Trẻ bị thủy đậu: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó thở, thở nhanh, đau ngực, ho nhiều.
- Con li bì, khó đánh thức, lú lẫn, co giật, hoặc đi loạng choạng, nói khó.
- Con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều.
- Vùng da quanh nốt sưng đỏ, nóng, rất đau và lan rộng nhanh, kèm sốt cao trở lại.
- Nốt phỏng chứa máu, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nổi bầm tím trên da.
- Trẻ dưới 1 tháng tuổi bị thủy đậu, hoặc trẻ đang điều trị ung thư, dùng corticoid kéo dài hay có bệnh suy giảm miễn dịch bị thủy đậu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con dưới 1 tuổi bị thủy đậu.
- Con có bệnh chàm (viêm da cơ địa) nặng, bệnh mạn tính, hoặc là trẻ tuổi dậy thì: bệnh thường nặng hơn.
- Sốt cao quá 4 ngày, hoặc đã hết sốt rồi lại sốt cao.
- Nốt mọc ở mắt, mắt đỏ, đau.
- Con không uống được vì nhiều nốt trong miệng.
- Trong nhà có người mang thai chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm phòng: người đó cần gọi cho bác sĩ ngay.
Thủy đậu là gì, lây thế nào
Thủy đậu do virus Varicella zoster gây ra. Virus lây qua đường hô hấp và qua dịch ở các nốt phỏng, lây rất mạnh: một trẻ trong lớp bị, nhiều bạn chưa có miễn dịch cũng sẽ bị.
Sau khi tiếp xúc, khoảng 10–21 ngày sau con mới có triệu chứng. Con lây cho người khác từ 1–2 ngày trước khi nổi nốt cho đến khi tất cả các nốt đã khô và đóng vảy, thường là khoảng 5–7 ngày sau khi nốt đầu tiên mọc.
Dấu hiệu và diễn biến
- Ngày đầu: sốt nhẹ hoặc vừa, mệt, chán ăn, có thể đau đầu.
- Nốt đỏ nhỏ xuất hiện, thường bắt đầu ở mặt, da đầu, ngực, lưng rồi lan ra khắp người, có cả trong miệng.
- Nốt nhanh chóng thành phỏng nước trong, rất ngứa, sau đó đục dần, vỡ ra và đóng vảy.
- Nốt mọc thành nhiều đợt trong 3–5 ngày, nên cùng lúc trên da có nốt mới, nốt phỏng và nốt đã đóng vảy.
- Vảy bong dần trong 1–2 tuần. Nếu không gãi, nốt thường không để sẹo.
Biến chứng cần để ý
Biến chứng hay gặp nhất là nhiễm trùng da do con gãi, vi khuẩn xâm nhập vào nốt: nốt sưng đỏ, đau, có mủ, vùng đỏ lan rộng, con sốt cao trở lại. Đây là lý do không dùng ibuprofen khi con bị thủy đậu, vì thuốc liên quan đến nguy cơ nhiễm trùng da nặng.
Biến chứng ít gặp hơn nhưng nặng là viêm phổi và viêm não, biểu hiện bằng khó thở, ho nhiều, li bì, co giật, đi loạng choạng. Trẻ sơ sinh, trẻ suy giảm miễn dịch, trẻ tuổi dậy thì và người lớn dễ bị nặng hơn trẻ nhỏ khỏe mạnh.
Bác sĩ sẽ làm gì
Thủy đậu thường được chẩn đoán qua khám, không cần xét nghiệm. Với trẻ khỏe mạnh, bác sĩ hướng dẫn chăm sóc tại nhà và giảm ngứa.
Với trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, trẻ lớn hoặc có dấu hiệu nặng, bác sĩ có thể kê thuốc kháng virus, tốt nhất là trong 24 giờ đầu sau khi nổi nốt. Đây là thuốc kê đơn, bố mẹ không tự mua cho con uống. Kháng sinh chỉ dùng khi nốt bị nhiễm trùng và do bác sĩ quyết định.
Phòng thủy đậu
Vắc xin thủy đậu bảo vệ con rất tốt, nhất là khỏi các thể nặng. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Trẻ thường được tiêm từ 12 tháng tuổi, tùy loại vắc xin, và nên tiêm đủ 2 mũi theo lịch bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng hướng dẫn.
Trẻ đã tiêm vẫn có thể bị thủy đậu, nhưng thường rất nhẹ, ít nốt và ít sốt. Nếu con đã tiếp xúc với người bị thủy đậu mà chưa tiêm, bố mẹ hỏi bác sĩ sớm: tiêm vắc xin trong vòng 3–5 ngày sau tiếp xúc có thể giúp phòng hoặc làm bệnh nhẹ hơn.
Chăm sóc con tại nhà
- Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không dùng ibuprofen, không dùng aspirin khi con bị thủy đậu.
- Cắt ngắn móng tay cho con; với trẻ nhỏ có thể đeo bao tay khi ngủ để con không gãi làm vỡ nốt.
- Tắm cho con hằng ngày bằng nước ấm sạch, lau nhẹ, thấm khô, không chà xát. Mặc quần áo cotton mềm, rộng, thoáng.
- Giảm ngứa bằng thuốc bôi dịu da theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ. Nếu con ngứa nhiều mất ngủ, hỏi bác sĩ về thuốc uống chống ngứa.
- Cho con uống đủ nước, ăn đồ mềm, mát nếu trong miệng có nốt.
- Cho con ở nhà, nghỉ học đến khi tất cả các nốt đã khô và đóng vảy. Tránh để con gần phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người đang điều trị bệnh nặng.
Hiểu lầm thường gặp
- Bị thủy đậu phải kiêng nước, kiêng gió tuyệt đối.
- Không tắm làm da bẩn, dễ nhiễm trùng nốt. Tắm nhanh bằng nước ấm sạch nơi kín gió và lau khô là đúng.
- Đắp lá, bôi kem đánh răng hay các loại bột lên nốt cho mau khô.
- Những thứ này có thể làm da kích ứng và nốt dễ nhiễm trùng hơn. Chỉ cần giữ nốt sạch, khô. Nốt đã vỡ có thể chấm thuốc sát khuẩn khi bác sĩ hướng dẫn (trẻ thiếu men G6PD không được dùng xanh methylen), và vẫn để ý nốt có sưng đỏ, có mủ hay không.
- Cho con bị sớm cho xong, lớn lên khỏi phải bị.
- Thủy đậu có thể gây biến chứng nặng kể cả ở trẻ khỏe mạnh, và virus vẫn nằm trong cơ thể, sau này có thể gây giời leo (zona). Tiêm vắc xin an toàn hơn nhiều.
- Đã tiêm vắc xin thì không thể bị thủy đậu.
- Trẻ đã tiêm vẫn có thể bị, nhưng thường rất nhẹ. Tiêm đủ 2 mũi giúp bảo vệ tốt hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị thủy đậu bao lâu thì khỏi?
Nốt thường ngừng mọc sau 3–5 ngày, khô và đóng vảy sau khoảng một tuần, vảy bong hết sau 1–2 tuần.
+Trẻ bị thủy đậu kiêng ăn gì?
Không cần kiêng ăn. Cho con ăn đủ chất, đồ mềm, mát nếu miệng có nốt, tránh đồ cay nóng làm đau miệng.
+Thủy đậu bị một lần có bị lại không?
Phần lớn chỉ bị một lần. Tuy nhiên virus vẫn ẩn trong cơ thể và nhiều năm sau có thể gây bệnh giời leo (zona).
+Bao lâu thì con được đi học lại?
Khi tất cả các nốt đã khô và đóng vảy, thường khoảng 5–7 ngày sau khi nốt đầu tiên mọc.
+Làm sao để nốt thủy đậu không để lại sẹo?
Không để con gãi, không chọc vỡ nốt, không bóc vảy. Giữ da sạch và đi khám khi nốt bị sưng đỏ, có mủ.
Nguồn tham khảo
- Chickenpox — NHS (Anh)
- Chickenpox vaccine — NHS (Anh)
- Chickenpox Vaccines — CDC (Hoa Kỳ)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Giời leo (zona) ở trẻ
Giời leo, tên y học là zona, do virus thủy đậu nằm im trong dây thần kinh hoạt động trở lại: một dải da đỏ có chùm mụn nước, chỉ ở một bên người, thường rát, đau hoặc ngứa. Bệnh chỉ gặp ở trẻ đã từng bị thủy đậu (ít hơn ở trẻ đã tiêm vắc xin thủy đậu), ở trẻ thường nhẹ hơn người lớn và lành sau 2–4 tuần. Nên cho con đi khám sớm, tốt nhất trong 3 ngày đầu, để bác sĩ quyết định có cần thuốc kháng virus; đi khám ngay nếu mụn nước ở quanh mắt, trán, đầu mũi, lan khắp người, hoặc con đang có bệnh làm giảm miễn dịch. Không vẽ mực, đắp lá hay đắp đậu xanh lên mụn nước.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Trẻ bị nổi mẩn ngứa
Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự hết trong vài ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Mẩn đỏ kèm sốt mà ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu cũng cần đi cấp cứu ngay.
Chủ đề khác