm rét run cầm cập
Rét run khi sốt thường xảy ra lúc nhiệt độ đang lên: con thấy lạnh, nổi da gà, run cầm cập, nhưng vẫn tỉnh, nhìn theo và trả lời bố mẹ;
- Sốt cao, họng có mụn nước
Sốt cao kèm nhiều mụn nước, vết loét nhỏ ở phía sau họng, vòm miệng, quanh lưỡi gà thường là viêm họng mụn nước (herpangina), do nhóm virus đường ruột, cùng họ với virus…
- Trẻ bị cúm B
Cúm B là một trong hai loại virus gây cúm mùa, cùng với cúm A. Ở trẻ em, cúm B có thể nặng ngang cúm A, nên bố mẹ chăm và theo dõi con giống hệt khi con bị cúm A: phần…
- Trẻ bị sởi có được tắm không
Có, trẻ bị sởi vẫn tắm được: tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió rồi lau khô ngay.
- Phòng bệnh cho trẻ mùa lũ
Trong và sau lũ, giữ con tránh xa nước lũ, cho con uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai, ăn chín, rửa tay bằng xà phòng, và không để trẻ em, thiếu niên tham gia dọn…
- Người nhà ốm, giữ con không lây
Khi trong nhà có người ốm, việc có tác dụng nhất là rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây trước khi bế, cho con ăn và sau khi ho, xì mũi, đi vệ sinh;
- Trẻ sốt về đêm
Thân nhiệt của mọi người cao nhất vào cuối chiều và buổi tối, thấp nhất vào nửa đêm về sáng, nên cơn sốt do virus thường nặng lên về đêm rồi như hết vào buổi sáng.
- Trẻ sốt có nên tắm không
Có. Trẻ đang sốt vẫn tắm được: tắm nhanh 5–10 phút bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay và mặc đồ thoáng giúp con sạch sẽ, dễ chịu hơn.
- Xét nghiệm khi trẻ sốt
Phần lớn trẻ sốt không cần xét nghiệm: bác sĩ thường tìm được nguyên nhân bằng hỏi bệnh và khám.
- Suy giảm miễn dịch ở trẻ
Phần lớn trẻ hay ốm có hệ miễn dịch bình thường: trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn khi mới đi nhà trẻ, và vẫn lớn đều, khỏe hẳn giữa các đợt.
- Phòng lây bệnh ở nhà trẻ
Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hay lây bệnh cho nhau vì chơi gần, dùng chung đồ chơi và hay đưa tay lên miệng; ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện thường gặp.
- Trẻ bị COVID-19
Phần lớn trẻ mắc COVID-19 chỉ bị nhẹ như cảm cúm: sốt, ho, đau họng, sổ mũi, mệt, và khỏi sau vài ngày đến một tuần với nghỉ ngơi, uống đủ nước, hạ sốt bằng paracetamol.
- Bệnh bạch hầu
Bạch hầu là bệnh nhiễm khuẩn lây qua đường hô hấp, vi khuẩn tiết độc tố có thể gây tắc đường thở, viêm cơ tim và tử vong.
- Rubella
Rubella (bệnh Ru-bê-ôn) là bệnh do virus, ở trẻ thường nhẹ: sốt nhẹ, nổi hạch sau tai, sau gáy và ban hồng mọc từ mặt rồi lan xuống người, thường tự khỏi trong khoảng…
- Tinh hồng nhiệt
Tinh hồng nhiệt (sốt tinh hồng nhiệt) là bệnh do vi khuẩn liên cầu nhóm A, hay gặp ở trẻ mẫu giáo và tiểu học.
- Viêm màng não mô cầu
Não mô cầu là vi khuẩn có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc cả hai, và làm một đứa trẻ đang khỏe trở nặng chỉ trong vài giờ.
- Uốn ván
Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng.
- Lao ở trẻ em
Trẻ thường bị lây lao từ một người lớn trong nhà đang ho kéo dài. Dấu hiệu cần nghĩ đến lao là ho quá 2 tuần không đỡ, sốt kéo dài quá 2 tuần, sụt cân hoặc không tăng…
- Viêm gan A
Viêm gan A là bệnh gan do virus, lây qua thức ăn, nước uống và tay dính phân của người bệnh. Trẻ dưới 6 tuổi thường bệnh nhẹ hoặc không có triệu chứng;
- Nhiễm trùng máu
Nhiễm trùng máu (nhiễm trùng huyết, nhiễm khuẩn huyết) là khi cơ thể phản ứng quá mức với một ổ nhiễm trùng, làm tổn thương các cơ quan;
- Phòng sốt xuất huyết mùa mưa
Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết đốt vào ban ngày và đẻ trứng ở chỗ nước đọng sạch quanh nhà, nên cách phòng chính là mỗi tuần đổ, cọ rửa, đậy kín mọi chỗ chứa nước để…
- Chọn thú cưng khi nhà có trẻ nhỏ
Nếu nuôi thú để làm bạn với con, nên chờ con khoảng 5–6 tuổi, khi con đủ lớn để hiểu con vật không phải đồ chơi.
- Vệ sinh khi nhà có thú cưng
Gần như con vật nào cũng có thể mang mầm bệnh, nhưng phần lớn có thể phòng bằng vài thói quen: cho con rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây sau khi chạm vào thú, thức…
- Trẻ nổi hạch ở bẹn
Ở trẻ, sờ thấy vài hạch nhỏ ở bẹn là chuyện bình thường; hạch thường dưới khoảng 1 cm, mềm, di động, và có thể sưng lên khi con bị xước, nhiễm trùng da ở chân, mông,…
- Trẻ đỏ hai má như bị tát
Hai má đỏ rực như vừa bị tát, sau vài ngày nổi ban dạng lưới ở thân mình, tay chân, thường là bệnh thứ năm (ban đỏ nhiễm khuẩn) do virus parvovirus B19.
- Bệnh Whitmore
Bệnh Whitmore (melioidosis) do một loại vi khuẩn sống trong đất, bùn và nước bẩn gây ra, hay gặp hơn sau mưa lớn, ngập lụt.
- Trẻ nhiễm tụ cầu vàng
Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) là vi khuẩn sống sẵn trên da và trong mũi của nhiều người khỏe mạnh.
- Bệnh thương hàn
Thương hàn là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Salmonella Typhi, lây qua thức ăn, nước uống bị nhiễm bẩn.
- Sốt rét ở trẻ
Sốt rét do ký sinh trùng truyền qua muỗi đốt, chỉ một lần đốt là đủ nhiễm. Việt Nam đã gần loại trừ sốt rét, nhưng bệnh vẫn còn ở một số vùng rừng núi, biên giới và ở…
- Sốt mò ở trẻ
Sốt mò do vi khuẩn Orientia tsutsugamushi, truyền qua vết đốt của ấu trùng mò sống ở bụi cỏ thấp, vườn, nương rẫy, bìa rừng, hay gặp ở nông thôn.
- Đậu mùa khỉ ở trẻ
Đậu mùa khỉ (mpox) là bệnh do virus, lây chủ yếu khi tiếp xúc gần với da, vết ban, dịch cơ thể của người bệnh, kể cả qua quan hệ tình dục, và qua quần áo, chăn, khăn…
- Giun đũa chó mèo ở trẻ
Trẻ nhiễm giun đũa chó mèo (Toxocara) khi nuốt phải trứng giun lẫn trong đất, cát có phân chó mèo, thường do chơi đất cát rồi mút tay.
- Nhiễm nấm Candida ở trẻ
Nấm Candida sống sẵn trên da, trong miệng và ruột của mọi người; ở trẻ nhỏ nó hay mọc quá mức thành tưa miệng (mảng trắng bám chặt trong miệng) và hăm tã do nấm (vùng tã…
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe.
- Trẻ ho về đêm
Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh.
- Trẻ sổ mũi, nghẹt mũi
Sổ mũi, nghẹt mũi ở trẻ phần lớn do cảm lạnh, thường đỡ sau 7–10 ngày, có khi tới 2 tuần. Nước mũi chuyển vàng, xanh trong vài ngày là bình thường.
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh.
- Trẻ bị viêm tai giữa
Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai.
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50…
- Trời nồm ẩm và bệnh của trẻ
Những ngày nồm ẩm cuối đông, đầu xuân ở miền Bắc, trẻ hay bị cảm lạnh, cúm, viêm tiểu phế quản, viêm phổi;
- Giữ ấm cho trẻ ngày rét
Ngày rét đậm, rét hại, mặc cho con nhiều lớp áo mỏng, giữ ấm đầu, cổ, ngực, tay chân khi ra ngoài;
- Vỗ long đờm cho trẻ
Vỗ lưng nhẹ nhàng khi bế con thẳng người không gây hại và có thể giúp con dễ chịu, nhưng chưa có bằng chứng vỗ lưng hay vỗ rung làm đờm ra nhiều hơn hay giúp con khỏi…
- Viêm phế quản ở trẻ
Viêm phế quản cấp ở trẻ phần lớn do virus, thường bắt đầu như cảm lạnh rồi ho nhiều, có đờm; tiếng ho có thể kéo dài 2–3 tuần và thường không cần kháng sinh.
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các…
- Viêm amidan ở trẻ
Phần lớn viêm amidan ở trẻ do virus, thường kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh, kể cả khi amidan có chấm mủ trắng.
- Trẻ ho kéo dài
Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau.
- Trẻ thở khò khè
Khò khè là tiếng rít cao như tiếng huýt nhỏ, nghe rõ nhất khi con thở ra, do các ống phế quản nhỏ trong phổi bị hẹp lại.
- Trẻ thở nhanh, thở gấp
Đếm nhịp thở trọn 1 phút khi con nằm yên, không khóc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, con thở nhanh khi: dưới 2 tháng từ 60 lần/phút, 2–12 tháng từ 50 lần/phút, 1–5 tuổi từ…
- Dấu hiệu suy hô hấp ở trẻ
Suy hô hấp là khi con phải gắng sức để thở mà vẫn không lấy đủ oxy. Dấu hiệu bố mẹ nhìn thấy được: thở nhanh, phần dưới lồng ngực lõm vào khi hít vào, cánh mũi phập…
- Trẻ bị khàn tiếng
Phần lớn trẻ khàn tiếng là do viêm thanh quản khi cảm lạnh, hoặc do la hét, hát to quá nhiều; khàn tiếng thường đỡ sau 1–2 tuần nếu con được nghỉ giọng và uống đủ nước.
- Viêm thanh quản, ho ông ổng
Ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng, có khi thở rít khi hít vào, hay nặng lên về đêm, ở trẻ từ khoảng 6 tháng đến 5 tuổi, thường là viêm thanh quản cấp do virus…
- Trẻ bị viêm VA
VA là khối mô nhỏ nằm ở phía sau mũi, giúp cơ thể chống nhiễm trùng; nó to nhất ở tuổi mầm non và thường bắt đầu nhỏ dần từ khoảng 4–6 tuổi.
- Rửa mũi, hút mũi cho trẻ
Với trẻ nhỏ, làm sạch mũi là nhỏ vài giọt nước muối sinh lý 0,9% cho dịch mềm ra rồi hút nhẹ ở cửa mũi: trẻ dưới 1 tuổi nhỏ 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, chỉ làm…
- Cách dùng bình xịt hen
Trẻ dùng bình xịt hen định liều nên xịt qua buồng đệm: trẻ dưới khoảng 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ úp kín mũi miệng, trẻ lớn hơn dùng buồng đệm có ống ngậm.
- Ô nhiễm không khí và trẻ
Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp, lên cơn hen, và nếu hít lâu ngày có thể làm phổi phát triển kém.
- Khói thuốc lá và trẻ
Trẻ hít khói thuốc lá thụ động dễ bị viêm phổi, viêm phế quản, viêm tai giữa, ho, cảm lạnh, lên cơn hen, và trẻ dưới 1 tuổi tăng nguy cơ đột tử khi ngủ.
- Cho trẻ nằm điều hòa
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nằm điều hòa được, kể cả khi đang ốm, miễn là phòng mát vừa phải: thường để khoảng 25–28°C, chênh với ngoài trời không quá nhiều, gió không thổi…
- Bụi mịn PM2.5 và trẻ em
PM2.5 là bụi nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp và lên cơn hen;
- Dị ứng lông chó mèo
Trẻ "dị ứng lông chó mèo" thật ra phản ứng với các protein trong vảy da, nước bọt và nước tiểu của con vật; lông chỉ là chỗ các chất này bám vào.
- Trẻ ho nhiều đến nôn
Trẻ nhỏ ho mạnh rồi nôn ra đờm lẫn thức ăn là chuyện hay gặp khi bị cảm lạnh, viêm phế quản, nhất là lúc bụng đang no;
- Nhịp thở, nhịp tim của trẻ
Đếm nhịp thở trọn 1 phút khi con nằm yên hoặc đang ngủ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, con thở nhanh khi: dưới 2 tháng từ 60 lần/phút, 2–12 tháng từ 50 lần/phút, 1–5 tuổi…
- Chỉ số SpO2 của trẻ
Ở trẻ khỏe sống ở vùng thấp, SpO2 (độ bão hòa oxy trong máu đo bằng kẹp ngón tay) thường 97–99%; Tổ chức Y tế Thế giới lấy 94% là giới hạn dưới của mức bình thường.
- Trẻ cảm, ho có nên đi bơi
Con chỉ sổ mũi nhẹ, ho ít, không sốt và vẫn ăn, chơi bình thường thì có thể bơi nhẹ nhàng một lúc ở bể sạch, nước không lạnh;
- Viêm phổi có được tắm không
Có. Trẻ bị viêm phổi vẫn tắm được khi con tỉnh táo, không rét run và đang được điều trị ở nhà: tắm nhanh 5–10 phút bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô người và tóc…
- Viêm họng có được ăn kem không
Được. Kem, sữa chua mát hay nước mát không gây viêm họng và không làm viêm họng nặng thêm;
- Trẻ bị dầm mưa
Dầm mưa tự nó không làm con bị cảm: cảm lạnh, viêm họng là do virus lây từ người sang người.
- Trẻ chụp X-quang, CT
Một phim X-quang ngực cho trẻ có liều tia X rất nhỏ, khoảng bằng lượng tia phóng xạ tự nhiên mỗi người nhận từ môi trường trong 3 ngày.
- Hạt xơ dây thanh ở trẻ
Hạt xơ dây thanh là hai nốt nhỏ như vết chai mọc đối nhau trên dây thanh, do con la hét, nói to, hát to nhiều làm hai dây thanh cọ xát mạnh.
- Trẻ ho có đờm
Ho có đờm ở trẻ thường do cảm lạnh, viêm phế quản do virus; đờm trắng, vàng hay xanh đều có thể gặp khi nhiễm virus và không có nghĩa con cần kháng sinh.
- Trẻ ho khan
Ho khan là ho không có đờm, nghe khan, hay thành từng tràng. Ở trẻ, phần lớn ho khan đi cùng cảm lạnh, viêm họng do virus và đỡ dần, dù tiếng ho có thể còn tới 3 tuần.
- Có nên nạo VA cho trẻ
Phần lớn trẻ có VA to hay hay viêm VA không cần nạo, vì VA thường bắt đầu nhỏ lại từ khoảng 4–6 tuổi.
- Có nên cắt amidan cho con
Phần lớn trẻ viêm amidan không cần cắt, vì amidan thường nhỏ dần khi con lớn và nhiều trẻ tự bớt viêm.
- Trẻ chảy mũi xanh, mũi vàng đặc
Nước mũi chuyển từ trong sang đục, vàng rồi xanh là diễn biến bình thường của cảm lạnh do virus;
- Xử trí cơn hen cấp ở trẻ
Khi con lên cơn hen, cho con ngồi thẳng, giữ bình tĩnh và dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch hành động hen bác sĩ đã viết.
- Viêm mũi họng cấp (cảm lạnh)
Viêm mũi họng cấp, hay cảm lạnh, do virus gây ra và tự khỏi: sốt thường hết sau 2–3 ngày, sổ mũi, nghẹt mũi kéo dài 7–14 ngày, tiếng ho có thể còn tới 3 tuần.
- Hết ốm vẫn còn ho
Sau cảm lạnh, cúm hay viêm phế quản, đường thở của con cần thời gian để lành nên tiếng ho thường còn 2–3 tuần dù con đã hết sốt, ăn chơi bình thường.
- Nghẹt mũi khi ngủ
Trẻ nhỏ hay nghẹt mũi về đêm vì lỗ mũi nhỏ, nằm xuống thì dịch mũi đọng lại, nhất là khi đang cảm lạnh.
- Viêm tai giữa ứ dịch
Viêm tai giữa ứ dịch là khi dịch đọng lại sau màng nhĩ mà không có nhiễm trùng cấp, hay gặp sau cảm lạnh hoặc sau một đợt viêm tai giữa.
- Viêm phổi nhiều lần
Trẻ được chẩn đoán viêm phổi từ 2 lần trong một năm, hoặc từ 3 lần trở lên, nên được khám kỹ để tìm nguyên nhân thay vì chỉ chữa từng đợt.
- Đau họng, khó nuốt
Phần lớn trẻ đau họng, nuốt đau là do virus cảm lạnh, viêm họng, và đỡ dần trong khoảng một tuần; điều quan trọng nhất là con vẫn uống được.
- Trẻ hắt hơi liên tục
Hắt hơi là phản xạ tống thứ gây kích thích ra khỏi mũi và hiếm khi là dấu hiệu bệnh nặng.
- Khẩu trang và máy lọc không khí cho trẻ
Không phải ngày nào trẻ cũng cần khẩu trang hay máy lọc không khí. Những ngày bụi mịn PM2.5 cao (VN_AQI từ 101, màu da cam), cách bảo vệ tốt nhất là cho con ở trong…
- Trẻ bị hen và thú cưng
Câu trả lời tùy vào việc con có dị ứng với con vật đó hay không. Phần lớn trẻ bị hen có cơ địa dị ứng, và nếu xét nghiệm cho thấy con dị ứng chó hoặc mèo thì nuôi con…
- Máy hút ẩm, máy tạo ẩm cho phòng trẻ
Không bắt buộc, nhưng dùng đúng lúc thì có ích: máy hút ẩm giúp phòng con bớt nấm mốc, mạt bụi trong những ngày nồm ẩm;
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày;
- Trẻ bị táo bón
Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi.
- Trẻ bị nôn
Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước.
- Trẻ đau bụng
Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày.
- Ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt;
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình…
- Tiêu chảy do Rota
Virus Rota là nguyên nhân hay gặp nhất gây tiêu chảy nặng ở trẻ dưới 5 tuổi. Con thường sốt và nôn trước, rồi đi ngoài phân toàn nước nhiều lần, kéo dài khoảng 3–7 ngày;
- Tiêu chảy kéo dài
Tiêu chảy kéo dài là khi con đi ngoài phân lỏng từ 14 ngày trở lên. Mối lo chính là con sụt cân, thiếu chất và mất nước, nên con cần được bác sĩ khám tìm nguyên nhân,…
- Trẻ đi ngoài ra máu
Phần lớn trẻ đi ngoài thấy vài vệt máu đỏ tươi trên mặt phân hoặc trên giấy lau là do nứt kẽ hậu môn khi đi phân to, cứng;
- Phân sống, phân có nhầy
Phân lợn cợn hạt, còn mẩu rau, cà rốt, hạt ngô hay có ít nhầy thường là bình thường ở trẻ nhỏ, nhất là khi con vẫn bú ăn tốt, chơi ngoan và tăng cân đều.
- Lồng ruột
Lồng ruột là khi một đoạn ruột chui vào lòng đoạn ruột kế tiếp, gây tắc ruột; bệnh hay gặp nhất ở trẻ dưới 2 tuổi, nhiều nhất từ 6 tháng đến 1 tuổi.
- Trẻ đầy hơi, chướng bụng
Trẻ nhỏ hay đầy hơi vì nuốt hơi khi bú, khi khóc, và vì ruột còn non; bụng hơi căng, xì hơi nhiều, quấy một lúc rồi đỡ, trong khi con vẫn bú tốt và tăng cân thì thường…
- Trẻ bị say xe
Say xe xảy ra khi mắt và tai trong gửi lên não những tín hiệu chuyển động không khớp nhau, làm con chóng mặt, xanh tái, vã mồ hôi, buồn nôn và nôn.
- Không dung nạp lactose
Không dung nạp lactose là khi ruột con thiếu men lactase nên không tiêu được đường lactose trong sữa, gây đầy bụng, sôi bụng, xì hơi nhiều và đi ngoài phân lỏng, có bọt…
- Dị ứng đạm sữa bò
Dị ứng đạm sữa bò là khi hệ miễn dịch của con phản ứng với đạm trong sữa bò, thường bắt đầu trong năm đầu, hay gặp ở trẻ uống sữa công thức.
- Rối loạn tiêu hóa ở trẻ
"Rối loạn tiêu hóa" là cách gọi chung khi con đi ngoài lỏng, táo bón, đầy bụng, nôn hoặc đau bụng.
- Tập cho con bỏ bỉm
Phần lớn trẻ có thể bắt đầu tập bỏ bỉm ban ngày trong khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, khi con giữ khô được khoảng 2 giờ, biết ra hiệu lúc buồn đi, làm theo lời dặn đơn giản…
- Phân trẻ màu đen, màu đỏ
Phân đỏ hoặc đen sau khi con ăn, uống một thứ có màu thường do chính thứ đó: thanh long ruột đỏ, củ dền, cà chua, nước ngọt hay kẹo có phẩm màu đỏ, một số siro kháng…
- Ăn Tết bị đầy bụng, táo bón
Ngày Tết trẻ hay đầy bụng, khó tiêu, táo bón vì ăn nhiều bánh chưng, giò, thịt mỡ, mứt kẹo, uống nước ngọt có ga, ít rau, ít nước, ngủ muộn và ít vận động.
- Trẻ nôn xong cho ăn uống thế nào
Không cho con ăn no hay uống một hơi dài ngay sau khi nôn, nhưng cũng đừng nhịn nước lâu.
- Bụng trẻ to
Trẻ mới biết đi và trẻ mầm non thường có bụng tròn, hơi phình, nhất là khi đứng và sau khi ăn;
- Cúm dạ dày
Cúm dạ dày là cách gọi quen của viêm dạ dày ruột cấp, thường do virus như norovirus, rotavirus, không liên quan đến virus cúm.
- Trẻ bị kiết lỵ
Kiết lỵ (lỵ) là tiêu chảy có máu nhìn thấy được lẫn trong phân, thường kèm nhầy, đau quặn bụng, mót rặn và sốt; phần lớn do vi khuẩn lỵ (Shigella).
- Nứt kẽ hậu môn ở trẻ
Nứt kẽ hậu môn là một vết rách nhỏ ở da niêm mạc hậu môn, hay gặp ở trẻ nhỏ khi đi phân to, cứng;
- Trẻ bị trĩ, lòi dom
Trĩ thật sự ít gặp ở trẻ nhỏ; khi bố mẹ thấy con "lòi dom", đó thường là sa trực tràng (lớp niêm mạc đỏ của trực tràng lòi ra hậu môn sau khi rặn), da thừa quanh hậu môn…
- Trẻ nôn ra máu
Trẻ nôn ra máu luôn cần được nhân viên y tế khám ngay. Nguyên nhân hay gặp ở trẻ là nuốt máu từ chảy máu cam, rách nhẹ ở thực quản sau khi nôn hoặc ho nhiều, hoặc viêm…
- Trẻ nôn dịch vàng, dịch xanh
Dịch xanh lá hoặc vàng xanh trong chất nôn là dịch mật, có thể là dấu hiệu ruột bị tắc.
- Loạn khuẩn đường ruột
"Loạn khuẩn đường ruột" là cách gọi khi kháng sinh làm xáo trộn hệ vi khuẩn sống trong ruột, khiến con đi ngoài phân lỏng, đầy hơi, đau bụng khi đang hoặc vừa uống…
- Trẻ ăn không tiêu, phân còn thức ăn
Trẻ mới ăn dặm và trẻ 1–5 tuổi rất hay đi ngoài ra phân còn lợn cợn cà rốt, ngô, vỏ đậu, rau.
- Trẻ són phân ra quần
Trẻ đã biết đi vệ sinh mà vẫn thường xuyên dính phân ra quần thì phần lớn là do táo bón nặng: một khối phân cứng kẹt ở cuối ruột, phân lỏng phía trên rỉ qua và dính ra…
- Dấu hiệu tắc ruột ở trẻ
Tắc ruột là khi thức ăn, dịch và hơi không đi qua được ruột, và luôn là cấp cứu. Bốn dấu hiệu chính là nôn (nhất là nôn ra dịch xanh lá hoặc vàng xanh), bụng chướng to,…
- Trẻ bị sa trực tràng
Sa trực tràng là khi lớp niêm mạc hoặc cả thành trực tràng tụt ra ngoài hậu môn, trông như một khối đỏ, ẩm, thường lộ ra lúc con rặn đi ngoài.
- Polyp đại tràng ở trẻ
Polyp đại tràng ở trẻ là một khối thịt nhỏ mọc từ niêm mạc ruột già, hay gặp nhất là polyp thiếu niên đơn độc ở trẻ mầm non và tiểu học.
- Xuất huyết tiêu hóa ở trẻ
Xuất huyết tiêu hóa là chảy máu ở bất kỳ đoạn nào của đường tiêu hóa, từ thực quản, dạ dày đến ruột và hậu môn.
- Trẻ biếng ăn
Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường: sau 1 tuổi, tốc độ lớn chậm lại nên con tự nhiên ăn ít hơn và kén món hơn.
- Sốt xuất huyết nên ăn gì
Trẻ bị sốt xuất huyết cần uống nhiều trước hết: oresol pha đúng hướng dẫn, nước lọc, sữa, nước cháo loãng có chút muối, nước dừa, nước cam;
- Trẻ thấp còi, chậm tăng cân
Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới;
- Trẻ thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt.
- Có nên cho trẻ uống vitamin
Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày.
- Thực đơn cho trẻ 1–3 tuổi
Trẻ 1–3 tuổi nên ăn 3 bữa chính và 1–2 bữa phụ mỗi ngày, ăn cùng món với cả nhà nhưng nấu mềm, cắt nhỏ, nêm nhạt.
- Trẻ bị nóng trong
Nóng trong là cách nói dân gian, không phải một bệnh. Những gì bố mẹ hay gọi là nóng trong, như nhiệt miệng, táo bón, rôm sảy, mụn nhọt, nước tiểu vàng sẫm, chảy máu…
- Trẻ ngậm cơm, lười nhai
Trẻ ngậm cơm, lười nhai thường vì chưa đói (uống nhiều sữa, ăn vặt sát bữa), thức ăn quá cứng hoặc con quen ăn đồ xay nhuyễn quá lâu, bữa ăn kéo dài và bị ép, hoặc vừa…
- Bảng chiều cao, cân nặng chuẩn
Việt Nam dùng chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới. Con số ở giữa bảng là mức trung bình;
- Uống sữa có giúp con cao lên không
Sữa cung cấp đạm, canxi và một số vitamin con cần để lớn, nên uống đủ sữa là một phần của chế độ ăn giúp con đạt chiều cao theo gen.
- Trẻ mấy tuổi uống sữa tươi
Trẻ dưới 12 tháng không uống sữa bò tươi làm đồ uống chính; trong năm đầu con chỉ cần sữa mẹ hoặc sữa công thức, sữa tươi chỉ dùng một ít để nấu cháo, bột từ khoảng 6…
- Bổ sung canxi cho trẻ
Phần lớn trẻ bú mẹ hoặc sữa công thức, rồi lớn lên có sữa, sữa chua, cá tôm, đậu, rau xanh mỗi ngày đã đủ canxi và không cần uống thêm viên canxi.
- Bổ sung vitamin D cho trẻ
Sữa mẹ rất ít vitamin D, nên Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và NHS khuyên trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, uống 400 IU (10 microgam) vitamin D mỗi ngày từ những ngày đầu…
- Trẻ bị còi xương
Còi xương là bệnh xương mềm ở trẻ đang lớn, hay gặp nhất do thiếu vitamin D, đôi khi do ăn quá ít canxi.
- Trẻ thiếu kẽm
Kẽm cần cho trẻ lớn, cho sức đề kháng, vị giác và làm lành vết thương; thịt, tôm cua, trứng, sữa là nguồn kẽm tốt nhất.
- Trẻ uống bao nhiêu nước
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học cần trung bình 1,3–1,5 lít nước mỗi ngày, học sinh THCS 1,6–2 lít, học sinh THPT 1,6–2,4 lít;
- Đồ ngọt, nước ngọt, trà sữa
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên đường tự do (đường thêm vào đồ ăn, đồ uống, cả đường trong mật ong và nước ép) dưới 10% năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%.
- Xem điện thoại khi ăn
Cho con vừa ăn vừa xem điện thoại, ti vi giúp bữa ăn nhanh hơn trước mắt, nhưng con ăn theo kiểu được đút mà không để ý mình no hay đói, ít nhai, ít nói chuyện, và dần…
- Cho con ăn gì khi ốm
Khi con ốm, uống đủ quan trọng hơn ăn nhiều: cho con bú mẹ nhiều cữ hơn, uống thêm nước, sữa, canh, nước cháo; con tiêu chảy, nôn thì uống oresol pha đúng hướng dẫn.
- Tăng sức đề kháng cho trẻ
Không có viên uống, siro hay sữa nào tăng được sức đề kháng của một đứa trẻ khỏe mạnh như quảng cáo.
- Cai sữa mẹ
Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế khuyên cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, rồi vừa ăn dặm vừa bú mẹ đến 24 tháng hoặc lâu hơn;
- Ăn uống khi trẻ tiêu chảy
Trẻ tiêu chảy vẫn cần ăn uống như bình thường: bú mẹ nhiều hơn, sữa công thức pha đúng tỷ lệ, ăn món mềm quen thuộc như cháo, cơm nát có thịt, cá, trứng, chia nhiều bữa…
- Trẻ sụt cân không rõ lý do
Trẻ đang lớn thì cân nặng phải tăng dần, nên con sụt cân mà không ăn kiêng, không vừa ốm, hoặc đứng cân 2–3 tháng, đều cần đưa đi khám.
- Trẻ bị ho nên ăn gì
Có. Trẻ bị ho vẫn ăn được trứng, tôm, cá, thịt, uống được sữa và ăn sữa chua như bình thường, trừ khi con dị ứng với món đó;
- Tay chân miệng nên ăn gì
Trẻ bị tay chân miệng nên ăn món lỏng, mềm, nguội hoặc mát như cháo nguội, súp, sữa, sữa chua, trứng hấp, chia nhiều bữa nhỏ, và uống đủ nước, sữa hoặc oresol pha đúng…
- Cho trẻ ăn cá loại nào
Bé có thể ăn cá nấu chín kỹ, gỡ hết xương từ khoảng 6 tháng, khi đã bắt đầu ăn dặm.
- Trẻ mấy tuổi ăn xôi, bánh chưng
Chưa có hướng dẫn chính thức về tuổi ăn xôi, bánh chưng, nhưng vì đồ nếp dẻo, dính, dễ vón thành cục mắc ở họng, trẻ dưới 1 tuổi chưa nên ăn.
- Trẻ mấy tuổi ăn lạc, hạt
Bé có thể làm quen với lạc và các loại hạt từ khoảng 6 tháng, khi đã bắt đầu ăn dặm, nhưng chỉ ở dạng nghiền thật mịn hoặc bơ lạc, bơ hạt pha loãng trộn vào cháo, bột.
- Cho trẻ ăn yến sào
Trẻ không cần ăn yến sào để khỏe hay mau lớn: chưa có hướng dẫn dinh dưỡng chính thức nào khuyên cho trẻ ăn yến, và một bữa cơm đủ thịt, cá, trứng, sữa, rau đã cho con…
- Cho trẻ ăn trứng vịt lộn
Trẻ đã ăn được trứng và thịt băm có thể thỉnh thoảng ăn một ít trứng vịt lộn, nhưng con không cần món này để khỏe hơn hay mau lớn hơn.
- Cơm chan canh có hại không
Thỉnh thoảng chan chút canh cho cơm mềm không có hại, nhưng cho con ăn cơm chan ngập canh thường xuyên thì không nên.
- Mấy tuổi chuyển từ cháo sang cơm
Phần lớn trẻ bắt đầu ăn được cơm nát từ khoảng 9–12 tháng, và đến khoảng 1 tuổi nên ăn cùng bữa của gia đình: cơm nấu mềm, thức ăn băm hoặc cắt nhỏ.
- Nước hầm xương có bổ không
Nước hầm xương ngọt, dễ ăn nhưng không bổ như nhiều người nghĩ: canxi trong xương gần như không tan vào nước, lượng đạm rất ít, lại có nhiều mỡ và thường bị nêm mặn.
- Uống sữa trước khi ngủ
Cho con uống một cốc sữa vào buổi tối không có hại, miễn là uống xong rồi mới đánh răng, và sau khi đánh răng chỉ uống nước lọc đến sáng.
- Mớm cơm, thổi nguội cho trẻ
Không nên mớm cơm hay nhai sẵn thức ăn cho trẻ, kể cả khi người mớm rất thương con. Nước bọt người lớn mang theo vi khuẩn gây sâu răng và nhiều mầm bệnh khác;
- Trẻ thích ăn mặn
Thích ăn mặn thường là thói quen học từ bữa ăn của cả nhà, không phải cơ thể con thiếu muối.
- Trẻ không chịu ăn rau
Trẻ chê rau là chuyện rất thường gặp, nhất là từ 1 đến 5 tuổi, và thường qua đi khi bố mẹ kiên nhẫn.
- Bổ sung DHA cho trẻ
DHA là một loại chất béo omega-3 cần cho não và mắt của trẻ. Trẻ bú mẹ nhận DHA qua sữa mẹ, sữa công thức hiện nay thường đã có DHA, và từ khi ăn dặm con nhận thêm từ…
- Thiếu vitamin A, uống vitamin A định kỳ
Ở Việt Nam, trẻ 6–36 tháng tuổi (ở một số tỉnh có nhiều trẻ thấp còi là đến 60 tháng) được uống miễn phí vitamin A liều cao 2 lần mỗi năm tại trạm y tế, vào khoảng ngày…
- Trẻ ăn chay
Trẻ ăn chay vẫn có thể lớn khỏe nếu bữa ăn được tính toán kỹ, nhất là khi con vẫn ăn trứng và sữa. Ba điều phải lo trước tiên là vitamin B12, sắt và đạm;
- Trẻ ăn vặt, quà cổng trường
Ăn vặt không xấu nếu bữa phụ là trái cây, sữa, sữa chua, ngô, khoai và chỉ khoảng 1–2 lần mỗi ngày.
- Trẻ ăn trứng
Chưa có hướng dẫn chính thức nào giới hạn số quả trứng mỗi tuần cho trẻ khỏe mạnh.
- Trẻ ăn hải sản
Bé có thể làm quen với cá, tôm, cua nấu chín kỹ từ khoảng 6 tháng, khi đã ăn dặm được vài món: mỗi lần một món mới, một lượng nhỏ, rồi cho ăn đều nếu bé không phản ứng.
- Nước ép trái cây cho trẻ
Trẻ dưới 1 tuổi không nên uống nước ép trái cây. Từ 1 đến 3 tuổi tối đa khoảng 120 ml mỗi ngày, 4 đến 6 tuổi khoảng 120–180 ml, uống bằng cốc trong bữa ăn, trẻ nhỏ thì…
- Uống nhiều sữa, bỏ bữa
Trẻ 1–2 tuổi chỉ cần khoảng 500 ml sữa mỗi ngày, trẻ 2–5 tuổi khoảng 500–700 ml (2–3 cốc); uống nhiều hơn làm con no, bỏ cơm, dễ thiếu sắt và táo bón.
- Cai bình sữa
Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên cho bé tập uống bằng cốc từ khoảng 6 tháng, khi bắt đầu ăn dặm, rồi bớt dần cữ bú bình để cai xong trong khoảng 12–18 tháng tuổi.
- Thực phẩm chức năng cho trẻ
Phần lớn trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng không cần thực phẩm chức năng hay vitamin tổng hợp.
- Ăn uống khi trẻ táo bón
Trẻ táo bón nên ăn thêm rau, trái cây cả miếng, ngũ cốc nguyên hạt, khoai, đậu và uống đủ nước lọc;
- Kiêng ăn khi con ốm
Khi con bị thủy đậu, sởi hay ốm sốt thông thường, con không cần kiêng tôm, cá, trứng, thịt gà, thịt bò, rau muống hay sữa, trừ khi con dị ứng với món đó.
- Trẻ mầm non thừa cân
Với trẻ dưới 5 tuổi, Tổ chức Y tế Thế giới dùng cân nặng theo chiều cao: trên đường +2 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +3 là béo phì;
- Bổ sung sắt dự phòng
Phần lớn trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh, ăn dặm đúng cách với thịt, cá, trứng mỗi ngày không cần tự uống thêm sắt.
- Trẻ mấy tuổi ăn cay được
Không có mốc tuổi chính thức nào cho việc ăn cay. Khi con đã ăn được đồ ăn của gia đình, thường sau 1 tuổi, bố mẹ có thể cho con nếm vị cay nhẹ từng chút một, nếu con…
- Trẻ uống trà, cà phê, nước có ga
Trẻ nhỏ không nên uống trà, cà phê hay nước có ga. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên tốt nhất trẻ em không dùng caffeine;
- Có nên cho trẻ uống sữa non
Sữa non của chính mẹ trong những ngày đầu sau sinh rất quý: giàu kháng thể và đủ cho bé, nên cho bé bú càng sớm càng tốt.
- Nước uống cho trẻ: đun sôi, RO, đóng chai
Trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước, kể cả khi trời nóng. Từ 6 tháng đến 1 tuổi, cho con uống vài ngụm nước đun sôi để nguội bằng cốc trong bữa ăn;
- Tập cho trẻ tự xúc ăn
Bé có thể bắt đầu tự bốc thức ăn mềm từ khoảng 6 tháng, khi đã ngồi vững có đỡ và tự đưa đồ vào miệng được;
- Con không chịu ăn ở trường bán trú
Trẻ không chịu ăn ở trường bán trú thường do còn lạ trường, lo xa bố mẹ, chưa quen món, chưa tự xúc được, giờ ăn ngắn, hoặc ăn sáng, uống sữa quá muộn;
- Phẩm màu, chất tạo ngọt
Phẩm màu và chất tạo ngọt nằm trong danh mục được phép, dùng đúng giới hạn, thì không gây hại khi con thỉnh thoảng ăn.
- Trẻ ăn bao nhiêu thịt
Trẻ mầm non và tiểu học chỉ cần một phần nhỏ thịt, cá, trứng hoặc đậu phụ trong mỗi bữa chính, khoảng bằng lòng bàn tay của con, cộng với sữa trong ngày.
- Nước dừa, nước sâm cho trẻ
Nước dừa, nước sâm, nước mía lau rễ tranh và các loại nước mát là đồ uống, không chữa được rôm sảy, nhiệt miệng hay táo bón.
- Trẻ thiếu i-ốt
I-ốt giúp tuyến giáp làm hormone cần cho sự lớn lên và phát triển trí não của trẻ;
- Sữa hạt cho trẻ
Trẻ dưới 1 tuổi không dùng sữa hạt, sữa đậu nành hay sữa gạo thay sữa mẹ hoặc sữa công thức.
- Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng
Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, mỗi ngày (tính cả giấc trưa) trẻ 4–12 tháng cần 12–16 giờ, 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13…
- Trẻ ngủ ngáy
Trẻ ngáy nhẹ vài đêm khi bị cảm, nghẹt mũi thường không đáng lo. Con nên đi khám khi ngáy từ 3 đêm mỗi tuần trở lên, ngáy to, hoặc kèm ngừng thở, thở hổn hển, há miệng…
- Trẻ giật mình khóc đêm
Trẻ sơ sinh giật mình khi ngủ là phản xạ bình thường (phản xạ Moro), rõ nhất trong tháng đầu và bắt đầu mất dần từ khoảng 2 tháng tuổi.
- Trẻ đái dầm
Đái dầm ban đêm là bình thường ở trẻ dưới 5 tuổi và vẫn gặp ở khoảng 15 trong 100 trẻ 5–7 tuổi;
- Trẻ hay gặp ác mộng
Ác mộng rất hay gặp ở trẻ, nhiều nhất từ khoảng 3 đến 12 tuổi, thường vào nửa sau của đêm; con tỉnh dậy sợ hãi, nhận ra bố mẹ và kể được giấc mơ.
- Trẻ nghiến răng khi ngủ
Nghiến răng khi ngủ rất hay gặp ở trẻ mẫu giáo và tiểu học, phần lớn tự hết vào khoảng 6 tuổi và không gây hại.
- Trẻ ra mồ hôi trộm
Trẻ nhỏ ra mồ hôi đầu, gáy, lưng khi ngủ hoặc khi bú rất hay gặp, nhất là khi phòng nóng, mặc nhiều lớp, đắp chăn dày, hay trong giấc ngủ sâu đầu đêm.
- Trẻ khó ngủ, lâu vào giấc
Phần lớn trẻ mầm non và tiểu học khó ngủ là do thói quen: giờ ngủ thay đổi, xem màn hình sát giờ ngủ, chơi đùa kích động, ngủ trưa quá muộn, uống trà sữa hay nước có…
- Khi nào cho con ngủ riêng
Với trẻ dưới 1 tuổi, quy tắc an toàn là ngủ cùng phòng nhưng khác giường: bé nằm nôi hoặc cũi riêng trong phòng bố mẹ, ít nhất 6 tháng đầu, không ngủ chung giường.
- Con ngủ li bì, khó đánh thức
Con ngủ li bì là khi con ngủ nhiều bất thường, gọi to, chạm hay lay nhẹ mà khó tỉnh, hoặc tỉnh dậy vẫn lơ mơ, không nhìn bố mẹ, không chơi, rồi lại thiếp đi.
- Trẻ thức giấc nhiều lần trong đêm
Trẻ sơ sinh thức dậy cứ 1–3 giờ một lần để bú là bình thường. Từ khoảng 3–6 tháng nhiều bé ngủ được một giấc đêm dài hơn, nhưng thức giấc ngắn rồi tự ngủ lại vẫn thường…
- Luyện ngủ cho bé
Luyện ngủ là giúp bé tự vào giấc và tự ngủ lại khi thức giữa đêm; đây là lựa chọn của mỗi gia đình, không bắt buộc.
- Cho trẻ ngủ quạt
Trẻ nhỏ, kể cả trẻ sơ sinh, ngủ quạt được, miễn là quạt làm mát cả phòng chứ không thổi thẳng vào người con, để xa nôi, ngoài tầm với và có lồng chắn.
- Trẻ ngủ sấp
Trẻ dưới 1 tuổi luôn được đặt nằm ngửa khi ngủ, cả giấc ngày lẫn giấc đêm, vì nằm sấp hay nằm nghiêng làm tăng nguy cơ đột tử khi ngủ.
- Trẻ nói mớ khi ngủ
Nói mớ rất hay gặp ở trẻ em và thường vô hại: con nói vài từ, lẩm bẩm, cười hay gọi ai đó trong lúc ngủ, không biết mình nói và sáng ra không nhớ.
- Trẻ hoảng sợ ban đêm
Hoảng sợ ban đêm (night terror) hay gặp nhất ở trẻ 3–8 tuổi: con đột ngột ngồi bật dậy la hét, mắt mở, vã mồ hôi, thở nhanh nhưng vẫn đang ngủ, không nhận ra bố mẹ, rồi…
- Trẻ ngủ há miệng
Trẻ ngủ há miệng vài đêm khi đang cảm, nghẹt mũi thường tự hết khi mũi thông. Nếu con thở bằng miệng gần như mọi đêm dù không ốm, hay kèm ngáy từ 3 đêm mỗi tuần trở lên,…
- Cho trẻ ngủ bật đèn ngủ
Một chiếc đèn ngủ thật mờ, ánh vàng, cam hoặc đỏ ấm, đặt thấp và không chiếu vào mặt con thì không có hại, và giúp những trẻ sợ tối hay cần dậy đi vệ sinh ban đêm.
- Trẻ mấy tuổi bỏ ngủ trưa
Phần lớn trẻ bỏ ngủ trưa dần trong khoảng 3 đến 5 tuổi: gần như mọi trẻ 3 tuổi vẫn ngủ trưa, đến 5 tuổi đa số không còn cần, và gần như tất cả đã thôi trước 7 tuổi.
- Đưa con về nếp sau Tết
Cách dễ nhất là bắt đầu sớm và chuyển từ từ: khoảng 1–2 tuần trước ngày đi học lại, mỗi tối cho con đi ngủ sớm hơn 15 phút và mỗi sáng đánh thức sớm hơn 15 phút, cả…
- Trẻ thức dậy quá sớm
Trẻ mầm non dậy lúc 5–6 giờ sáng khá thường gặp, nhất là mùa hè khi trời sáng sớm.
- Thời gian màn hình
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt.
- Bệnh truyền nhiễm nghỉ học bao lâu
Tay chân miệng: theo Bộ Y tế, nghỉ học 7–10 ngày đầu của bệnh và chỉ đi học lại khi đã hết sốt, các nốt đã khô.
- Con ốm khi nào nên nghỉ học
Cho con nghỉ học khi con sốt, khi con nôn hoặc tiêu chảy, khi con quá mệt không theo được lớp, hoặc khi con mắc một bệnh dễ lây như cúm, tay chân miệng, thủy đậu, sởi,…
- Rửa tay đúng cách
Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch là cách đơn giản nhất giúp con ít lây cảm cúm, tiêu chảy, tay chân miệng ở trường.
- Chơi ngoài trời
Chưa có một con số chính thức riêng cho giờ chơi ngoài trời, nhưng các khuyến nghị gặp nhau ở mức này: trẻ 1–4 tuổi vận động ít nhất 180 phút mỗi ngày, trẻ từ 5 tuổi ít…
- Gửi thuốc cho con ở trường
Trước hết, hỏi bác sĩ xem có thể cho con uống thuốc ngoài giờ học không: thuốc ngày 3 lần thường uống được trước khi đi học, sau khi về và trước khi ngủ.
- Đau mắt đỏ
Đau mắt đỏ (viêm kết mạc) ở trẻ phần lớn do virus, lây rất nhanh qua tay và đồ dùng chung, thường tự khỏi sau 1–2 tuần.
- Trẻ bị sâu răng
Sâu răng xảy ra khi vi khuẩn trong mảng bám dùng đường từ đồ ăn uống tạo ra axit làm mòn men răng;
- Con bị lẹo mắt
Lẹo mắt là một nốt nhỏ sưng đỏ, đau ở bờ mi hoặc mặt trong mi, thường do vi khuẩn nhiễm vào chân lông mi hoặc tuyến dầu ở mi, và phần lớn tự khỏi trong khoảng một tuần.
- Lác mắt ở trẻ
Lác mắt (mắt lé) là khi hai mắt không cùng nhìn về một hướng: một mắt nhìn thẳng, mắt kia lệch vào trong, ra ngoài, lên hoặc xuống.
- Nhược thị ở trẻ
Nhược thị (mắt lười) là khi thị lực của một mắt, ít khi cả hai mắt, không phát triển bình thường trong thời thơ ấu vì não quen dùng mắt kia, thường do lác mắt, hai mắt…
- Viêm kết mạc dị ứng
Trẻ ngứa mắt, dụi mắt nhiều, hai mắt đỏ, chảy nước mắt, mi hơi sưng, thường kèm hắt hơi, sổ mũi, hay gặp nhất là viêm kết mạc dị ứng.
- Dấu hiệu trẻ nghe kém
Trẻ nghe kém vẫn có thể giật mình với tiếng rất to, nên bố mẹ dễ bỏ sót. Hãy để ý: 1 tháng tuổi con không giật mình khi có tiếng động lớn, 3–4 tháng không quay về phía…
- Trẻ chậm mọc răng
Phần lớn trẻ mọc chiếc răng đầu tiên khoảng 6 tháng tuổi, nhưng có bé mọc từ trước 4 tháng và có bé sau sinh nhật đầu tiên mới mọc mà vẫn hoàn toàn bình thường;
- Trẻ thay răng sữa
Trẻ thường bắt đầu thay răng sữa khoảng 6 tuổi, thường từ hai răng cửa hàm dưới, và thay gần hết vào khoảng 11–12 tuổi; mỗi trẻ có thể sớm hoặc muộn hơn một chút.
- Đánh răng cho trẻ
Bắt đầu chải răng cho con ngay khi chiếc răng sữa đầu tiên nhú lên, thường khoảng 6 tháng tuổi, 2 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 2 phút, trong đó có một lần ngay trước khi…
- Trẻ bị nhiệt miệng
Nhiệt miệng (loét áp-tơ) là vết loét nhỏ, tròn, đáy trắng hoặc vàng, viền đỏ, ở má trong, môi trong, lưỡi hay lợi;
- Trẻ bị hôi miệng
Hôi miệng ở trẻ phần lớn bắt nguồn từ trong miệng: mảng bám và cặn thức ăn trên răng, lưỡi, kẽ răng, sâu răng hoặc viêm lợi.
- Gãy răng, rụng răng do ngã
Răng vĩnh viễn bị văng ra là cấp cứu nha khoa: cầm phần thân răng, không chạm vào chân răng, nếu bẩn thì tráng nhẹ bằng sữa hoặc nước muối sinh lý, cắm lại vào ổ nếu làm…
- Lấy ráy tai cho trẻ
Ráy tai (mỏ tai) là chất bảo vệ ống tai và tự đẩy ra ngoài, nên phần lớn trẻ không cần lấy ráy tai.
- Chắp mắt
Chắp mắt là một cục cứng, thường ít hoặc không đau, nằm trong mi mắt do một tuyến dầu ở mi bị tắc.
- Mắt trẻ có nhiều ghèn
Một ít ghèn khô màu trắng đục ở khóe mắt khi con ngủ dậy thường là bình thường, chỉ cần lau sạch bằng bông thấm nước ấm.
- Viễn thị ở trẻ
Phần lớn trẻ nhỏ có viễn thị nhẹ, và đó là bình thường: mắt trẻ còn điều tiết tốt nên vẫn nhìn rõ cả gần lẫn xa, độ viễn thường giảm dần khi nhãn cầu lớn lên.
- Khám mắt lần đầu cho trẻ
Mắt của con được kiểm tra từ khi mới sinh trong các lần khám sức khỏe, rồi kiểm tra lại trong năm đầu và những năm mẫu giáo.
- Xuất huyết kết mạc
Một mảng đỏ tươi, ranh giới rõ trên lòng trắng mắt, không đau, không ghèn và con vẫn nhìn rõ thường là xuất huyết dưới kết mạc: một mạch máu nhỏ bị vỡ sau khi con ho,…
- Ánh trắng trong mắt trẻ
Khi chụp ảnh có đèn flash, con ngươi bình thường thường hiện màu đỏ ở cả hai mắt. Nếu một hoặc cả hai con ngươi có ánh trắng, ánh vàng hay xám, hoặc bố mẹ thấy con ngươi…
- Sụp mí mắt ở trẻ
Sụp mí là khi mí mắt trên của con thấp hơn bình thường, ở một hoặc cả hai mắt. Ở trẻ nhỏ, hay gặp nhất là sụp mí bẩm sinh do cơ nâng mi yếu;
- Sưng mí mắt ở trẻ
Sưng mí mắt ở trẻ hay gặp nhất do muỗi, côn trùng đốt, dụi mắt, dị ứng, lẹo hoặc đau mắt đỏ, và thường đỡ sau vài ngày. Sưng do côn trùng đốt hay dị ứng thường ngứa;
- Chảy mủ, chảy nước tai
Dịch đục, vàng hoặc xanh chảy ra từ tai trẻ thường do viêm tai giữa làm thủng một lỗ nhỏ ở màng nhĩ;
- Trẻ bị thủng màng nhĩ
Thủng màng nhĩ ở trẻ hay xảy ra sau viêm tai giữa, khi ngoáy tai bằng tăm bông hay que, khi bị tát hoặc va đập vào tai, hoặc sau tiếng nổ lớn.
- Thứ tự mọc răng sữa
Răng sữa thường mọc theo thứ tự: răng cửa giữa khoảng 6 tháng (hàm dưới hay mọc trước), răng cửa bên khoảng 8 tháng, răng hàm thứ nhất khoảng 12 tháng, răng nanh khoảng…
- Răng trẻ ố vàng, đen
Răng trẻ ố vàng hay đen thường do mảng bám vì chải chưa sạch, vết dính màu từ thuốc sắt dạng nước hay đồ ăn uống, hoặc do sâu răng.
- Trẻ bị lưỡi bản đồ
Lưỡi bản đồ là khi mặt lưỡi có những mảng đỏ, nhẵn, viền trắng hoặc vàng nhạt, trông như tấm bản đồ, và các mảng đổi chỗ sau vài ngày đến vài tuần.
- Mụn rộp môi (herpes môi)
Mụn rộp ở môi do virus herpes simplex gây ra: thường bắt đầu bằng cảm giác ngứa, rát ở môi, rồi nổi một chùm mụn nước nhỏ, vỡ ra, đóng vảy và tự lành sau khoảng 1–2 tuần…
- Trẻ bị hô, móm
Hô là khi răng cửa trên chìa nhiều ra trước, móm là khi răng cửa dưới cắn trùm ra ngoài răng cửa trên (cắn ngược). Phần lớn do di truyền hình dạng răng và xương hàm;
- Sâu răng do bú bình
Sâu răng do bú bình (sâu răng sớm ở trẻ nhỏ) hay gặp khi con ngủ với bình sữa trong miệng, ngậm sữa lâu, bú đêm nhiều lần sau khi đã mọc răng mà không được làm sạch…
- Tự nhổ răng sữa cho con
Răng sữa đến tuổi thay, từ khoảng 6 tuổi, thường tự lung lay rồi tự rụng; bố mẹ chỉ cần để con tự lắc nhẹ bằng lưỡi hoặc tay sạch, không buộc chỉ giật, không dùng kìm…
- Trẻ đau răng, sưng má
Trẻ đau răng tự nhiên, đau về đêm, đau nhói hay giật theo nhịp, kèm sưng lợi hoặc sưng má, thường là do sâu răng đã vào tủy (viêm tủy) hoặc đã thành áp xe, tức một túi…
- Trẻ khô môi, nứt nẻ môi
Khô, nứt môi ở trẻ thường do thời tiết hanh khô, gió lạnh, nắng, ngồi lâu trong phòng điều hòa, uống ít nước, và rất hay gặp do thói quen liếm, cắn hay bóc môi.
- Khám răng lần đầu
Cho con đi khám răng lần đầu khi chiếc răng sữa đầu tiên mọc, và không muộn hơn sinh nhật 1 tuổi;
- Kính râm cho trẻ
Nên, khi con ở ngoài nắng lâu hoặc ở nơi ánh nắng phản chiếu mạnh như bãi biển, bể bơi, mặt nước, cát: tia UV làm hại mắt dần dần, tích tụ qua nhiều năm, và kính râm tốt…
- Đốm trắng, thiểu sản men răng
Đốm trắng trên răng trẻ có thể là sâu răng giai đoạn sớm, nhiễm fluor nhẹ, hoặc men răng hình thành không đủ khoáng (thiểu sản, kém khoáng hóa men răng).
- Răng thừa ở trẻ
Răng thừa là chiếc răng mọc ngoài số răng bình thường, hay gặp nhất ở giữa hai răng cửa hàm trên. Răng thừa ở bộ răng sữa thường tự mọc rồi tự rụng không gây chuyện gì;
- Trẻ bị nổi mẩn ngứa
Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự…
- Trẻ bị rôm sảy
Rôm sảy là những nốt đỏ li ti hoặc mụn nước nhỏ ở cổ, gáy, lưng, ngực, nách và các nếp gấp, xuất hiện khi con bị nóng và ra nhiều mồ hôi.
- Chàm sữa, viêm da cơ địa
Chàm sữa (lác sữa) là tên dân gian của viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ: da khô, đỏ, ráp, rất ngứa, hay bắt đầu ở má, trán, da đầu ngay từ những tháng đầu đời, lớn hơn thì ở…
- Trẻ bị côn trùng đốt
Phần lớn vết muỗi, kiến, bọ đốt chỉ sưng đỏ, ngứa vài ngày và chăm được ở nhà: rửa bằng xà phòng, chườm lạnh, cắt ngắn móng tay để con không gãi.
- Trẻ dị ứng thức ăn
Dị ứng thức ăn là khi hệ miễn dịch của con phản ứng với một thức ăn, hay gặp nhất với sữa bò, trứng, lạc, các loại hạt, tôm cua, cá, đậu nành, lúa mì và vừng.
- Trẻ bị mề đay
Mề đay (còn gọi là mày đay) là những nốt, mảng sưng gồ đỏ hoặc hồng, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác.
- Trẻ bị ghẻ
Ghẻ do một loại cái ghẻ rất nhỏ đào hang dưới da, gây ngứa dữ dội, nhất là về đêm, với nốt sẩn, mụn nước ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, quanh rốn, mông, bẹn;
- Trẻ bị chấy tóc
Chấy rất hay gặp ở trẻ mầm non, tiểu học, không phải do tóc bẩn và lây chủ yếu qua chạm đầu vào nhau. Chỉ chắc chắn con có chấy khi tìm thấy con chấy còn sống.
- Trẻ bị chốc lở
Chốc lở là nhiễm khuẩn ở lớp nông của da, rất hay lây ở trẻ nhỏ: nốt đỏ hoặc mụn nước vỡ nhanh, rỉ dịch rồi đóng vảy vàng nâu như mật ong, hay ở quanh mũi, miệng và tay.
- Mụn nhọt, đinh râu
Nhọt là nhiễm khuẩn ở chân lông, thường do tụ cầu: một cục sưng đỏ, cứng, đau, sau khoảng một tuần thì mềm ở giữa và hóa mủ.
- Trẻ bị u mềm lây
U mềm lây là bệnh da do virus, rất hay gặp ở trẻ nhỏ: những nốt tròn nhỏ 2–5 mm, nhẵn bóng, màu da hoặc hồng, giữa có lõm nhỏ, mọc thành đám ở thân mình, nách, khoeo,…
- Trẻ bị bạch biến
Bạch biến là những mảng da trắng hẳn, ranh giới rõ, xuất hiện khi da không còn đủ tế bào tạo sắc tố.
- Trẻ bị u máu
U máu ở trẻ nhỏ (u máu trẻ nhũ nhi, bớt dâu tây) là một khối mạch máu lành tính, gặp ở khoảng 4–5 trong 100 trẻ.
- Da trẻ khô, nứt nẻ
Da trẻ khô, ráp, nứt nẻ hay gặp khi trời hanh khô (mùa đông miền Bắc), khi con tắm nước nóng, tắm lâu, dùng nhiều xà phòng, hoặc khi da con có cơ địa chàm.
- Trẻ dị ứng thời tiết
"Dị ứng thời tiết" là cách gọi chung cho những phản ứng hay gặp khi trời trở lạnh, gió mùa, hanh khô hay nóng ẩm: nổi mày đay (nốt hoặc mảng sưng đỏ, rất ngứa, lặn chỗ…
- Viêm da do kiến ba khoang
Kiến ba khoang không cắn. Khi bị đập, miết hay chà lên da, thân kiến vỡ ra và tiết chất độc gây vệt đỏ rát, sau vài giờ đến một ngày nổi mụn nước, mụn mủ.
- Trẻ bị chín mé
Chín mé (viêm quanh móng, paronychia) là nhiễm trùng ở chỗ da tiếp giáp với móng, làm một bên hay chân móng sưng đỏ, nóng, đau, có khi có mủ vàng.
- Bị chàm có phải kiêng ăn
Phần lớn trẻ bị chàm (viêm da cơ địa) không cần kiêng trứng, sữa, tôm, cá hay hải sản.
- Vết thương có cần kiêng rau muống
Con bị vết thương không cần kiêng rau muống, thịt gà, thịt bò, trứng hay hải sản, trừ khi con dị ứng với món đó.
- Có nên dùng phấn rôm
Không nên dùng phấn rôm cho trẻ nhỏ. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không rắc phấn rôm cho bé, vì bột phấn bay lên dễ bị hít vào phổi, có thể gây tổn thương phổi…
- Trẻ bị cước chân tay
Cước là những mảng da đỏ hoặc tím, sưng, ngứa, nóng rát ở ngón chân, ngón tay, gót, vành tai, xuất hiện vài giờ sau khi con bị lạnh và ẩm, nhất là khi được hơ ấm quá…
- Trẻ bị nấm da đầu
Nấm da đầu là bệnh nấm ở da đầu và chân tóc, hay gặp ở trẻ mầm non và tiểu học: từng mảng tóc rụng hoặc gãy sát da, có vảy như gàu, có khi thấy chấm đen chỗ tóc gãy,…
- Đốm trắng trên da trẻ
Đốm trắng trên da trẻ phần lớn lành tính. Hay gặp nhất ở trẻ nhỏ là vảy phấn trắng: đốm trắng mờ, hơi khô ráp ở má, trán, cánh tay, rõ hơn khi trời hanh khô hoặc sau khi…
- Bấm lỗ tai, xỏ khuyên cho con
Không có tuổi bắt buộc để bấm lỗ tai; Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên nên chờ đến khi con đủ lớn để tự giữ sạch lỗ bấm.
- Trẻ bị sâu róm đốt
Lông sâu róm cắm vào da gây ngứa, rát, nổi mẩn đỏ hoặc mề đay, có khi phồng nước. Không chà xát, không gãi, không lau bằng khăn: gỡ con sâu ra bằng que hoặc nhíp, xả…
- Dị ứng thỏ, hamster, chim
Ngoài chó mèo, thỏ, chuột hamster, chuột lang và chim cảnh cũng gây dị ứng ở trẻ. Chất gây dị ứng nằm trong vảy da, nước bọt, nước tiểu của con vật, trong lông vũ và…
- Vết thâm sau muỗi đốt
Vết thâm sau muỗi đốt là da sẫm màu lại sau một đợt viêm, nhất là khi con gãi nhiều; vết thâm không nguy hiểm và thường tự mờ dần qua nhiều tháng.
- Áp xe da ở trẻ
Áp xe da là một ổ mủ nằm dưới da do nhiễm khuẩn: cục sưng đỏ, nóng, đau, sau vài ngày mềm ở giữa và có thể chảy mủ.
- Nốt ruồi lạ ở trẻ
Phần lớn nốt ruồi ở trẻ là lành tính: có từ lúc sinh hoặc mọc thêm trong tuổi thơ và tuổi dậy thì, tròn hoặc bầu dục, bờ đều, một màu.
- Sẹo lồi ở trẻ
Sẹo lồi là sẹo gồ cao, cứng, bóng, tiếp tục to ra lấn sang cả vùng da lành quanh vết thương cũ, có thể ngứa hoặc đau, xuất hiện vài tuần đến vài năm sau vết đứt tay,…
- Trẻ bị cháy nắng
Cháy nắng là da bị tổn thương do tia cực tím: da đỏ, nóng, rát, có khi phồng rộp, thường lộ rõ vài giờ sau khi ra nắng, nặng nhất sau khoảng một ngày và tự lành trong…
- Kem chống nắng cho trẻ
Trẻ dưới 6 tháng tuổi nên được che nắng bằng bóng râm, quần áo và mũ, không để nắng chiếu trực tiếp;
- Viêm da tiếp xúc ở trẻ
Viêm da tiếp xúc là khi da đỏ, ngứa, khô nứt hoặc nổi mụn nước đúng ở chỗ đã chạm vào một chất nào đó: xà phòng, nước tẩy rửa, kim loại ở khuyên tai hay khóa quần, mỹ…
- Trẻ bị bong da tay
Bong da tay, tróc da đầu ngón ở trẻ hay gặp nhất do da khô (rửa tay nhiều, chơi nước, trời hanh, mút tay) và do vừa khỏi một đợt bệnh như tay chân miệng hay tinh hồng…
- Trẻ ngứa về đêm
Trẻ ngứa nhiều về đêm hay gặp nhất do ghẻ (ngứa khắp người, nốt ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, người trong nhà cùng ngứa), chấy (ngứa đầu, nhất là sau tai và gáy), giun…
- Trẻ thâm quanh mắt
Quầng thâm mắt ở trẻ phần lớn vô hại: do da quanh mắt mỏng và sẫm màu sẵn theo gia đình, do nghẹt mũi kéo dài vì viêm mũi dị ứng hay VA to, do chàm khiến con dụi mắt,…
- Viêm da quanh miệng
Da quanh miệng trẻ đỏ, khô, có nốt sẩn nhỏ hay gặp do hai nguyên nhân: viêm da quanh miệng, thường liên quan đến việc bôi kem có corticoid lên mặt, và chàm môi do con…
- Da vàng do ăn cà rốt, bí đỏ
Ăn nhiều cà rốt, bí đỏ, khoai lang, đu đủ hay xoài chín mỗi ngày có thể làm da trẻ ngả vàng cam, rõ nhất ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và quanh mũi.
- Móng tay trẻ bất thường
Phần lớn thay đổi ở móng tay trẻ là vô hại: đốm trắng nhỏ thường do gốc móng bị va chạm nhẹ và sẽ mọc dần ra ngoài;
- Trẻ nhỏ nổi mụn trên mặt
Ở trẻ 1–5 tuổi, những nốt bố mẹ gọi là mụn trên mặt thường không phải mụn trứng cá: hay gặp là rôm sảy, côn trùng đốt, chốc lở, u mềm lây, viêm da quanh miệng, hoặc nốt…
- Vết bớt màu cà phê sữa
Vết bớt màu cà phê sữa là mảng da nâu nhạt, phẳng, rất hay gặp: nhiều trẻ có một hai vết và hoàn toàn khỏe mạnh.
- Vết loét lâu lành, lao da
Phần lớn vết loét lâu lành ở trẻ là do nhiễm khuẩn da, do con gãi vết muỗi đốt, hoặc vết thương còn bẩn, còn dị vật.
- Hóc dị vật
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng.
- Bỏng ở trẻ
Khi con bị bỏng, việc quan trọng nhất là làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát đang chảy trong khoảng 20 phút, càng sớm càng tốt, đồng thời giữ ấm phần còn lại của cơ thể…
- Đuối nước
Khi trẻ bị đuối nước, điều gây nguy hiểm là thiếu oxy, nên việc cần làm ngay là đưa con lên bờ an toàn, gọi 115 hoặc 113 và, nếu con không thở hoặc thở không bình…
- Trẻ ngã đập đầu
Phần lớn trẻ ngã đập đầu chỉ bị u, bầm ngoài da và khóc ngay sau ngã, rồi chơi lại bình thường.
- Trẻ bị hóc xương cá
Khi con hóc xương cá mà vẫn thở, nói, khóc bình thường: cho con dừng ăn, ngồi yên và ho, khạc nhẹ;
- Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cấp cứu ngay khi con khó thở (thở rút lõm lồng ngực, thở rên, môi tím), li bì khó đánh thức, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn…
- Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ
Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút.
- Trẻ uống nhầm thuốc, hóa chất
Khi nghi con uống nhầm thuốc hay hóa chất, lấy phần còn lại ra khỏi miệng con, giữ lại chai lọ, vỏ thuốc và đưa con đến cấp cứu ngay hoặc gọi 115 hoặc 113, kể cả khi con…
- Trẻ bị chó mèo cắn
Ở Việt Nam, bệnh dại vẫn lưu hành và mỗi năm vẫn có người tử vong, phần lớn vì không tiêm phòng sau khi bị chó cắn; khi đã lên cơn dại thì gần như không cứu được.
- Tủ thuốc gia đình có con nhỏ
Tủ thuốc cho nhà có con nhỏ chỉ cần vài thứ dùng đúng: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng phù hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, oresol giảm áp lực thẩm thấu,…
- Trẻ uống quá liều paracetamol
Khi nghi con uống quá liều paracetamol, như uống nhầm cả chai, rót nhầm loại siro đậm đặc hơn, uống dày hơn 4 giờ một lần hay uống cùng thuốc cảm có paracetamol, hãy đưa…
- Bỏng ống xả xe máy
Khi con chạm vào ống xả (bô) xe máy, việc đầu tiên là xả nước sạch mát đang chảy lên vết bỏng trong khoảng 20 phút, càng sớm càng tốt, rồi che bằng màng bọc thực phẩm…
- Trẻ bị điện giật
Khi con bị điện giật, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện (rút phích, ngắt cầu dao) rồi mới chạm vào con;
- Trẻ bị gãy xương
Nghi con gãy xương khi sau ngã hay va đập, chỗ đau sưng, bầm, đau chói khi ấn vào một điểm trên xương, hoặc con không chịu cử động, không chịu đứng;
- Trật khớp khuỷu do kéo tay
Trẻ khoảng 1–4 tuổi bị kéo, nhấc bổng hay đu bằng tay có thể bị bán trật khớp khuỷu (còn gọi là trật đầu xương quay): con khóc ngay, buông thõng tay sát người và không…
- Vết đứt tay, trầy xước
Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng;
- Trẻ nuốt dị vật
Nuốt pin cúc áo (pin đồng hồ, pin điều khiển, pin đồ chơi) hoặc nam châm là cấp cứu, kể cả khi con vẫn chơi bình thường và chỉ mới nghi là con nuốt: pin có thể làm bỏng…
- Dị vật vào mắt
Bụi, cát, lông mi bay vào mắt thường tự trôi ra khi con chớp mắt và chảy nước mắt; nếu chưa ra, rửa mắt cho con bằng nhiều nước sạch, không để con dụi mắt.
- Dị vật vào tai
Khi con có dị vật trong tai, không dùng tăm bông, nhíp, kẹp tóc hay que để khều, vì dễ đẩy vật vào sâu và làm thủng màng nhĩ.
- Dị vật trong mũi
Khi con nhét hạt, viên bi, giấy vào mũi, không dùng tăm bông, nhíp hay ngón tay để móc, vì dễ đẩy vật vào sâu và làm con hít vào đường thở.
- Ép tim thổi ngạt cho trẻ
Nếu con không phản ứng khi gọi, lay nhẹ và không thở hoặc chỉ thở ngáp, hãy gọi 115 hoặc 113 (bật loa ngoài) và bắt đầu ngay: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim…
- Ghế ô tô cho trẻ
Có. Bế con trên tay hay cho con ngồi dây an toàn người lớn không giữ được con khi xe phanh gấp hay va chạm; ghế ô tô đúng cỡ, lắp đúng cách là cách bảo vệ con tốt nhất.
- Mũ bảo hiểm cho trẻ
Mỗi lần ngồi xe máy, con cần đội một chiếc mũ bảo hiểm vừa đầu, đạt quy chuẩn và cài quai đúng cách.
- Phòng tai nạn trong nhà
Phần lớn tai nạn của trẻ dưới 5 tuổi xảy ra ngay trong nhà và có thể phòng được: ngã từ giường, cầu thang, ban công; đuối nước trong chậu, xô; bỏng nước sôi;
- Sốc phản vệ
Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân, xảy ra rất nhanh, thường chỉ vài phút sau khi con ăn một thức ăn, dùng một thuốc hoặc bị ong đốt, và có thể đe dọa tính mạng.
- Trẻ bị ong đốt
Bị một con ong đốt, phần lớn trẻ chỉ đau, sưng đỏ quanh vết đốt một hai ngày: gạt ngòi ra nếu có, rửa xà phòng, chườm lạnh, kê cao chỗ bị đốt.
- Trẻ và nắng nóng gay gắt
Trong đợt nắng nóng, trẻ nhỏ mất nước và bị say nóng nhanh hơn người lớn vì cơ thể điều hòa nhiệt kém và không tự biết đòi uống.
- Trẻ bị dằm, gai đâm
Dằm nông, nhìn thấy đầu thì bố mẹ lấy được ở nhà: rửa tay, lau sạch kim và nhíp bằng cồn, dùng kim khều lộ đầu dằm rồi kẹp chắc bằng nhíp, kéo ra theo đúng hướng dằm đã…
- Thức ăn dễ gây hóc ở trẻ nhỏ
Thức ăn dễ gây hóc nhất ở trẻ dưới 5 tuổi là loại nhỏ, tròn, trơn, cứng hoặc dẻo dính: thạch dạng cốc nhỏ để hút, nho và cà chua bi để nguyên quả, kẹo cứng, kẹo dẻo, kẹo…
- Bỏng phồng rộp
Không nên chọc vỡ bọng nước của vết bỏng. Lớp da phồng che chắn cho da non bên dưới; chọc vỡ tại nhà dễ gây nhiễm trùng, đau hơn và lâu lành.
- Rửa vết thương bằng oxy già, cồn
Không nên đổ oxy già, cồn hay dung dịch i-ốt đậm đặc vào vết thương của con. Những chất này làm con rất xót, có thể làm tổn thương mô đang lành và làm vết thương lâu…
- Máy sưởi, đèn sưởi cho trẻ
Điều hòa hai chiều và máy sưởi điện dùng được cho trẻ nếu đặt đúng chỗ: làm ấm phòng vừa phải (hướng dẫn của Anh lấy mốc khoảng 16–20°C cho phòng bé ngủ), máy sưởi, đèn…
- Phun thuốc muỗi khi nhà có trẻ
Thuốc diệt muỗi dùng đúng cách ít khi gây hại, nhưng trẻ nhỏ nhạy cảm với hóa chất hơn người lớn vì cơ thể còn đang phát triển, hay bò dưới sàn và đưa tay lên miệng.
- Trẻ hít phải khói khi cháy
Khi có cháy, việc đầu tiên là đưa con ra ngoài: cúi thấp hoặc bò sát sàn dưới lớp khói, che mũi miệng bằng khăn ướt, sờ cửa bằng mu bàn tay trước khi mở, không dùng…
- Móc họng gây nôn cho trẻ
Không. Khi con ăn, uống phải thuốc, hóa chất hay thứ lạ, bố mẹ không móc họng, không cho uống nước muối hay bất cứ thứ gì để gây nôn ở nhà: chất ăn mòn trào ngược lên sẽ…
- Chăm sóc con bó bột, đeo nẹp
Khi con bó bột hay đeo nẹp, việc quan trọng nhất là theo dõi ngón tay, ngón chân bên bó bột mỗi ngày: con đau tăng dần, tê bì hay kiến bò, ngón tay ngón chân tái, tím…
- Chăm sóc vết khâu cho trẻ
Giữ vết khâu khô hoàn toàn trong 24–48 giờ đầu; sau đó con tắm vòi sen nhanh được, rồi thấm khô ngay, nhưng không ngâm nước, tắm bồn hay đi bơi cho đến khi cắt chỉ.
- Nhiễm độc chì ở trẻ
Chì không có mức nào được coi là an toàn cho trẻ: trẻ nhỏ hấp thu chì qua đường ăn nhiều hơn người lớn nhiều lần, và tổn thương não do chì thường không hồi phục.
- Ngã rách môi
Môi và miệng có nhiều mạch máu nên chảy máu trông nhiều nhưng phần lớn cầm được ở nhà: dùng gạc hoặc khăn sạch ép môi vào răng liên tục 10 phút, không mở ra xem giữa…
- Nuốt gói hút ẩm
Gói hút ẩm loại hạt silica (hạt trong hoặc trắng đục, thường ghi Silica gel, Do not eat) gần như không độc;
- Đuối nước khô, sặc nước
Đuối nước khô là cách gọi trên mạng, bác sĩ không dùng tên này. Điều có thật là trẻ đã hít phải nước có thể khó thở tăng dần trong vài giờ sau.
- Bị kim tiêm đâm
Khi con bị kim tiêm vứt bỏ đâm vào da, rửa ngay chỗ bị đâm dưới vòi nước chảy với xà phòng, không nặn, không chà, không mút, rồi băng lại và đưa con đến cơ sở y tế ngay…
- Chọn đồ chơi an toàn
Với trẻ dưới 3 tuổi, mọi đồ chơi và từng bộ phận của nó phải to hơn miệng con, thử bằng cách nhét qua lõi cuộn giấy vệ sinh: lọt qua được là quá nhỏ.
- Nuôi chó mèo khi có con nhỏ
Nhà có con nhỏ vẫn nuôi chó mèo được, nếu giữ ba nguyên tắc: không bao giờ để trẻ nhỏ một mình với con vật, kể cả con vật hiền;
- Trẻ bị rắn cắn
Khi con bị rắn cắn, đưa con ra xa con rắn, cho con nằm yên, giữ chi bị cắn bất động bằng nẹp hoặc khăn, tháo nhẫn, vòng, giày ở chi đó, rồi gọi 115 hoặc 113 hay đưa con…
- Kẹt tay vào cửa, dập móng
Khi con bị kẹt tay vào cửa, gỡ tay con ra, ngâm ngón tay vào nước mát hoặc chườm lạnh có lót khăn khoảng 15–20 phút, giơ tay cao, tháo nhẫn và cho con uống paracetamol…
- Hóa chất bắn vào mắt
Khi hóa chất bắn vào mắt con, rửa mắt ngay dưới vòi nước sạch, mát hoặc hơi ấm, chảy nhẹ và liên tục ít nhất 20 phút, vạch mi cho nước chảy khắp mắt, rồi mới đi cấp cứu,…
- Va đập mắt, bầm tím mắt
Phần lớn trẻ bị va vào mắt chỉ bầm tím, sưng quanh mắt và tự khỏi trong 2–3 tuần; chườm lạnh có lót khăn 10–20 phút nhiều lần trong 1–2 ngày đầu, sau đó chườm ấm, và cho…
- Ngộ độc khí CO
Khí CO không màu, không mùi, sinh ra khi đốt than, củi, gas, xăng dầu trong chỗ kín: bếp than tổ ong, lò than sưởi, nướng lẩu than trong phòng đóng cửa, máy phát điện…
- Trẻ bị bỏ quên trong ô tô
Ô tô đóng kín dưới nắng nóng lên rất nhanh, và cơ thể trẻ nóng lên nhanh gấp 3 đến 5 lần người lớn, nên trẻ bị bỏ quên trong xe có thể bị sốc nhiệt và tử vong chỉ sau…
- Dạy con khi bị lạc
Phần lớn trẻ bị lạc là do tự đi theo thứ con tò mò ở chỗ đông người, không phải do bị bắt cóc.
- Trẻ bị nhiễm lạnh, hạ thân nhiệt
Hạ thân nhiệt là khi thân nhiệt tụt xuống dưới 35°C, và đây là cấp cứu. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mất nhiệt nhanh hơn người lớn: bé bị lạnh có thể da tái lạnh, môi tím, li…
- Trẻ giẫm phải đinh, vật nhọn
Khi con giẫm phải đinh hay vật nhọn, rửa sạch bàn chân bằng xà phòng và nước, ngâm vết đâm trong nước ấm pha xà phòng khoảng 15 phút, rồi che bằng băng sạch.
- Trẻ bị sứa biển đốt
Khi con bị sứa đốt, đưa con lên bờ, báo nhân viên cứu hộ, rửa chỗ bị đốt bằng nước biển chứ không dùng nước ngọt, gỡ các sợi xúc tu còn bám bằng nhíp hoặc mép một tấm…
- Trẻ mấy tuổi nên học bơi
Nhiều trẻ có thể bắt đầu học các kỹ năng an toàn dưới nước từ khoảng 1 tuổi nếu con sẵn sàng, và từ khoảng 4 tuổi phần lớn trẻ học bơi được;
- Bỏng hóa chất, bỏng điện
Bỏng hóa chất: đeo găng hoặc lót vải, phủi hết bột khô (như vôi), cởi quần áo dính hóa chất, rồi xả nhiều nước sạch mát đang chảy lên vùng bỏng trong khoảng 1 giờ, trong…
- Phòng ngã cầu thang, cửa sổ
Trẻ dưới 5 tuổi trèo rất nhanh và chưa biết sợ độ cao, nên cách phòng chắc nhất là chặn đường: cửa chặn ở đầu và chân cầu thang ít nhất đến khi con 2 tuổi, khóa hạn chế…
- Ngạt do chăn gối, túi nilon
Trẻ dưới 1 tuổi chưa tự gạt được chăn, gối hay túi nilon ra khỏi mặt, và có thể ngạt chỉ trong vài phút mà không kêu khóc.
- Cầm máu vết thương
Cách cầm máu tốt nhất cho gần như mọi vết thương là ấn chặt trực tiếp: đặt gạc, khăn sạch hoặc áo sạch lên vết thương, ấn mạnh liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem;
- Trẻ bị rết cắn, bọ cạp đốt
Khi con bị rết cắn hay bọ cạp đốt, rửa chỗ bị cắn bằng xà phòng và nước sạch, chườm lạnh bằng túi đá bọc khăn tối đa khoảng 20 phút mỗi lần, kê cao chỗ bị cắn và cho con…
- Mất điện ngày nóng: giữ mát cho trẻ
Khi mất điện giữa trời nóng, hãy cho con mặc một lớp đồ mỏng, đóng rèm phía nắng ban ngày và mở cửa cho gió lùa khi trời mát, lau người con bằng khăn ướt hoặc tắm nước…
- Nước giếng khoan nhiễm asen
Nước giếng khoan có asen (thạch tín) vượt 10 microgam mỗi lít, tức 0,01 mg/l, không an toàn để con uống, pha sữa hay nấu ăn.
- An toàn thang máy, thang cuốn
Trên thang cuốn, luôn nắm tay con, cho con đứng giữa bậc, mặt nhìn về phía trước, chân không chạm thành bên;
- Slime, đất nặn, son phấn trẻ em
Slime, đất nặn và son phấn trẻ em có nhãn rõ ràng, đúng độ tuổi thường ít nguy hiểm khi con chơi có người lớn trông, rửa tay sau khi chơi và không ăn vào.
- Trẻ nuốt kẹo cao su
Con lỡ nuốt một miếng kẹo cao su thường không sao: cơ thể không tiêu hóa được kẹo, nhưng miếng kẹo đi qua ruột và ra ngoài theo phân sau vài ngày, không dính lại trong…
- Trẻ bị mèo cào
Khi con bị mèo cào trầy da, rửa ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, rồi đưa con đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế trong ngày để bác sĩ…
- Cho trẻ đi biển
Điều quan trọng nhất khi cho con đi biển là luôn có một người lớn trông con liên tục, ở trong tầm với với trẻ nhỏ, và chỉ cho con tắm ở bãi có cứu hộ, đúng khu vực cho…
- Trẻ bị chuột cắn
Khi con bị chuột cắn, rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, che gạc sạch rồi đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ xem vết…
- Trẻ bị khỉ cắn
Khỉ có thể truyền bệnh dại, và bệnh dại khi đã phát thì gần như không cứu được. Khi con bị khỉ cắn hay cào trầy da, rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng…
- Ngộ độc nấm, lá cây
Không có cách nào nhìn, ngửi hay thử ở nhà để biết nấm mọc hoang có độc hay không, và nấu chín cũng không làm mất độc.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các…
- Tiêm cúm cho trẻ
Nên tiêm. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm vì virus cúm thay đổi hằng năm.
- Vắc xin phế cầu
Vắc xin phế cầu giúp phòng các bệnh nặng do vi khuẩn phế cầu như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, và một phần viêm tai giữa.
- Vắc xin sởi-quai bị-rubella
Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, con được tiêm miễn phí vắc xin sởi lúc 9 tháng và vắc xin sởi-rubella lúc 18 tháng; chương trình chưa có thành phần quai bị.
- Tiêm phòng thủy đậu
Vắc xin thủy đậu là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Trẻ ở Việt Nam thường được tiêm từ 12 tháng tuổi và cần đủ 2 mũi;
- Tiêm viêm não Nhật Bản
Vắc xin viêm não Nhật Bản có trong chương trình tiêm chủng mở rộng, tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm 3 mũi: mũi 1 khi con đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1–2 tuần, mũi 3…
- Tiêm não mô cầu
Vi khuẩn não mô cầu gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, có thể diễn biến rất nhanh. Có hai nhóm vắc xin chính: vắc xin nhóm B và vắc xin nhóm A, C, W, Y (ACYW);
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật…
- Trễ lịch tiêm
Con trễ lịch tiêm thì đưa con đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu: các mũi đã tiêm vẫn có giá trị, bác sĩ chỉ tính tiếp mũi còn thiếu.
- Khi nào hoãn tiêm
Con chỉ cần hoãn tiêm khi đang sốt, ốm vừa hoặc ốm nặng, và khi khỏi thì đi tiêm ngay, không cần tiêm lại từ đầu.
- Chăm sóc sau tiêm
Sau tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút, rồi về nhà để ý con thêm 24–48 giờ. Sưng, đỏ, đau chỗ tiêm và sốt nhẹ là phản ứng thường gặp, hay bắt đầu trong ngày đầu và tự…
- Mất sổ tiêm chủng của con
Mất sổ tiêm chủng không có nghĩa là mất hết thông tin: các mũi tiêm chủng mở rộng được trạm y tế xã, phường ghi lại, nên việc đầu tiên là đến hoặc gọi trạm y tế nơi con…
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella,…
- Vắc xin và tự kỷ
Không. Tổng quan bằng chứng mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (năm 2026, gồm các nghiên cứu từ 2010 đến 2025) kết luận vắc xin, kể cả vắc xin sởi và vắc xin có chất bảo…
- Tiêm phòng viêm gan A
Vắc xin viêm gan A là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Tiêm phòng dại cho trẻ
Con bị chó, mèo cắn, cào trầy da hoặc liếm vào vết xước, niêm mạc mắt, miệng thì cần đi tiêm phòng dại ngay trong ngày, sau khi đã rửa vết thương dưới vòi nước với xà…
- Tiêm uốn ván khi bị thương
Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi mở sổ tiêm chủng. Con cần đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm uốn ván nếu con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn…
- Vắc xin tay chân miệng EV71
Từ tháng 3/2026, Việt Nam đã cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do virus EV71, loại virus hay gây biến chứng não, tim, phổi nặng nhất.
- Trẻ dị ứng trứng tiêm vắc xin
Được. Trẻ dị ứng trứng vẫn tiêm đủ các vắc xin theo lịch, kể cả sởi-quai bị-rubella và cúm, ở điểm tiêm bình thường, không cần thử phản ứng trước hay biện pháp gì thêm…
- Tiêm phòng thương hàn
Ở Việt Nam, vắc xin thương hàn là vắc xin dịch vụ, không có trong Tiêm chủng mở rộng, nên bố mẹ chủ động hỏi bác sĩ khi con sống ở nơi bệnh còn lưu hành, nước sạch và vệ…
- Trẻ 1 tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 12 tháng tuổi vịn đứng lên được và đi men theo đồ đạc, nhặt đồ nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, vẫy tay chào, gọi 'bố', 'mẹ' đúng người, hiểu tiếng 'không',…
- Trẻ 18 tháng tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 18 tháng tuổi tự đi không cần vịn, trèo lên xuống ghế, vẽ nguệch ngoạc, tự bốc ăn và tập dùng thìa, cố nói ít nhất 3 từ ngoài 'bố', 'mẹ', làm theo lời dặn…
- Tắm cho trẻ mùa đông
Không bắt buộc. Mùa đông, trẻ dưới 1 tuổi tắm 2–3 lần mỗi tuần là đủ, trẻ lớn hơn ít nhất 1–2 lần mỗi tuần và thêm khi con bẩn, ra nhiều mồ hôi hay vừa đi bơi;
- Các mốc phát triển của trẻ
Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, nhưng phần lớn trẻ biết cười đáp lại lúc khoảng 2 tháng, giữ đầu vững lúc 4 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn và vẫy tay…
- Thoát vị rốn
Thoát vị rốn là khối phồng mềm ở rốn, to lên khi con khóc, rặn và xẹp xuống khi con nằm yên, gặp ở khoảng 1 trong 5 trẻ sơ sinh.
- Trẻ chậm biết đi
Nhiều bé chập chững những bước đầu tiên quanh sinh nhật 1 tuổi, và đa số trẻ tự đi được trong khoảng 12–15 tháng;
- Ăn dặm tự chỉ huy (BLW)
Ăn dặm tự chỉ huy (BLW) là để bé tự cầm, tự bốc những miếng thức ăn mềm ngay từ đầu thay vì được đút đồ xay nhuyễn.
- Đeo vòng dâu tằm cho trẻ
Không nên đeo vòng dâu tằm, vòng hổ phách hay bất kỳ vòng hạt, dây chuyền, dây bùa nào cho trẻ nhỏ, dù ở cổ, cổ tay hay cổ chân.
- Hội chứng rung lắc ở trẻ
Hội chứng rung lắc (hội chứng em bé bị lắc) là chấn thương não khi một em bé bị lắc mạnh, xốc mạnh, tung lên rồi đỡ, hoặc bị va đập đầu, có thể gây chảy máu quanh não,…
- Trẻ chảy nhiều nước dãi
Trẻ nhỏ, nhất là dưới 2 tuổi, chảy nhiều nước dãi là chuyện bình thường: con tiết nhiều nước bọt nhưng chưa biết ngậm miệng và nuốt thường xuyên, và lượng dãi hay tăng…
- Trẻ tóc thưa, chậm mọc tóc
Lượng tóc lúc sinh của mỗi bé rất khác nhau, và tóc thưa, mảnh trong năm đầu thường là bình thường.
- Cho trẻ ngủ võng
Võng không phải chỗ ngủ an toàn cho bé dưới 1 tuổi. Mọi giấc ngủ, cả ngày lẫn đêm, bé cần nằm ngửa trên nôi hoặc cũi riêng có mặt nệm phẳng, chắc, không có gì mềm xung…
- Xe tập đi
Không nên dùng xe tập đi có bánh xe cho bé. Xe không giúp bé biết đi sớm hơn, có khi còn làm bé đi muộn hơn, và là nguyên nhân của nhiều tai nạn: lăn xuống cầu thang,…
- Đổi sữa công thức
Phần lớn trẻ không cần đổi sữa: một loại sữa công thức thông thường cho trẻ từ sơ sinh, có bổ sung sắt, dùng được suốt năm đầu, và đổi từ loại sữa bò này sang loại sữa…
- Trẻ 15 tháng tuổi biết làm gì
Phần lớn trẻ 15 tháng tuổi tự đi được vài bước, tự bốc ăn, xếp chồng được hai khối, cố nói một hai từ ngoài 'bố', 'mẹ', nhìn đúng đồ vật quen khi bố mẹ gọi tên, chỉ tay…
- Cho trẻ nhỏ đi máy bay
Đau tai khi bay do áp suất thay đổi, hay gặp nhất lúc máy bay hạ độ cao trong khoảng 15 phút trước khi hạ cánh.
Bệnh mạn tính và bẩm sinh
Tim bẩm sinh, tiểu đường type 1, bệnh máu, thận, tuyến giáp, hội chứng Down.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Trẻ bị tim bẩm sinh
Tim bẩm sinh là tim hoặc mạch máu lớn hình thành không bình thường từ trong bụng mẹ, ví dụ một lỗ thông giữa các buồng tim.
- Tim con có tiếng thổi
Tiếng thổi là một âm thanh thêm mà bác sĩ nghe được qua ống nghe, do dòng máu chảy qua tim.
- Dấu hiệu tiểu đường ở trẻ
Bốn dấu hiệu chính của tiểu đường ở trẻ là đi tiểu nhiều (cả ban đêm, có khi đái dầm trở lại), khát và uống nước nhiều, mệt mỏi, và sụt cân dù ăn vẫn ngon.
- Trẻ bị thalassemia
Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh di truyền làm cơ thể tạo ra huyết sắc tố không bình thường, nên con bị thiếu máu kéo dài.
- Trẻ thiếu men G6PD
Thiếu men G6PD là bệnh di truyền làm hồng cầu dễ vỡ khi gặp một số chất, gặp nhiều ở bé trai.
- Trẻ bầm tím, chấm đỏ dưới da
Chấm đỏ li ti hoặc mảng bầm tím xuất hiện mà con không va chạm gì là dấu hiệu chảy máu dưới da (xuất huyết dưới da) và luôn cần bác sĩ khám.
- Bạch cầu cấp ở trẻ
Bạch cầu cấp (ung thư máu cấp) là bệnh hiếm gặp, nhưng là loại ung thư hay gặp nhất ở trẻ em.
- Hội chứng thận hư ở trẻ
Hội chứng thận hư là khi thận để lọt nhiều đạm ra nước tiểu, làm con phù, thường bắt đầu ở mi mắt buổi sáng rồi lan xuống chân, bụng; nước tiểu có thể nổi nhiều bọt.
- Trẻ có hội chứng Down
Hội chứng Down là tình trạng di truyền do con có thêm một nhiễm sắc thể số 21, thường xảy ra ngẫu nhiên và không do điều gì bố mẹ đã làm.
- Trẻ bị phù mặt, phù chân
Trẻ sưng mi mắt nhẹ sau khi khóc, ngủ dậy hay bị muỗi đốt thường tự hết trong vài giờ đến một ngày.
- Chuẩn bị khi con phải nằm viện
Khi con phải nằm viện, bố mẹ cần chuẩn bị ba thứ: giấy tờ (thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tùy thân của con, sổ khám và kết quả cũ, danh sách thuốc con đang dùng), đồ dùng…
- Chuẩn bị cho con trước khi mổ, gây mê
Việc quan trọng nhất trước khi con được gây mê là nhịn ăn uống đúng giờ bệnh viện dặn: dạ dày phải trống để con không hít thức ăn vào phổi khi ngủ mê, nhưng nhịn quá lâu…
- Trẻ bị thông liên nhĩ
Thông liên nhĩ là một lỗ ở vách ngăn giữa hai buồng tim phía trên, có từ khi sinh. Phần lớn trẻ không có triệu chứng;
- Trẻ bị thông liên thất
Thông liên thất là một lỗ ở vách ngăn giữa hai buồng tim phía dưới, là một trong những tật tim bẩm sinh hay gặp nhất.
- Viêm cơ tim ở trẻ
Viêm cơ tim là khi cơ tim bị viêm, thường do virus (cúm, virus đường ruột như virus gây tay chân miệng, adenovirus, COVID-19), làm tim bơm máu yếu đi hoặc đập loạn nhịp.
- Trẻ bị hạ đường huyết
Hạ đường huyết là khi đường trong máu xuống quá thấp, thường là dưới 4 mmol/L. Con có thể đói, run, vã mồ hôi, tái, cáu gắt, lừ đừ hoặc lú lẫn; nặng hơn là co giật, mê.
- Bệnh máu khó đông ở trẻ
Bệnh máu khó đông (hemophilia) là bệnh di truyền, máu thiếu yếu tố đông máu số 8 (hemophilia A) hoặc số 9 (hemophilia B), nên con chảy máu lâu, dễ bầm tím và hay chảy…
- Trẻ bị giảm tiểu cầu
Giảm tiểu cầu là khi số tiểu cầu trong máu dưới 150 G/L (150.000 trong một microlit), làm con dễ bầm tím, nổi chấm xuất huyết, chảy máu cam, chảy máu chân răng.
- Dấu hiệu ung thư ở trẻ em
Ung thư ở trẻ em hiếm gặp, và những dấu hiệu sớm thường giống bệnh thông thường: mệt, sốt, xanh xao, bầm tím, đau chân, nổi hạch. Một dấu hiệu đơn lẻ ít khi là ung thư;
- Trẻ có cơ địa dị ứng
Cơ địa dị ứng là khi hệ miễn dịch của con dễ phản ứng quá mức với những thứ vô hại như thức ăn, mạt bụi nhà, phấn hoa, lông thú.
- Test dị ứng cho trẻ
Test dị ứng có ích khi con đã có triệu chứng rõ và bác sĩ cần biết đúng tác nhân, ví dụ con nổi mẩn, sưng môi sau khi ăn một món, hay viêm mũi, hen chưa rõ do mạt bụi…
- Bạch cầu tăng ở trẻ
Bạch cầu là tế bào máu chống nhiễm trùng, nên bạch cầu tăng hay gặp nhất khi con đang bị nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus, và thường về bình thường khi con khỏi bệnh.
- Trẻ bị hở van tim
Hở van tim là khi một van tim đóng không kín, để một ít máu chảy ngược lại. Ở trẻ khỏe, siêu âm tim hay thấy hở rất nhẹ ở van ba lá hoặc van động mạch phổi;
- Đọc kết quả công thức máu của con
Công thức máu đếm ba loại tế bào: hồng cầu (mang oxy, gồm các dòng RBC, HGB, HCT, MCV, MCH), bạch cầu (chống nhiễm trùng, dòng WBC và các loại NEU, LYM, MONO, EOS, BASO)…
- U não ở trẻ
U não ở trẻ em rất hiếm, và rất ít trẻ đau đầu là do u não. Điều cần để ý là đau đầu có kiểu khác thường: làm con thức giấc về đêm hoặc đau nhất khi vừa ngủ dậy, nặng…
- Bệnh celiac
Bệnh celiac là bệnh tự miễn: khi ăn gluten, chất đạm có trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen, hệ miễn dịch tấn công ruột non, làm con hấp thu kém, tiêu chảy, chướng…
- Hội chứng Prader-Willi
Hội chứng Prader-Willi là bệnh di truyền hiếm, gặp ở khoảng 1 trong 10.000–30.000 người, do một nhóm gen trên nhiễm sắc thể số 15 nhận từ bố không hoạt động.
Thần kinh, xương khớp
Động kinh, đau nửa đầu, co giật không sốt, chân vòng kiềng, bàn chân bẹt, đau khớp.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Trẻ bị động kinh
Động kinh là bệnh của não khiến con lên những cơn co giật lặp lại khi không sốt; cơn có thể là giật cả người, ngã, hoặc chỉ ngẩn người vài giây.
- Co giật không sốt
Trẻ co giật khi không sốt luôn cần được bác sĩ khám: lần đầu con co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đi cấp cứu ngay, kể cả khi cơn đã tự dừng.
- Trẻ khóc đến tím tái, ngưng thở
Trẻ khóc dữ rồi nín lặng, mặt tím tái hoặc tái nhợt, có khi ngất và giật nhẹ vài giây, thường là cơn nín thở: hay bắt đầu trước 2 tuổi, con tự thở lại trong vòng 1 phút,…
- Bại não ở trẻ
Bại não là nhóm bệnh kéo dài suốt đời ảnh hưởng đến vận động và phối hợp động tác, do não bị tổn thương hoặc phát triển bất thường trước, trong hoặc ngay sau khi sinh.
- Trẻ đau chân về đêm
Đau tăng trưởng là kiểu đau mỏi hay nhức ở cả hai chân, xuất hiện buổi tối hoặc ban đêm và hết vào buổi sáng, hay gặp ở trẻ 3–12 tuổi;
- Chân vòng kiềng, chân chữ X
Phần lớn trẻ dưới 2 tuổi có chân hơi vòng kiềng (chữ O), rồi chuyển sang chân chữ X từ khoảng 2 đến 6 tuổi, và chân thẳng dần, có khi đến 9–10 tuổi;
- Trẻ bị bàn chân bẹt
Hầu hết trẻ nhỏ có bàn chân bẹt, vì xương khớp còn mềm và có lớp mỡ che vòm bàn chân;
- Trẻ đột ngột đi khập khiễng
Trẻ đi khập khiễng thường do một chấn thương nhỏ như bong gân, vết xước, gai đâm, hoặc viêm khớp háng thoáng qua sau cảm cúm, tự hết trong 1–2 tuần.
- Trẻ bị liệt mặt, méo miệng
Mặt xệ một bên kèm yếu hay tê tay chân, nói khó, nói ngọng là dấu hiệu đột quỵ, gặp được cả ở trẻ em: gọi 115 hoặc 113 ngay, kể cả khi triệu chứng đã tự hết.
- Trẻ đi nhón gót, kiễng chân
Đi nhón gót lúc mới tập đi là bình thường; phần lớn trẻ đặt cả bàn chân xuống đất khi được khoảng 2 tuổi và đi kiểu gót chạm trước, mũi chân sau khi khoảng 3 tuổi.
- Trẻ hay ngã, đi không vững
Trẻ mới biết đi ngã nhiều là chuyện thường: dáng đi chưa vững, chân hay dang rộng, và thăng bằng tốt dần trong vài năm đầu.
- Rối loạn phối hợp vận động
Rối loạn phối hợp vận động (còn gọi là chứng khó thực hiện động tác) làm trẻ vụng về hơn hẳn các bạn cùng tuổi trong những việc hằng ngày như chạy, bắt bóng, cầm bút,…
- Trẻ chậm phát triển vận động
Phần lớn trẻ giữ đầu vững lúc khoảng 4 tháng, lẫy lúc 6 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn lúc 12 tháng và tự đi trước 18 tháng;
- Có nên cho trẻ đi chân đất
Có, trên nền sạch và an toàn. Đi chân đất trong nhà, trên sàn khô, sạch giúp trẻ đang tập đi giữ thăng bằng tốt hơn, và trẻ chưa tự đi vững thì chưa cần giày;
- Trẻ ngồi chữ W
Ngồi chữ W là khi con ngồi bệt, mông chạm sàn giữa hai gót, đầu gối chụm phía trước, hai cẳng chân xòe ra hai bên.
- Ngón tay cò súng ở trẻ
Ở trẻ nhỏ, ngón tay cò súng gần như luôn là ngón cái: đốt ngoài của ngón cái cứ gập lại, không duỗi thẳng được, đôi khi bật "tách" khi duỗi, và sờ thấy một cục nhỏ cỡ…
- Loạn dưỡng cơ Duchenne
Loạn dưỡng cơ Duchenne là bệnh di truyền làm cơ yếu dần theo thời gian, gần như chỉ gặp ở bé trai, khoảng 1 trên 3.500 bé trai.
- Chân dài chân ngắn ở trẻ
Hơn một nửa số người có hai chân chênh nhau một chút mà không gây vấn đề gì. Chênh dưới 2 cm thường chỉ cần theo dõi hoặc lót giày;
- Trẻ có nang, cục u ở cổ
Phần lớn cục nổi ở cổ trẻ là hạch bạch huyết sưng lên khi con bị cảm, viêm họng hay sâu răng, và nhỏ dần sau vài tuần.
Tiết niệu và sinh dục
Hẹp bao quy đầu, tinh hoàn ẩn, thoát vị bẹn, nhiễm trùng đường tiểu, vùng kín bé gái.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Trẻ bị hẹp bao quy đầu
Bao quy đầu chưa kéo lên được ở bé trai là bình thường (hẹp bao quy đầu sinh lý): phần lớn tách ra dần trước 5 tuổi, nhưng nhiều trẻ đến 10 tuổi hoặc tuổi dậy thì mới…
- Trẻ bị viêm bao quy đầu
Viêm bao quy đầu là khi đầu dương vật và bao quy đầu sưng, đỏ, đau hoặc ngứa, có thể kèm tiểu đau, dịch đặc hay mùi hôi;
- Tinh hoàn ẩn
Tinh hoàn ẩn là khi một hoặc cả hai tinh hoàn của bé trai chưa xuống bìu, gặp ở khoảng 1–3 trên 100 bé đủ tháng và nhiều hơn hẳn ở bé sinh non.
- Tràn dịch màng tinh hoàn
Tràn dịch màng tinh hoàn là dịch đọng quanh tinh hoàn làm bìu sưng to, mềm như túi nước và thường không đau.
- Thoát vị bẹn
Thoát vị bẹn là khối phồng ở bẹn hoặc bìu (ở bé gái là bẹn hoặc môi lớn), to lên khi con khóc, rặn và nhỏ lại khi con nằm yên.
- Nhiễm trùng đường tiểu
Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh nhiễm khuẩn hay gặp ở trẻ, nhất là bé gái. Trẻ lớn thường tiểu buốt, tiểu nhiều lần, đau bụng dưới, đái dầm trở lại;
- Trẻ đi tiểu nhiều lần
Trẻ đã đi vệ sinh tự lập thường tiểu khoảng 4–7 lần mỗi ngày; tiểu từ 8 lần trở lên, mỗi lần ít, là tiểu nhiều lần.
- Bé gái viêm, ngứa vùng kín
Bé gái chưa dậy thì rất hay bị viêm, ngứa vùng kín (viêm âm hộ, âm đạo) vì da vùng này mỏng, dễ kích ứng.
- Trẻ đi tiểu ra máu
Nước tiểu có máu có thể có màu hồng, đỏ tươi, hoặc nâu sẫm như nước trà, nước coca.
- Nước tiểu của trẻ đục, có mùi
Nước tiểu vàng sẫm, khai nồng hoặc hơi đục thường chỉ là con uống ít nước, nhất là buổi sáng hay ngày nắng nóng; uống thêm nước, màu và mùi sẽ nhạt đi trong ngày.
- Bé gái dính môi âm hộ
Dính môi âm hộ (dính môi bé) là khi hai môi nhỏ quanh lỗ âm đạo dính vào nhau thành một lớp màng mỏng, hay gặp ở bé gái dưới 7 tuổi.
- Vệ sinh vùng kín bé gái
Vùng kín của bé gái chỉ cần rửa bên ngoài bằng nước ấm sạch mỗi ngày và mỗi lần thay tã, lau từ trước ra sau, thấm khô nhẹ.
- Vệ sinh dương vật bé trai
Không nên tuột bao quy đầu của bé trai khi nó chưa tự tách. Khi con còn nhỏ, chỉ cần rửa dương vật bên ngoài bằng nước ấm lúc tắm và lúc thay tã, không kéo bao quy đầu…
- Trẻ mót tiểu, són tiểu ban ngày
Phần lớn trẻ khô quần ban ngày từ khoảng 4 tuổi; trẻ từ 4–5 tuổi trở lên hay mót tiểu đột ngột, phải chạy vội vào nhà vệ sinh, són ướt quần, đi tiểu từ 8 lần trở lên mỗi…
- Bé trai hay cương cứng
Thường là không sao. Bé trai ở mọi tuổi, kể cả trẻ sơ sinh, hay cương cứng dương vật vài giây đến vài phút khi bàng quang đầy, khi thay tã, tắm, khi bị chạm vào hoặc lúc…
- Nước tiểu có nhiều bọt
Phần lớn bọt trong nước tiểu là vô hại: con tiểu mạnh, nhanh, nước tiểu đặc khi uống ít, hoặc bồn cầu còn chất tẩy rửa, và bọt tan sau ít phút.
- Tinh hoàn di động
Tinh hoàn lúc thấy lúc không ở bé trai thường là tinh hoàn di động: tinh hoàn đã xuống bìu nhưng bị một phản xạ cơ kéo lên bẹn khi con lạnh, sợ hay bị chạm vào, rồi…
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần;
- Sốt bao nhiêu độ thì uống thuốc
Thường cho trẻ uống thuốc hạ sốt khi con sốt từ 38,5°C, hoặc khi con quấy, mệt, khó chịu vì sốt dù nhiệt độ thấp hơn.
- Lỡ cho con uống gấp đôi liều
Nếu lỡ cho con uống thêm một liều paracetamol hay ibuprofen, hoặc hai lần cách nhau dưới 4 giờ, hãy đưa con đến cơ sở y tế có cấp cứu ngay, kể cả khi con vẫn chơi bình…
- Nghiền, bẻ viên thuốc cho trẻ
Nhiều viên thuốc có thể nghiền hoặc bẻ để trẻ dễ uống, nhưng không phải viên nào cũng được.
- Ngừng kháng sinh sớm khi con đỡ
Không tự ngừng kháng sinh khi con mới đỡ: hãy cho con uống đúng liều và đủ số ngày bác sĩ kê, trừ khi chính bác sĩ bảo ngừng hoặc rút ngắn.
- Miếng dán hạ sốt
Miếng dán hạ sốt (miếng gel dán trán) không phải là thuốc và chưa có bằng chứng rõ ràng là làm hạ thân nhiệt của trẻ;
- Pha oresol cho trẻ
Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa…
- Thuốc ho cho trẻ
Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại.
- Mẹo dân gian nên tránh
Không nên cạo gió, đánh cảm, chích lể cho trẻ. Những cách này không hạ sốt, không chữa được nguyên nhân, dễ làm trầy da, nhiễm trùng, và khi con bị sốt xuất huyết có thể…
- Men vi sinh cho trẻ
Trẻ khỏe, ăn uống đa dạng không cần uống men vi sinh hằng ngày. Một số loại men vi sinh có thể giúp giảm tiêu chảy khi con đang dùng kháng sinh, hoặc rút ngắn một đợt…
- Khí dung tại nhà cho trẻ
Chỉ cho con chạy khí dung (máy xông, máy phun sương thuốc) ở nhà khi bác sĩ đã kê đúng thuốc, đúng liều và hướng dẫn cách dùng.
- Trẻ bị dị ứng thuốc
Dị ứng thuốc ở trẻ thường biểu hiện bằng mẩn đỏ, mày đay, ngứa sau khi dùng một thuốc mới, hay gặp nhất với kháng sinh và thuốc giảm đau chống viêm.
- Tẩy giun cho trẻ
Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg.
- Siro ăn ngon cho trẻ
Không nên tự mua siro, cốm ăn ngon cho con. Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường, và không có siro nào thay được cách cho ăn đúng.
- Cho trẻ uống thuốc
Cho con ngồi thẳng hoặc bế con ở tư thế nửa ngồi, dùng xi lanh uống thuốc đặt vào phía trong má, bơm từng ít một và chờ con nuốt rồi mới bơm tiếp.
- Truyền dịch cho trẻ
Không nên cho con truyền nước chỉ vì mệt, sốt, ăn kém hay để bồi bổ. Dịch truyền chủ yếu là nước, muối và một ít đường, không chữa được nguyên nhân, không thay được bữa…
- Tính liều theo cân nặng
Liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng: lấy số mg cho mỗi kg nhân với cân nặng của con để ra số mg, rồi chia cho số mg có trong 1 ml (đọc trên chai) để ra số ml.
- Thuốc không tự cho trẻ dùng
Không tự cho trẻ dùng aspirin và thuốc có salicylat khi con dưới 16 tuổi, thuốc có codein hoặc tramadol khi con dưới 12 tuổi, thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn và thuốc nhỏ,…
- Chanh đào, mật ong, quất hấp
Với trẻ từ 1 tuổi, 2–5 ml mật ong, nước chanh ấm pha mật ong hay quất hấp đường phèn có thể giúp con dịu họng, đỡ ho về đêm;
- Thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ
Không nên cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, các thuốc này không giúp trẻ khỏi nhanh hơn, không chống được mất nước,…
- Túi thuốc khi cho con đi xa
Túi thuốc đi xa cho con chỉ cần vài thứ: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, vài gói oresol, nước muối sinh lý 0,9%, băng dán,…
- Quên cho con uống một liều thuốc
Với phần lớn thuốc, kể cả kháng sinh, nếu quên một liều thì cho con uống ngay khi nhớ ra;
- Thuốc hết hạn
Không nên dùng thuốc đã quá hạn in trên vỏ, hoặc đã quá hạn dùng sau khi mở nắp, nhất là cho trẻ em: thuốc có thể giảm tác dụng hoặc đã biến đổi, và không ai biết chắc…
- Bảo quản thuốc của con
Chỉ để tủ lạnh những thuốc mà nhãn hoặc tờ hướng dẫn ghi cần bảo quản lạnh, như nhiều loại kháng sinh dạng bột sau khi pha thành siro; để ở ngăn mát, không để ngăn đá.
- Đong thuốc bằng xi lanh
Đong thuốc nước cho con bằng chính xi lanh, cốc đong hoặc ống nhỏ giọt đi kèm chai thuốc, theo vạch ml, không dùng thìa ăn cơm hay thìa cà phê vì mỗi chiếc chứa một…
- Dùng lại đơn thuốc cũ
Không nên mua lại thuốc theo đơn cũ hay cho con uống thuốc kê cho anh chị, kể cả khi triệu chứng trông giống lần trước.
- Uống thuốc trước hay sau ăn
Uống thuốc trước hay sau ăn tùy từng thuốc, và phải làm đúng lời dặn trên đơn, nhãn hoặc tờ hướng dẫn; khi kê đơn, bác sĩ phải ghi thời điểm dùng của mỗi thuốc.
- Uống nhiều thuốc cùng lúc
Những thuốc bác sĩ kê cùng một đơn thường dùng chung được theo đúng lịch đã dặn, nhưng bố mẹ không nên tự cho con uống thêm thuốc khác cùng lúc.
- Dùng thuốc nhỏ mắt cho trẻ
Chỉ nhỏ cho con thuốc nhỏ mắt khi bác sĩ hoặc dược sĩ đã xác định đúng loại, đúng cách dùng; để rửa và làm sạch mắt, nước muối sinh lý là đủ.
- Thuốc chống dị ứng cho trẻ
Thuốc chống dị ứng (thuốc kháng histamin) giúp giảm ngứa, mẩn, hắt hơi, chảy mũi do dị ứng.
- Trẻ dùng corticoid
Corticoid do bác sĩ kê, dùng đúng loại, đúng liều, đúng số ngày là thuốc an toàn và có khi cứu sống con, ví dụ trong cơn hen nặng, hội chứng thận hư hay chàm nặng.
- Thuốc Nam, thuốc Đông y cho trẻ
Thảo dược không có nghĩa là lành. Thuốc Nam, thuốc gia truyền, thuốc cam, cao, bột không nhãn, không rõ nguồn gốc có thể chứa chì hoặc bị trộn thuốc tây như corticoid,…
- Trẻ nôn sau khi uống thuốc
Khi con nôn sau khi uống thuốc, đừng tự cho uống lại cả liều ngay, vì khó biết con đã nuốt được bao nhiêu và dễ thành quá liều.
- Thuốc hạ sốt đặt hậu môn
Viên đặt hậu môn paracetamol dùng khi con sốt mà nôn nhiều, không uống được thuốc, hoặc nhất định không chịu uống.
- Thuốc nhuận tràng, thụt hậu môn cho trẻ
Thuốc nhuận tràng làm mềm phân an toàn cho trẻ và không làm ruột lười khi dùng theo hướng dẫn của bác sĩ, nhưng loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định…
- Dầu tràm, dầu gió cho trẻ
Không bôi dầu gió, cao xoa, dầu có bạc hà (menthol) hay long não (camphor) cho trẻ dưới 2 tuổi, vì có thể gây co thắt đường thở, bỏng da, và nuốt phải một lượng nhỏ cũng…
- Siro, thuốc đã mở dùng được bao lâu
Thuốc đã mở dùng được bao lâu tùy từng loại, và câu trả lời nằm trên nhãn hoặc tờ hướng dẫn, ở dòng hạn dùng sau khi mở nắp hoặc sau khi pha.
- Uống thuốc với sữa, nước ngọt
Nước lọc là thứ an toàn nhất để uống thuốc. Phần lớn thuốc thông thường của trẻ như paracetamol, ibuprofen có thể uống cùng sữa hoặc sau bữa sữa, và có thể trộn liều…
- Xịt họng, viên ngậm cho trẻ
Phần lớn đau họng ở trẻ do virus và tự đỡ trong khoảng một tuần; thuốc xịt họng và viên ngậm chỉ làm dịu tạm thời, không chữa khỏi bệnh và không thay được kháng sinh khi…
- Hạ sốt xen kẽ hai loại thuốc
Không tự dùng xen kẽ paracetamol và ibuprofen ở nhà; chỉ làm khi bác sĩ khám và hướng dẫn cụ thể giờ, liều cho từng thuốc.
- Nhỏ nước muối sinh lý cho trẻ
Khi con khỏe, mũi thông, không cần nhỏ nước muối sinh lý hằng ngày; mũi tự làm sạch được.
- Xông hơi cho trẻ bị cảm
Không nên cho trẻ nhỏ xông hơi bằng nồi nước nóng, xông lá hay trùm chăn xông. Nồi nước sôi là nguyên nhân bỏng hay gặp ở trẻ, hơi nóng và tinh dầu có thể làm trẻ khó…
- Tắm lá cho trẻ
Không nên tắm nước lá cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Lá chè xanh, trầu không, mướp đắng, lá khế có thể dính bụi, thuốc trừ sâu, vi khuẩn và chính nhựa lá có thể làm da trẻ…
- Tinh dầu cho trẻ nhỏ
Không bôi tinh dầu lên da trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, không nhỏ vào mũi, không cho vào nước tắm hay nồi xông của bé.
- Kem, xịt chống muỗi cho trẻ
Trẻ dưới 2 tháng tuổi không bôi thuốc xua muỗi; hãy cho bé nằm màn và mặc quần áo dài.
- Thuốc nhỏ mũi co mạch
Không dùng thuốc nhỏ mũi, xịt mũi co mạch (chống nghẹt mũi) cho trẻ dưới 6 tuổi; với trẻ nhỏ, nước muối sinh lý 0,9% là đủ.
- Thuốc chống nôn cho trẻ
Không nên tự mua thuốc chống nôn cho trẻ. Phần lớn trẻ nôn do viêm dạ dày ruột do virus và tự đỡ sau 1–2 ngày;
- Nhỏ thuốc tai cho trẻ
Chỉ nhỏ thuốc tai cho con khi bác sĩ đã khám tai và kê hoặc dặn dùng. Làm ấm lọ thuốc trong lòng bàn tay, cho con nằm nghiêng tai cần nhỏ lên trên, kéo nhẹ vành tai ra…
- Đọc đơn thuốc, nhãn thuốc
Mỗi thuốc trong đơn của con phải ghi tên hoạt chất (có thể kèm tên thương mại trong ngoặc), hàm lượng, số lượng, liều mỗi lần, số lần trong ngày, đường dùng, thời điểm…
- Mua thuốc cho con trên mạng
Có thể mua một số thuốc không kê đơn cho con qua mạng, nhưng chỉ từ nhà thuốc có giấy phép bán qua sàn thương mại điện tử, ứng dụng hoặc trang web đặt hàng của chính nhà…