Tâm lý và cảm xúc
Áp lực thi cử, lo âu, trầm cảm, bắt nạt, điện thoại và game.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Con bị bắt nạt ở trường
Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng.
- Con nghiện điện thoại
Điều đáng lo là điện thoại chiếm chỗ của giấc ngủ, việc học, bữa ăn, bạn bè và vận động, chứ con số giờ dùng chỉ là một phần.
- Con nghiện game
Phần lớn trẻ chơi game nhiều không mắc rối loạn chơi game. Đáng lo khi con không tự dừng được, game được ưu tiên hơn ăn, ngủ, học và bạn bè, và tình trạng đó kéo dài…
- Con sợ đi học
Trẻ khóc khi đến lớp trong vài tuần đầu năm học, nhất là ở mầm non và lớp 1, là chuyện thường gặp và thường giảm dần.
- Tăng động giảm chú ý (ADHD)
Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau.
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu…
- Bố mẹ ly hôn
Phần lớn trẻ buồn, lo, cáu gắt hoặc học sa sút trong vài tháng đầu sau khi bố mẹ chia tay, rồi phần lớn dần thích nghi theo thời gian, nhất là khi con thấy mình vẫn an…
- Trẻ hay cáu giận, ăn vạ
Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra.
- Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD)
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là khi con có những ý nghĩ, hình ảnh đáng sợ cứ lặp lại trong đầu (ám ảnh) và phải làm đi làm lại một việc như rửa tay, kiểm tra, sắp…
- Lo âu chia ly
Khóc, bám mẹ khi phải xa nhau là bình thường ở trẻ từ khoảng 8–9 tháng đến 3 tuổi, và thường nhẹ dần khi con đi mẫu giáo.
- Trẻ nhút nhát
Nhút nhát phần lớn là tính khí bẩm sinh: con cần thời gian làm quen với người lạ, chỗ lạ, rồi sau đó vẫn chơi và kết bạn được.
- Trẻ bị tic
Tic là những cử động hoặc âm thanh nhanh, lặp đi lặp lại mà con khó kiểm soát, như nháy mắt, nhăn mũi, nhún vai, hắng giọng, khịt mũi.
- Trẻ cắn móng tay
Cắn móng tay là thói quen rất hay gặp, thường bắt đầu từ 3 đến 6 tuổi, giúp con tự làm dịu khi căng thẳng, buồn chán hoặc mải nghĩ. Phần lớn trẻ tự bỏ dần;
- Trẻ nói lắp
Nói lắp hay gặp nhất ở trẻ 2–6 tuổi, khi vốn từ tăng nhanh hơn khả năng nói trôi chảy; khoảng 2/3 đến 3/4 số trẻ tự hết.
- Trẻ nói ngọng
Trẻ nhỏ nói ngọng một số âm là bình thường khi đang học nói: khoảng 3 tuổi người lạ hiểu được khoảng một nửa lời con, 4 tuổi người ngoài hiểu phần lớn, và phần lớn âm…
- Trẻ chậm phát triển trí tuệ
Chậm phát triển trí tuệ (khuyết tật trí tuệ) là khi con gặp khó khăn rõ rệt cả ở khả năng học hỏi, suy nghĩ, giải quyết vấn đề lẫn kỹ năng sống hằng ngày như giao tiếp,…
- Trẻ khó đọc, khó viết
Rối loạn đọc (chứng khó đọc) và rối loạn viết là những rối loạn học tập khá hay gặp: con thông minh bình thường nhưng não xử lý chữ viết khác đi, nên học đọc, đánh vần,…
- Con học hay mất tập trung
Con mất tập trung khi học thường do thiếu ngủ, điện thoại và mạng xã hội, bài vở quá sức, lo âu hoặc buồn chán.
- Con lười học, chán học
Trẻ chán học hiếm khi chỉ vì lười. Thường có một lý do phía sau: bài quá sức, khó khăn đọc viết hay tính toán, thiếu ngủ, điện thoại và game, bị bắt nạt, áp lực điểm số,…
- Hiếu động hay tăng động
Phần lớn trẻ nhỏ chạy nhảy suốt ngày, dễ mất tập trung, làm trước nghĩ sau là hiếu động bình thường, nhất là dưới 5 tuổi.
- Con mất người thân
Khi trong nhà có người mất, trẻ ở tuổi nào cũng đau buồn, nhưng mỗi tuổi một khác: trẻ nhỏ bám người, hỏi đi hỏi lại bao giờ người đó về, có khi đái dầm trở lại;
- Trẻ bị xâm hại tình dục
Kẻ xâm hại tình dục trẻ em thường là người con quen biết, và nhiều trẻ bị xâm hại không có dấu hiệu rõ ràng.
- Dạy con tự bảo vệ cơ thể
Bố mẹ có thể bắt đầu từ khi con biết nói, khoảng 2–3 tuổi: dạy con tên gọi đúng của các bộ phận, cho con biết vùng riêng tư là những chỗ đồ bơi che và miệng, không ai…
- Bố mẹ cãi nhau trước mặt con
Vợ chồng bất đồng là chuyện thường, và con thấy bố mẹ bình tĩnh nói chuyện rồi làm lành còn học được cách giải quyết mâu thuẫn.
- Trẻ ghen tị khi có em
Gần như đứa trẻ nào cũng ghen tị ít nhiều khi có em: con có thể đòi bế, đòi bú bình, đái dầm trở lại, ăn vạ, nói ghét em hay đánh em.
- Trẻ hay nói dối
Trẻ dưới khoảng 6 tuổi thường chưa tách bạch được chuyện thật với chuyện tưởng tượng, nên nhiều câu "nói dối" ở tuổi này là trí tưởng tượng.
- Trẻ hay đánh bạn
Trẻ 1–4 tuổi đánh, đẩy, cắn bạn khi tức giận là chuyện thường gặp, vì con chưa đủ lời và chưa biết kiềm chế.
- Con bướng bỉnh, không nghe lời
Trẻ nào cũng có lúc cãi lại, làm ngược ý bố mẹ, vì đó là cách con thử giới hạn và tập tự quyết.
- Có nên đánh con
Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống…
- Con bị điểm kém
Một bài điểm kém là chuyện học sinh nào cũng gặp. Khi con mang điểm kém về, bố mẹ giữ bình tĩnh, hỏi con thấy bài khó ở đâu trước khi chê, không đánh, không so sánh, rồi…
- Học thêm quá nhiều
Học thêm vừa đủ, đúng chỗ con hổng có thể giúp con. Khi lịch học thêm kín đến mức con ngủ không đủ (trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 tiếng, tuổi teen 8–10 tiếng), không còn thời…
- Con không có bạn, bị cô lập
Có những giai đoạn con ít bạn hoặc bị nhóm bạn gạt ra là chuyện nhiều trẻ gặp, và phần lớn sẽ qua khi được bố mẹ nâng đỡ.
- Chuẩn bị cho con vào lớp 1
Ở Việt Nam trẻ vào lớp 1 năm tròn 6 tuổi (tính theo năm sinh). Điều giúp con nhất khi bước vào lớp 1 thường là những kỹ năng tự lập và cảm xúc: tự đi vệ sinh, tự ăn,…
- Đau bụng mỗi sáng đi học
Đau bụng, buồn nôn vào sáng ngày đi học mà khỏe vào cuối tuần thường do lo lắng hoặc do táo bón, và con đau thật, không phải giả vờ.
- Mạng xã hội an toàn cho con
Đa số mạng xã hội yêu cầu người dùng từ 13 tuổi, và từ 1/7/2026, theo Luật An ninh mạng 2025, khi trẻ em dùng dịch vụ phải đăng ký tài khoản thì cha mẹ hoặc người giám…
- Tuổi cho con dùng điện thoại riêng
Không có một độ tuổi chung được chứng minh là an toàn để cho con điện thoại thông minh riêng; điều quan trọng là con đã sẵn sàng chưa.
- Con tự ti, thiếu tự tin
Trẻ tự ti thường né việc mới vì sợ thất bại, bỏ cuộc rất nhanh, hay nói những câu như con chẳng làm được gì, không ai thích con.
- Khi nào đưa con đi khám tâm lý
Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà…
- Đường dây nóng hỗ trợ tâm lý
Khi có người đang gặp nguy hiểm trước mắt, như nói muốn chết và đang tìm cách làm hại mình, gọi ngay 115 hoặc 113.
- Video ngắn và sự tập trung
Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng video ngắn trực tiếp làm hỏng khả năng tập trung, nhưng dùng màn hình quá mức ở tuổi đi học đi kèm khả năng kiểm soát chú ý kém hơn, và…
- Kỷ luật tích cực
Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ.
- Dạy con không quát mắng
Quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục có thể làm con dừng lại lúc đó nhưng không dạy con cách cư xử, và về lâu dài làm trẻ hư hơn, dễ lo âu, trầm cảm, kể cả ở những gia đình rất…
- Bố mẹ kiệt sức vì chăm con
Chăm con nhỏ triền miên, thiếu ngủ, ít người đỡ đần có thể làm bố mẹ kiệt sức: mệt rã rời cả khi đã nghỉ, dễ cáu với con, thấy mình không còn là bố mẹ như trước, rồi tự…
- Con mắc chứng khó đọc
Chứng khó đọc (dyslexia) là một khác biệt trong cách não xử lý chữ viết: con thông minh bình thường nhưng đọc, đánh vần, chính tả chậm và vất vả hơn các bạn.
- Câm lặng chọn lọc
Câm lặng chọn lọc là một dạng lo âu: con nói chuyện bình thường ở nhà nhưng không thể cất lời ở trường hay với người ít quen.
- Trẻ sợ hãi quá mức
Trẻ nhỏ sợ chó, sợ côn trùng, sợ sấm, sợ độ cao, sợ máu hay sợ tối là chuyện thường gặp và phần lớn tự đỡ dần khi con lớn.
- Trẻ sợ bóng tối
Sợ bóng tối và sợ ngủ một mình rất hay gặp ở trẻ mầm non và đầu tiểu học, khi trí tưởng tượng phát triển mạnh, và thường đỡ dần khi con lớn.
- Hội chứng Tourette
Hội chứng Tourette là khi trẻ có cả tic vận động (nháy mắt, nhún vai, giật đầu) lẫn tic âm thanh (khịt mũi, hắng giọng, phát ra tiếng), bắt đầu trước 18 tuổi và kéo dài…
- Trẻ hay tự nhổ tóc
Con hay giật, nhổ tóc đến mức thưa tóc, có mảng hói, hoặc nhổ cả lông mày, lông mi có thể là rối loạn nhổ tóc (trichotillomania): con thấy một cảm giác thôi thúc khó…
- Trẻ khó học toán
Chứng khó tính toán (dyscalculia) là một rối loạn học tập: con thông minh bình thường nhưng rất khó hiểu con số, số lượng, lớn bé, các ký hiệu toán và khó nhớ các phép…
- Con hay quên
Trẻ quên đồ, quên bài, quên lời dặn là chuyện rất thường gặp, vì khả năng ghi nhớ và tự sắp xếp của con còn phát triển đến hết tuổi teen.
- Con không chịu làm bài tập
Trẻ né bài tập về nhà thường có lý do: bài quá sức, khó đọc viết hay tính toán, khó tập trung, mệt vì ngủ thiếu, điện thoại và game, hoặc đang lo âu, buồn chán, bị bắt…
- Hội chứng Asperger
"Hội chứng Asperger" là tên cũ. Từ năm 2013, bảng chẩn đoán DSM-5 gộp Asperger vào rối loạn phổ tự kỷ, nên bác sĩ nay chẩn đoán là tự kỷ, kèm mức độ con cần hỗ trợ.
- Trẻ tự kỷ học hòa nhập
Nhiều trẻ tự kỷ học được ở trường bình thường khi có hỗ trợ phù hợp. Theo Luật Người khuyết tật, giáo dục hòa nhập là cách học chủ yếu cho trẻ khuyết tật;
- Trẻ tăng động có cần uống thuốc
Không phải trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) nào cũng cần uống thuốc. Theo hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, trẻ 4–5 tuổi bắt đầu bằng hướng dẫn bố mẹ quản lý…
- Rối loạn xử lý giác quan
Có trẻ phản ứng rất mạnh với tiếng ồn, ánh sáng, quần áo, thức ăn hay sự đụng chạm, có trẻ lại như không cảm thấy, luôn tìm cảm giác mạnh.
- Trầm cảm ở trẻ nhỏ
Có. Trầm cảm ít gặp ở trẻ nhỏ hơn tuổi teen, nhưng vẫn có, khoảng 2–3 trên 100 trẻ từ 3 đến 11 tuổi.
- Sang chấn tâm lý ở trẻ
Sau một biến cố đáng sợ như tai nạn, bão lũ, bị đánh, bị xâm hại hay chứng kiến bạo lực, trẻ thường gặp ác mộng, sợ hãi, bám người, đau bụng, đái dầm lại;
- Con bị dụ dỗ trên mạng
Kẻ dụ dỗ trẻ trên mạng thường làm thân từ từ: khen ngợi, tặng quà, nạp thẻ game, rủ sang ứng dụng nhắn tin riêng hoặc tin nhắn tự xóa, dặn con giữ bí mật, rồi xin ảnh…
- Bạo lực gia đình và con
Trẻ sống trong nhà có bạo lực bị tổn thương kể cả khi không bị đánh trực tiếp: chứng kiến người thân bị đánh, bị chửi bới, bị đe dọa có thể khiến con sợ hãi, mất ngủ,…
- Khi bố mẹ tái hôn
Khi bố hoặc mẹ tái hôn, con thường buồn vì hiểu rằng bố mẹ sẽ không quay lại với nhau, ghen với người mới, sợ mất tình thương, hoặc thấy có lỗi với bố (mẹ) ruột nếu quý…
- Bố mẹ đi làm xa, con ở với ông bà
Ở Việt Nam, rất nhiều gia đình gửi con cho ông bà khi bố mẹ đi làm ăn xa, và phần lớn trẻ vẫn lớn lên khỏe mạnh khi người chăm ổn định, ấm áp và bố mẹ giữ liên lạc đều…
- Anh chị em đánh nhau
Anh chị em cãi nhau, tranh đồ chơi, trêu chọc nhau là chuyện gần như nhà nào có hai con trở lên cũng gặp.
- Trẻ lấy đồ của người khác
Trẻ nhỏ cầm đồ mình thích mang về là chuyện thường gặp, vì đến khoảng 3–5 tuổi con mới hiểu rõ lấy đồ của người khác là sai, nên ở tuổi này chưa nên coi là ăn cắp.
- Rối loạn thách thức chống đối
Rối loạn thách thức chống đối là khi trẻ thường xuyên cáu giận, cãi lại người lớn, cố tình không làm theo, hay đổ lỗi và thù dai, kéo dài ít nhất 6 tháng, rõ rệt hơn hẳn…
- Trẻ nói tục, chửi bậy
Nói tục khá phổ biến ở trẻ tiểu học và đầu tuổi dậy thì: con bắt chước người lớn, bạn bè, video trên mạng, muốn tỏ ra "ngầu" hoặc thử xem bố mẹ phản ứng ra sao;
- Trẻ ăn đất, ăn đồ lạ (pica)
Trẻ dưới 2 tuổi cho mọi thứ vào miệng là bình thường. Khi trẻ từ 2 tuổi thường xuyên ăn những thứ không phải đồ ăn như đất, cát, phấn, giấy, tóc, vữa tường kéo dài từ 1…
- Trẻ nhỏ bị căng thẳng
Trẻ mầm non và tiểu học cũng bị căng thẳng: khi chuyển lớp, có em bé, bố mẹ cãi nhau, bị bạn trêu, học nhiều.
- Dạy con kiểm soát cảm xúc
Trẻ học kiểm soát cảm xúc dần dần, qua nhiều năm, và học nhiều nhất từ cách bố mẹ phản ứng.
- Trẻ quá nhạy cảm
Có những trẻ sinh ra đã phản ứng mạnh hơn bạn bè: dễ khóc khi bị góp ý, để bụng lâu, khó chịu với tiếng ồn, chỗ đông người hay thay đổi.
- Trẻ sợ đi khám, sợ tiêm
Sợ kim tiêm rất thường gặp: ít nhất hai phần ba trẻ em sợ tiêm, và nỗi sợ thường giảm khi được chuẩn bị đúng cách.
- Con bị thầy cô la mắng, phạt
Thầy cô nhắc nhở, phê bình khi con sai là chuyện bình thường ở trường. Đáng lo khi con bị quát tháo, chửi mắng, gọi bằng tên xấu, bêu riếu trước lớp, hoặc bị đánh, bắt…
- Con chuyển trường khó hòa nhập
Lo lắng, buồn, nhớ bạn cũ trong những tuần đầu ở trường mới là phản ứng bình thường, và phần lớn trẻ quen dần sau vài tuần đến vài tháng nếu được bố mẹ chuẩn bị và đồng…
- Con lên lớp 6 bỡ ngỡ
Lên lớp 6, con đổi cùng lúc nhiều thứ: trường lớn hơn, nhiều môn và nhiều thầy cô hơn, bạn mới, tự lo việc học nhiều hơn, lại đúng lúc cơ thể bắt đầu dậy thì, nên bỡ…
- Con bắt nạt bạn khác
Bắt nạt là khi con cố ý làm tổn thương một bạn yếu thế hơn nhiều lần, bằng đánh, chửi, chế giễu, cô lập hoặc qua mạng.
- Trẻ xem nội dung bạo lực trên mạng
Xem nhiều nội dung bạo lực, dù là phim, game, video kinh dị hay clip đánh nhau, tai nạn thật, có thể làm trẻ có suy nghĩ và hành vi hung hăng hơn, quen dần với bạo lực,…
- Trẻ hay khóc nhè
Trẻ mầm non và đầu tiểu học khóc nhiều là chuyện thường gặp: con khóc khi đau, sợ, mệt, đói, bực vì không làm được hay chưa nói ra được điều mình muốn, và có những trẻ…
- Trẻ thích chơi một mình
Trẻ 1–2 tuổi thường chơi cạnh bạn hơn là chơi cùng bạn; từ khoảng 3–4 tuổi con mới bắt đầu biết hợp tác, chia sẻ và chơi đóng vai với bạn.
- Trẻ thuận tay trái
Không nên ép trẻ thuận tay trái đổi sang tay phải. Tay thuận do cách não phát triển quyết định, thường bắt đầu lộ ra từ 2–4 tuổi và rõ hẳn khi 4–6 tuổi, có trẻ đến 7–8…
- Có nên cho con test IQ
Với một đứa trẻ đang phát triển và đi học bình thường, không cần làm test IQ chỉ để biết con thông minh đến đâu.
- Trẻ nhỏ hay sờ vùng kín
Trẻ nhỏ sờ, kéo, cọ xát bộ phận sinh dục là chuyện thường gặp, nhất là trong khoảng 2 đến 6 tuổi.
- Trẻ tiểu học hay lo lắng
Trẻ tiểu học lo trước bài kiểm tra, sợ bị cô mắng, sợ bóng tối hay sợ bố mẹ đi vắng là chuyện thường gặp, và phần lớn dịu đi khi con được nghe, được trấn an và có nếp…
- Game bạo lực và con
Nghiên cứu cho thấy chơi game bạo lực liên quan đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi hung hăng hơn ở trẻ, như dễ cáu, xô đẩy, chửi bạn, và ít giúp đỡ người khác.
- Con hướng nội
Hướng nội là một nét tính cách bình thường: con thích yên tĩnh, ít bạn mà thân, cần thời gian ở một mình để lấy lại sức sau khi ở chỗ đông người, nhưng vẫn vui vẻ, học…
- Bố mẹ hay quát mắng con
Thỉnh thoảng lỡ to tiếng không làm hỏng một đứa trẻ được yêu thương. Điều gây hại là quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục, dọa nạt diễn ra thường xuyên: trẻ dễ cư xử kém hơn,…
- Tự kỷ hay tăng động
Tự kỷ chủ yếu là khó khăn trong giao tiếp và kết nối với người khác, kèm hành vi, sở thích lặp lại; dấu hiệu thường thấy từ 1–2 tuổi.
- Con kể bị cô đánh, mắng
Khi con kể bị cô đánh hay mắng, việc đầu tiên là tin con, giữ bình tĩnh và cho con biết con đã làm đúng khi nói ra.
- Trẻ hay dỗi, giận hờn
Dỗi, giận hờn, phụng phịu, quay đi không nói là cách nhiều trẻ từ 2 đến 10 tuổi bày tỏ khi buồn, thất vọng hay thấy mình bị đối xử không công bằng mà chưa biết nói thành…
- Âm ngữ trị liệu cho trẻ
Âm ngữ trị liệu (còn gọi là ngôn ngữ trị liệu) giúp trẻ hiểu lời, nói, phát âm và giao tiếp tốt hơn, do người được đào tạo chuyên ngành ngôn ngữ trị liệu thực hiện sau…
- Con tiểu học áp lực điểm 10
Ở tiểu học, điểm 10 dễ thành thước đo duy nhất: con khóc vì được 9, sợ về nhà khi được 8, xóa đi viết lại một bài đến khuya cho thật hoàn hảo.
- Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT)
Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là một cách trị liệu bằng trò chuyện: người trị liệu giúp con nhận ra những suy nghĩ làm con sợ hãi, buồn bã, rồi tập nghĩ và làm khác…
- Bố mẹ dùng điện thoại nhiều
Trẻ nhỏ học nói, học cảm xúc và cách cư xử qua những lần bố mẹ nhìn con, nghe con, đáp lại con.
- Montessori tại nhà
Nhiều ý của Montessori hợp với điều các bác sĩ nhi khuyến khích: để con được chơi và khám phá theo sự tò mò của mình, tự làm những việc vừa sức như mặc áo, rót nước, dọn…
- Mẹ luôn thấy có lỗi với con
Thấy có lỗi với con là cảm giác rất nhiều người mẹ gặp: vì phải đi làm, vì ít sữa, vì sinh mổ, vì lỡ quát con, vì con ốm.
- Bố mẹ nhận ra mình có thể bị ADHD
ADHD có tính di truyền rõ: cứ khoảng 4 trẻ ADHD thì có 1 trẻ có bố hoặc mẹ cũng mắc, và không ít bố mẹ chỉ nhận ra mình khi nghe bác sĩ mô tả bệnh của con.
- Con có năng khiếu vượt trội
Trẻ có năng khiếu vượt trội học nhanh, hỏi nhiều và có thể giỏi hơn hẳn bạn cùng tuổi ở một vài lĩnh vực, nhưng cảm xúc và kỹ năng chơi với bạn thường vẫn đúng với tuổi.
- Con đòi nuôi chó mèo
Nuôi thú cưng có thể dạy con tính trách nhiệm, sự dịu dàng và giúp con bớt cô đơn, nhưng người lớn mới là người chịu trách nhiệm chính về con vật.
- Trẻ 6 tuổi phát triển thế nào
Phần lớn trẻ 6 tuổi đứng một chân, nhảy lò cò và nhảy chân sáo được, kể chuyện bằng câu đầy đủ, dùng đúng từ chỉ thời gian và ngôi, đếm, nhận chữ và bắt đầu tập đọc, tập…
- Trẻ chỉ ăn vài món, sợ món mới
Kén ăn, chỉ thích vài món và từ chối món mới là chuyện rất thường gặp ở trẻ nhỏ; nếu con vẫn khỏe, hoạt bát và lên cân, cao đều, thường không đáng lo.
- Trẻ hay nói một mình
Trẻ mầm non và đầu tiểu học hay nói một mình khi chơi, khi xếp hình hay khi tự dặn mình làm việc, và nhiều trẻ có một người bạn tưởng tượng.
- Trẻ thờ ơ, ít biểu lộ cảm xúc
Có những trẻ vốn trầm, ít cười, ít nói cảm xúc ra ngoài nhưng vẫn chơi vui, gắn bó với bố mẹ và bạn bè; đó là tính cách.
- Dạy con tự lập
Trẻ tự lập dần qua những việc nhỏ hằng ngày: khoảng 3–4 tuổi nhiều trẻ đã tự ăn, tự mặc cởi áo khoác, áo phông và tự đi tiểu;
- Trẻ hỏi về cái chết
Trẻ thường hỏi về cái chết khi thấy con vật chết, xem phim, nghe tin buồn hay đi đám tang, và câu hỏi ấy là bình thường.
- Năng khiếu vượt trội, khó hòa nhập
Một đứa trẻ giỏi hẳn ở một lĩnh vực như toán, đàn, cờ vua hay vẽ thường dồn nhiều thời gian vào đó, và có thể thấy khó nói chuyện với bạn cùng tuổi, dễ cầu toàn, sợ sai.
- Bố mẹ bị trầm cảm
Trầm cảm là một bệnh thật, chữa được, và hầu hết người bệnh hồi phục khi được điều trị đúng.
- Trẻ không chịu thua
Khóc, ăn vạ, hất đổ bàn cờ khi thua là chuyện rất thường gặp ở trẻ mầm non và đầu tiểu học, vì con chưa biết gọi tên và kiềm chế cảm giác thất vọng.
- Tâm lý con sau thiên tai
Sau bão, lũ, sạt lở, trẻ thường gặp ác mộng, sợ mưa gió, bám bố mẹ, đau bụng, đau đầu, đái dầm lại, cáu gắt hoặc thu mình.
- Tự kỷ ở bé gái
Tự kỷ ở bé gái dễ bị bỏ sót vì nhiều em học cách che đi khó khăn của mình (gọi là ngụy trang, masking): bắt chước cách các bạn nói, chơi, im lặng khi bối rối, trông như…
- Con hay đòi đồ đắt tiền
Trẻ tuổi tiểu học và THCS hay đòi điện thoại mới, giày hiệu, đồ chơi, vật phẩm trong game vì bạn bè có, vì quảng cáo và người nổi tiếng trên mạng, hoặc vì muốn được nhóm…
- Vai trò của bố
Con cần cả bố lẫn mẹ. Trẻ có bố gần gũi từ nhỏ thường phát triển ngôn ngữ tốt hơn, ít gặp vấn đề cảm xúc, hành vi hơn, học tốt hơn, và đến tuổi teen ít làm những việc…
- Tâm lý con một
Con một không tự nhiên ích kỷ, cô đơn hay khó gần hơn trẻ có anh chị em. Con một thường được bố mẹ dành nhiều thời gian, trò chuyện nhiều, nên hay tự tin và học tốt.
- Thú cưng của con chết
Với nhiều trẻ, con chó, con mèo trong nhà là người bạn thân, nên khi nó chết con có thể buồn thật sự: khóc, hỏi đi hỏi lại, cáu gắt, khó ngủ, hoặc tỏ ra như không có…
Sốt và bệnh truyền nhiễm
Sốt, cúm, sốt xuất huyết, tay chân miệng, thủy đậu.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày;
- Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt.
- Cúm ở trẻ
Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh.
- Thủy đậu
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần.
- Trẻ sốt 39 độ
Sốt 39°C là sốt cao, nhưng tự con số này chưa nói con bệnh nặng hay nhẹ; phần lớn trẻ sốt 39°C do virus và có thể chăm ở nhà nếu con vẫn tỉnh, uống được nước, đi tiểu…
- Trẻ sốt 40 độ
Trẻ sốt 40°C nên được đi khám trong ngày, nhất là khi sốt lên 40°C nhiều lần; đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc, hơn…
- Trẻ 37,5 độ có phải sốt
37,5°C chưa tính là sốt; từ 38°C trở lên mới là sốt, dù đo ở chỗ nào. Nhiệt độ bình thường của trẻ vào khoảng 36,4°C, dao động theo giờ trong ngày, theo việc con vừa…
- Uống hạ sốt mà không hạ
Thuốc hạ sốt cần một khoảng thời gian mới có tác dụng và thường chỉ hạ được một phần nhiệt độ, nên uống xong con vẫn còn sốt chưa hẳn là thuốc không có tác dụng hay bệnh…
- Trẻ sốt mấy ngày thì đi khám
Đưa con đi khám khi sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại; trẻ dưới 2 tuổi sốt quá 24 giờ mà chưa rõ nguyên nhân cũng nên đi khám.
- Trẻ sốt có nên ủ ấm
Không nên ủ ấm hay đắp chăn dày khi con sốt: ủ ấm làm nhiệt độ tăng thêm, con khó chịu, ra nhiều mồ hôi và dễ mất nước.
- Chườm ấm hay chườm lạnh khi con sốt
Không chườm lạnh, không chườm đá, không lau cồn hay rượu cho trẻ đang sốt. Chườm hay lau người không phải là cách hạ sốt cần làm: các hướng dẫn nhi khoa hiện nay khuyên…
- Tay chân miệng có được tắm không
Có. Trẻ bị tay chân miệng vẫn nên được tắm hằng ngày bằng nước ấm sạch: tắm nhanh, nơi kín gió, lau khô nhẹ, không chà xát hay chọc vỡ nốt phỏng.
- Thủy đậu có được tắm, ra gió không
Có. Trẻ bị thủy đậu nên được tắm hằng ngày bằng nước ấm hoặc hơi mát, tắm nhanh, thấm khô nhẹ, không chà xát; tắm giúp đỡ ngứa và giữ nốt sạch, ít bị nhiễm trùng.
- Trẻ hay ốm khi giao mùa
Trẻ hay ốm lúc giao mùa chủ yếu vì đây là thời điểm các virus đường hô hấp như cúm, virus cảm lạnh lưu hành nhiều, trẻ tụ tập ở lớp học, còn không khí lạnh, khô hoặc nồm…
- Bệnh sởi ở trẻ
Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước;
- Quai bị ở trẻ
Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt.
- Trẻ bị giun
Giun hay gặp ở trẻ là giun kim, gây ngứa hậu môn về đêm, và giun đũa, giun móc, giun tóc lây qua tay bẩn, đất, thức ăn. Nhiều trẻ nhiễm giun mà không có dấu hiệu gì;
- Sốt siêu vi ở trẻ
Sốt siêu vi là sốt do virus, nguyên nhân hay gặp nhất của sốt ở trẻ. Phần lớn tự hết sau 2–4 ngày, kháng sinh không có tác dụng;
- Sốt kéo dài ở trẻ
Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân.
- Sốt do virus hay vi khuẩn
Phần lớn cơn sốt ở trẻ là do virus, thường kèm sổ mũi, ho, đau họng, nhiều người trong nhà cùng ốm, và tự hết sau vài ngày; kháng sinh không có tác dụng với virus.
- Trẻ hay ốm vặt
Trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể bị cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn trong năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo; mỗi đợt kéo dài khoảng 7–10 ngày nên bố mẹ dễ thấy con ốm liên miên.
- Trẻ nhiễm adenovirus
Adenovirus là nhóm virus hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, gây sốt cao có thể kéo dài nhiều ngày, đau họng, sổ mũi, ho, đỏ mắt, có khi tiêu chảy.
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn.
- Viêm não Nhật Bản
Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi đốt, gặp nhiều ở trẻ dưới 15 tuổi, ở Việt Nam hay tăng vào mùa hè.
- Trẻ bị viêm gan B
Phần lớn trẻ bị viêm gan B ở Việt Nam nhiễm virus từ mẹ lúc sinh, và trẻ nhiễm càng nhỏ càng dễ thành viêm gan B mạn, mang virus kéo dài nhiều năm.
- Trẻ nổi hạch cổ
Hạch ở cổ, sau tai, dưới cằm rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là hạch phản ứng khi con bị viêm họng, cảm, sâu răng hay viêm da đầu.
- Sốt cao không ho, không sổ mũi
Sốt cao mà không ho, không sổ mũi thường vẫn do virus, vì trong 1–2 ngày đầu sốt có thể là dấu hiệu duy nhất;
- Sốt cao mê sảng, nói linh tinh
Một số trẻ khi sốt cao có lúc nói mê, nói linh tinh, hoảng sợ hoặc nói nhìn thấy những thứ không có thật (mê sảng do sốt);
- Sốt kèm rét run cầm cập
Rét run khi sốt thường xảy ra lúc nhiệt độ đang lên: con thấy lạnh, nổi da gà, run cầm cập, nhưng vẫn tỉnh, nhìn theo và trả lời bố mẹ;
- Sốt cao, họng có mụn nước
Sốt cao kèm nhiều mụn nước, vết loét nhỏ ở phía sau họng, vòm miệng, quanh lưỡi gà thường là viêm họng mụn nước (herpangina), do nhóm virus đường ruột, cùng họ với virus…
- Trẻ bị cúm B
Cúm B là một trong hai loại virus gây cúm mùa, cùng với cúm A. Ở trẻ em, cúm B có thể nặng ngang cúm A, nên bố mẹ chăm và theo dõi con giống hệt khi con bị cúm A: phần…
- Trẻ bị sởi có được tắm không
Có, trẻ bị sởi vẫn tắm được: tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió rồi lau khô ngay.
- Quai bị cần kiêng gì
Trẻ bị quai bị chỉ cần tránh vài thứ: đồ chua và nước quả chua như cam, chanh vì làm má đau hơn, món cứng phải nhai nhiều, dùng chung cốc, thìa, khăn, và đến trường hay…
- Phòng bệnh cho trẻ mùa lũ
Trong và sau lũ, giữ con tránh xa nước lũ, cho con uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai, ăn chín, rửa tay bằng xà phòng, và không để trẻ em, thiếu niên tham gia dọn…
- Người nhà ốm, giữ con không lây
Khi trong nhà có người ốm, việc có tác dụng nhất là rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây trước khi bế, cho con ăn và sau khi ho, xì mũi, đi vệ sinh;
- Trẻ sốt về đêm
Thân nhiệt của mọi người cao nhất vào cuối chiều và buổi tối, thấp nhất vào nửa đêm về sáng, nên cơn sốt do virus thường nặng lên về đêm rồi như hết vào buổi sáng.
- Trẻ sốt có nên tắm không
Có. Trẻ đang sốt vẫn tắm được: tắm nhanh 5–10 phút bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay và mặc đồ thoáng giúp con sạch sẽ, dễ chịu hơn.
- Xét nghiệm khi trẻ sốt
Phần lớn trẻ sốt không cần xét nghiệm: bác sĩ thường tìm được nguyên nhân bằng hỏi bệnh và khám.
- Suy giảm miễn dịch ở trẻ
Phần lớn trẻ hay ốm có hệ miễn dịch bình thường: trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn khi mới đi nhà trẻ, và vẫn lớn đều, khỏe hẳn giữa các đợt.
- Phòng lây bệnh ở nhà trẻ
Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hay lây bệnh cho nhau vì chơi gần, dùng chung đồ chơi và hay đưa tay lên miệng; ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện thường gặp.
- Trẻ bị COVID-19
Phần lớn trẻ mắc COVID-19 chỉ bị nhẹ như cảm cúm: sốt, ho, đau họng, sổ mũi, mệt, và khỏi sau vài ngày đến một tuần với nghỉ ngơi, uống đủ nước, hạ sốt bằng paracetamol.
- Bệnh bạch hầu
Bạch hầu là bệnh nhiễm khuẩn lây qua đường hô hấp, vi khuẩn tiết độc tố có thể gây tắc đường thở, viêm cơ tim và tử vong.
- Rubella
Rubella (bệnh Ru-bê-ôn) là bệnh do virus, ở trẻ thường nhẹ: sốt nhẹ, nổi hạch sau tai, sau gáy và ban hồng mọc từ mặt rồi lan xuống người, thường tự khỏi trong khoảng…
- Tinh hồng nhiệt
Tinh hồng nhiệt (sốt tinh hồng nhiệt) là bệnh do vi khuẩn liên cầu nhóm A, hay gặp ở trẻ mẫu giáo và tiểu học.
- Viêm màng não mô cầu
Não mô cầu là vi khuẩn có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc cả hai, và làm một đứa trẻ đang khỏe trở nặng chỉ trong vài giờ.
- Uốn ván
Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng.
- Lao ở trẻ em
Trẻ thường bị lây lao từ một người lớn trong nhà đang ho kéo dài. Dấu hiệu cần nghĩ đến lao là ho quá 2 tuần không đỡ, sốt kéo dài quá 2 tuần, sụt cân hoặc không tăng…
- Viêm gan A
Viêm gan A là bệnh gan do virus, lây qua thức ăn, nước uống và tay dính phân của người bệnh. Trẻ dưới 6 tuổi thường bệnh nhẹ hoặc không có triệu chứng;
- Phòng sốt xuất huyết mùa mưa
Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết đốt vào ban ngày và đẻ trứng ở chỗ nước đọng sạch quanh nhà, nên cách phòng chính là mỗi tuần đổ, cọ rửa, đậy kín mọi chỗ chứa nước để…
- Viêm họng liên cầu
Viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: con sốt, đau họng, nuốt đau, hạch cổ sưng, thường không ho và không sổ mũi.
- Chọn thú cưng khi nhà có trẻ nhỏ
Nếu nuôi thú để làm bạn với con, nên chờ con khoảng 5–6 tuổi, khi con đủ lớn để hiểu con vật không phải đồ chơi.
- Vệ sinh khi nhà có thú cưng
Gần như con vật nào cũng có thể mang mầm bệnh, nhưng phần lớn có thể phòng bằng vài thói quen: cho con rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây sau khi chạm vào thú, thức…
- Trẻ nổi hạch ở bẹn
Ở trẻ, sờ thấy vài hạch nhỏ ở bẹn là chuyện bình thường; hạch thường dưới khoảng 1 cm, mềm, di động, và có thể sưng lên khi con bị xước, nhiễm trùng da ở chân, mông,…
- Trẻ đỏ hai má như bị tát
Hai má đỏ rực như vừa bị tát, sau vài ngày nổi ban dạng lưới ở thân mình, tay chân, thường là bệnh thứ năm (ban đỏ nhiễm khuẩn) do virus parvovirus B19.
- Bệnh xoắn khuẩn vàng da sau lũ
Bệnh xoắn khuẩn vàng da do vi khuẩn Leptospira trong nước tiểu chuột, trâu bò, lợn, chó gây ra;
- Bệnh Whitmore
Bệnh Whitmore (melioidosis) do một loại vi khuẩn sống trong đất, bùn và nước bẩn gây ra, hay gặp hơn sau mưa lớn, ngập lụt.
- Amip ăn não
Amip ăn não (Naegleria fowleri) là một đơn bào sống trong nước ngọt ấm như ao, hồ, sông, suối, suối nước nóng. Bệnh rất hiếm gặp, nhưng khi mắc thì rất nặng.
- Trẻ nhiễm tụ cầu vàng
Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) là vi khuẩn sống sẵn trên da và trong mũi của nhiều người khỏe mạnh.
- Trẻ bị nhiễm sán
Ở Việt Nam, trẻ nhiễm sán chủ yếu qua những món ăn sống, tái: rau mọc dưới nước ăn sống (sán lá gan lớn), gỏi cá (sán lá gan nhỏ), thịt lợn, thịt bò tái, nem chua sống…
- Bệnh thương hàn
Thương hàn là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Salmonella Typhi, lây qua thức ăn, nước uống bị nhiễm bẩn.
- Sốt rét ở trẻ
Sốt rét do ký sinh trùng truyền qua muỗi đốt, chỉ một lần đốt là đủ nhiễm. Việt Nam đã gần loại trừ sốt rét, nhưng bệnh vẫn còn ở một số vùng rừng núi, biên giới và ở…
- Sốt mò ở trẻ
Sốt mò do vi khuẩn Orientia tsutsugamushi, truyền qua vết đốt của ấu trùng mò sống ở bụi cỏ thấp, vườn, nương rẫy, bìa rừng, hay gặp ở nông thôn.
- Đậu mùa khỉ ở trẻ
Đậu mùa khỉ (mpox) là bệnh do virus, lây chủ yếu khi tiếp xúc gần với da, vết ban, dịch cơ thể của người bệnh, kể cả qua quan hệ tình dục, và qua quần áo, chăn, khăn…
- Giun đũa chó mèo ở trẻ
Trẻ nhiễm giun đũa chó mèo (Toxocara) khi nuốt phải trứng giun lẫn trong đất, cát có phân chó mèo, thường do chơi đất cát rồi mút tay.
- Sốt kèm đau khớp
Trẻ sốt kèm đau mỏi khớp, đau người thường do virus như cúm hoặc sốt xuất huyết, và đỡ khi hết sốt.
- Bệnh liên cầu lợn
Bệnh liên cầu lợn do vi khuẩn Streptococcus suis, lây sang người chủ yếu khi ăn tiết canh, thịt hoặc lòng lợn chưa nấu chín, hoặc khi giết mổ, sơ chế lợn ốm, lợn chết…
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe.
- Trẻ ho về đêm
Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh.
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh.
- Trời nồm ẩm và bệnh của trẻ
Những ngày nồm ẩm cuối đông, đầu xuân ở miền Bắc, trẻ hay bị cảm lạnh, cúm, viêm tiểu phế quản, viêm phổi;
- Giữ ấm cho trẻ ngày rét
Ngày rét đậm, rét hại, mặc cho con nhiều lớp áo mỏng, giữ ấm đầu, cổ, ngực, tay chân khi ra ngoài;
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các…
- Viêm mũi dị ứng ở trẻ
Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước…
- Trẻ bị viêm xoang
Phần lớn viêm xoang ở trẻ đi kèm cảm lạnh, do virus và tự đỡ trong khoảng 10 ngày.
- Viêm amidan ở trẻ
Phần lớn viêm amidan ở trẻ do virus, thường kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh, kể cả khi amidan có chấm mủ trắng.
- Trẻ ho kéo dài
Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau.
- Trẻ bị khàn tiếng
Phần lớn trẻ khàn tiếng là do viêm thanh quản khi cảm lạnh, hoặc do la hét, hát to quá nhiều; khàn tiếng thường đỡ sau 1–2 tuần nếu con được nghỉ giọng và uống đủ nước.
- Viêm thanh quản, ho ông ổng
Ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng, có khi thở rít khi hít vào, hay nặng lên về đêm, ở trẻ từ khoảng 6 tháng đến 5 tuổi, thường là viêm thanh quản cấp do virus…
- Trẻ bị viêm VA
VA là khối mô nhỏ nằm ở phía sau mũi, giúp cơ thể chống nhiễm trùng; nó to nhất ở tuổi mầm non và thường bắt đầu nhỏ dần từ khoảng 4–6 tuổi.
- Rửa mũi, hút mũi cho trẻ
Với trẻ nhỏ, làm sạch mũi là nhỏ vài giọt nước muối sinh lý 0,9% cho dịch mềm ra rồi hút nhẹ ở cửa mũi: trẻ dưới 1 tuổi nhỏ 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, chỉ làm…
- Viêm phổi do Mycoplasma
Mycoplasma pneumoniae là một loại vi khuẩn hay gây viêm đường hô hấp ở trẻ đi học: con ho dai dẳng, sốt vừa, đau đầu, mệt, bắt đầu từ từ, nhiều trẻ vẫn đi lại, đi học…
- Cách dùng bình xịt hen
Trẻ dùng bình xịt hen định liều nên xịt qua buồng đệm: trẻ dưới khoảng 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ úp kín mũi miệng, trẻ lớn hơn dùng buồng đệm có ống ngậm.
- Ô nhiễm không khí và trẻ
Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp, lên cơn hen, và nếu hít lâu ngày có thể làm phổi phát triển kém.
- Khói thuốc lá và trẻ
Trẻ hít khói thuốc lá thụ động dễ bị viêm phổi, viêm phế quản, viêm tai giữa, ho, cảm lạnh, lên cơn hen, và trẻ dưới 1 tuổi tăng nguy cơ đột tử khi ngủ.
- Bụi mịn PM2.5 và trẻ em
PM2.5 là bụi nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp và lên cơn hen;
- Dị ứng lông chó mèo
Trẻ "dị ứng lông chó mèo" thật ra phản ứng với các protein trong vảy da, nước bọt và nước tiểu của con vật; lông chỉ là chỗ các chất này bám vào.
- Trẻ ho nhiều đến nôn
Trẻ nhỏ ho mạnh rồi nôn ra đờm lẫn thức ăn là chuyện hay gặp khi bị cảm lạnh, viêm phế quản, nhất là lúc bụng đang no;
- Nhịp thở, nhịp tim của trẻ
Đếm nhịp thở trọn 1 phút khi con nằm yên hoặc đang ngủ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, con thở nhanh khi: dưới 2 tháng từ 60 lần/phút, 2–12 tháng từ 50 lần/phút, 1–5 tuổi…
- Chỉ số SpO2 của trẻ
Ở trẻ khỏe sống ở vùng thấp, SpO2 (độ bão hòa oxy trong máu đo bằng kẹp ngón tay) thường 97–99%; Tổ chức Y tế Thế giới lấy 94% là giới hạn dưới của mức bình thường.
- Trẻ cảm, ho có nên đi bơi
Con chỉ sổ mũi nhẹ, ho ít, không sốt và vẫn ăn, chơi bình thường thì có thể bơi nhẹ nhàng một lúc ở bể sạch, nước không lạnh;
- Viêm phổi có được tắm không
Có. Trẻ bị viêm phổi vẫn tắm được khi con tỉnh táo, không rét run và đang được điều trị ở nhà: tắm nhanh 5–10 phút bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô người và tóc…
- Viêm họng có được ăn kem không
Được. Kem, sữa chua mát hay nước mát không gây viêm họng và không làm viêm họng nặng thêm;
- Trẻ bị dầm mưa
Dầm mưa tự nó không làm con bị cảm: cảm lạnh, viêm họng là do virus lây từ người sang người.
- Trẻ chụp X-quang, CT
Một phim X-quang ngực cho trẻ có liều tia X rất nhỏ, khoảng bằng lượng tia phóng xạ tự nhiên mỗi người nhận từ môi trường trong 3 ngày.
- Hạt xơ dây thanh ở trẻ
Hạt xơ dây thanh là hai nốt nhỏ như vết chai mọc đối nhau trên dây thanh, do con la hét, nói to, hát to nhiều làm hai dây thanh cọ xát mạnh.
- Trẻ ho có đờm
Ho có đờm ở trẻ thường do cảm lạnh, viêm phế quản do virus; đờm trắng, vàng hay xanh đều có thể gặp khi nhiễm virus và không có nghĩa con cần kháng sinh.
- Trẻ ho khan
Ho khan là ho không có đờm, nghe khan, hay thành từng tràng. Ở trẻ, phần lớn ho khan đi cùng cảm lạnh, viêm họng do virus và đỡ dần, dù tiếng ho có thể còn tới 3 tuần.
- Trẻ ho ra máu
Ho ra máu ở trẻ ít gặp. Nhiều khi máu chảy từ mũi, lợi hay họng rồi lẫn vào đờm, hoặc chỉ là vài vệt máu sau những tràng ho mạnh khi viêm họng, viêm phế quản.
- Có nên nạo VA cho trẻ
Phần lớn trẻ có VA to hay hay viêm VA không cần nạo, vì VA thường bắt đầu nhỏ lại từ khoảng 4–6 tuổi.
- Có nên cắt amidan cho con
Phần lớn trẻ viêm amidan không cần cắt, vì amidan thường nhỏ dần khi con lớn và nhiều trẻ tự bớt viêm.
- Trẻ chảy mũi xanh, mũi vàng đặc
Nước mũi chuyển từ trong sang đục, vàng rồi xanh là diễn biến bình thường của cảm lạnh do virus;
- Lên cơn hen khi tập thể dục
Nhiều trẻ bị hen ho, khò khè, nặng ngực hay hụt hơi khi chạy nhảy, nhất là khi chạy dài trong không khí lạnh, khô; triệu chứng hay nặng hơn ngay sau khi dừng tập.
- Xử trí cơn hen cấp ở trẻ
Khi con lên cơn hen, cho con ngồi thẳng, giữ bình tĩnh và dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch hành động hen bác sĩ đã viết.
- Viêm mũi họng cấp (cảm lạnh)
Viêm mũi họng cấp, hay cảm lạnh, do virus gây ra và tự khỏi: sốt thường hết sau 2–3 ngày, sổ mũi, nghẹt mũi kéo dài 7–14 ngày, tiếng ho có thể còn tới 3 tuần.
- Hết ốm vẫn còn ho
Sau cảm lạnh, cúm hay viêm phế quản, đường thở của con cần thời gian để lành nên tiếng ho thường còn 2–3 tuần dù con đã hết sốt, ăn chơi bình thường.
- Viêm tai giữa ứ dịch
Viêm tai giữa ứ dịch là khi dịch đọng lại sau màng nhĩ mà không có nhiễm trùng cấp, hay gặp sau cảm lạnh hoặc sau một đợt viêm tai giữa.
- Viêm xoang mạn tính
Viêm xoang mạn tính là khi nghẹt mũi, chảy mũi, ho hay nặng mặt kéo dài quá 12 tuần. Ở trẻ, nguyên nhân hay gặp là viêm mũi dị ứng, VA to và khói thuốc trong nhà;
- Viêm phổi nhiều lần
Trẻ được chẩn đoán viêm phổi từ 2 lần trong một năm, hoặc từ 3 lần trở lên, nên được khám kỹ để tìm nguyên nhân thay vì chỉ chữa từng đợt.
- Đau họng, khó nuốt
Phần lớn trẻ đau họng, nuốt đau là do virus cảm lạnh, viêm họng, và đỡ dần trong khoảng một tuần; điều quan trọng nhất là con vẫn uống được.
- Trẻ hắt hơi liên tục
Hắt hơi là phản xạ tống thứ gây kích thích ra khỏi mũi và hiếm khi là dấu hiệu bệnh nặng.
- Khẩu trang và máy lọc không khí cho trẻ
Không phải ngày nào trẻ cũng cần khẩu trang hay máy lọc không khí. Những ngày bụi mịn PM2.5 cao (VN_AQI từ 101, màu da cam), cách bảo vệ tốt nhất là cho con ở trong…
- Trẻ bị hen và thú cưng
Câu trả lời tùy vào việc con có dị ứng với con vật đó hay không. Phần lớn trẻ bị hen có cơ địa dị ứng, và nếu xét nghiệm cho thấy con dị ứng chó hoặc mèo thì nuôi con…
- Trẻ hay thở dài, hụt hơi
Trẻ hay thở dài, kêu không hít được hơi sâu nhưng vẫn chơi, chạy nhảy, nói chuyện bình thường, môi hồng và nhịp thở lúc ngồi yên không nhanh thì phần lớn là do kiểu thở…
- Polyp mũi ở trẻ
Polyp mũi là những khối mềm, lành tính mọc từ niêm mạc mũi xoang, làm con nghẹt mũi kéo dài, chảy mũi, giảm ngửi và ngủ ngáy.
- Giãn phế quản ở trẻ
Giãn phế quản là khi các ống dẫn khí trong phổi bị tổn thương và giãn rộng ra, đờm ứ đọng lại nên con ho có đờm kéo dài và hay bị nhiễm trùng phổi.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày;
- Trẻ bị táo bón
Trẻ bị táo bón khi đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, phân cứng, to, khó đi hoặc đau khi đi.
- Trẻ bị nôn
Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước.
- Trẻ đau bụng
Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày.
- Ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt;
- Trào ngược dạ dày ở trẻ
Trẻ dưới 1 tuổi hay bị trớ sữa vì van giữa thực quản và dạ dày chưa khép chặt; nếu con vẫn bú tốt, tăng cân đều và không quấy khóc nhiều thì đó là bình thường, thường đỡ…
- Viêm ruột thừa ở trẻ
Viêm ruột thừa điển hình bắt đầu bằng đau âm ỉ quanh rốn, sau vài giờ dồn xuống bụng dưới bên phải và đau liên tục, tăng khi đi lại, ho, nhảy hoặc ngồi xe qua ổ gà;
- Trẻ đi ngoài ra máu
Phần lớn trẻ đi ngoài thấy vài vệt máu đỏ tươi trên mặt phân hoặc trên giấy lau là do nứt kẽ hậu môn khi đi phân to, cứng;
- Trẻ bị say xe
Say xe xảy ra khi mắt và tai trong gửi lên não những tín hiệu chuyển động không khớp nhau, làm con chóng mặt, xanh tái, vã mồ hôi, buồn nôn và nôn.
- Trẻ nhiễm vi khuẩn HP
HP (Helicobacter pylori) là vi khuẩn sống trong dạ dày, thường nhiễm từ nhỏ; phần lớn trẻ mang HP không có triệu chứng gì và biến chứng như loét dạ dày rất ít gặp ở trẻ.
- Rối loạn tiêu hóa ở trẻ
"Rối loạn tiêu hóa" là cách gọi chung khi con đi ngoài lỏng, táo bón, đầy bụng, nôn hoặc đau bụng.
- Phân trẻ màu đen, màu đỏ
Phân đỏ hoặc đen sau khi con ăn, uống một thứ có màu thường do chính thứ đó: thanh long ruột đỏ, củ dền, cà chua, nước ngọt hay kẹo có phẩm màu đỏ, một số siro kháng…
- Ăn Tết bị đầy bụng, táo bón
Ngày Tết trẻ hay đầy bụng, khó tiêu, táo bón vì ăn nhiều bánh chưng, giò, thịt mỡ, mứt kẹo, uống nước ngọt có ga, ít rau, ít nước, ngủ muộn và ít vận động.
- Trẻ nôn xong cho ăn uống thế nào
Không cho con ăn no hay uống một hơi dài ngay sau khi nôn, nhưng cũng đừng nhịn nước lâu.
- Cúm dạ dày
Cúm dạ dày là cách gọi quen của viêm dạ dày ruột cấp, thường do virus như norovirus, rotavirus, không liên quan đến virus cúm.
- Vàng da ở trẻ lớn
Ở trẻ đã qua tuổi sơ sinh, vàng da, vàng lòng trắng mắt luôn cần được bác sĩ khám sớm, trong ngày hoặc ngày hôm sau, vì đây có thể là dấu hiệu của viêm gan, tan máu hoặc…
- Trẻ bị kiết lỵ
Kiết lỵ (lỵ) là tiêu chảy có máu nhìn thấy được lẫn trong phân, thường kèm nhầy, đau quặn bụng, mót rặn và sốt; phần lớn do vi khuẩn lỵ (Shigella).
- Trẻ bị trĩ, lòi dom
Trĩ thật sự ít gặp ở trẻ nhỏ; khi bố mẹ thấy con "lòi dom", đó thường là sa trực tràng (lớp niêm mạc đỏ của trực tràng lòi ra hậu môn sau khi rặn), da thừa quanh hậu môn…
- Trẻ nôn ra máu
Trẻ nôn ra máu luôn cần được nhân viên y tế khám ngay. Nguyên nhân hay gặp ở trẻ là nuốt máu từ chảy máu cam, rách nhẹ ở thực quản sau khi nôn hoặc ho nhiều, hoặc viêm…
- Trẻ bị gan nhiễm mỡ
Gan nhiễm mỡ là khi mỡ tích lại trong gan, hay gặp ở trẻ thừa cân, béo phì, nhất là trẻ có nhiều mỡ bụng.
- Trẻ bị men gan cao
Men gan cao (ALT, AST trên mức bình thường) cho biết tế bào gan đang bị kích thích hoặc tổn thương, chưa phải là tên một bệnh.
- Con nhịn đi vệ sinh ở trường
Nhiều học sinh nhịn tiểu, nhịn đi ngoài cả buổi học vì nhà vệ sinh bẩn, thiếu riêng tư, giờ ra chơi ngắn hoặc ngại xin phép thầy cô, rồi uống thật ít nước cho đỡ phải…
- Trẻ són phân ra quần
Trẻ đã biết đi vệ sinh mà vẫn thường xuyên dính phân ra quần thì phần lớn là do táo bón nặng: một khối phân cứng kẹt ở cuối ruột, phân lỏng phía trên rỉ qua và dính ra…
- Trẻ hay đau bụng sau khi ăn
Trẻ đi học hay đau bụng sau ăn thường do táo bón, ăn nhanh, ăn quá no, ăn nhiều đồ béo, cay, hoặc ruột nhạy cảm khi con căng thẳng (đau bụng chức năng);
- Polyp đại tràng ở trẻ
Polyp đại tràng ở trẻ là một khối thịt nhỏ mọc từ niêm mạc ruột già, hay gặp nhất là polyp thiếu niên đơn độc ở trẻ mầm non và tiểu học.
- Trẻ nôn theo chu kỳ
Hội chứng nôn chu kỳ là những cơn buồn nôn và nôn dữ dội, có khi nhiều lần trong một giờ, kéo dài vài giờ đến vài ngày, rồi con lại khỏe hẳn trong nhiều tuần đến vài…
- Viêm tụy cấp ở trẻ
Viêm tụy cấp là khi tụy, cơ quan nằm sau dạ dày, bị viêm đột ngột. Dấu hiệu chính là đau bụng trên dữ dội, liên tục, thường lan ra sau lưng, đau tăng sau khi ăn, kèm…
- Sỏi mật ở trẻ
Sỏi mật là những viên sỏi nhỏ hình thành trong túi mật. Trẻ em ít bị hơn người lớn, nhưng nguy cơ tăng ở trẻ thừa cân béo phì, trẻ giảm cân quá nhanh, trẻ bị bệnh tan…
- Xuất huyết tiêu hóa ở trẻ
Xuất huyết tiêu hóa là chảy máu ở bất kỳ đoạn nào của đường tiêu hóa, từ thực quản, dạ dày đến ruột và hậu môn.
- Trẻ biếng ăn
Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường: sau 1 tuổi, tốc độ lớn chậm lại nên con tự nhiên ăn ít hơn và kén món hơn.
- Trẻ thừa cân, béo phì
Ở trẻ em, thừa cân được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới, không dùng mốc của người lớn: theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ từ 5 tuổi có BMI trên đường…
- Sốt xuất huyết nên ăn gì
Trẻ bị sốt xuất huyết cần uống nhiều trước hết: oresol pha đúng hướng dẫn, nước lọc, sữa, nước cháo loãng có chút muối, nước dừa, nước cam;
- Trẻ thấp còi, chậm tăng cân
Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới;
- Bữa sáng cho học sinh
Một bữa sáng tốt cho học sinh có đủ ba phần: tinh bột (xôi, bánh mì, phở, cơm, khoai), đạm (trứng, thịt, đậu phụ, sữa) và một ít rau hoặc trái cây.
- Có nên cho trẻ uống vitamin
Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày.
- Cách tính BMI cho trẻ
BMI bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Với trẻ và học sinh 5–19 tuổi, con số này phải đặt lên biểu đồ BMI theo tuổi và giới của Tổ chức Y tế Thế…
- Trẻ bị nóng trong
Nóng trong là cách nói dân gian, không phải một bệnh. Những gì bố mẹ hay gọi là nóng trong, như nhiệt miệng, táo bón, rôm sảy, mụn nhọt, nước tiểu vàng sẫm, chảy máu…
- Bảng chiều cao, cân nặng chuẩn
Việt Nam dùng chuẩn tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới. Con số ở giữa bảng là mức trung bình;
- Uống sữa có giúp con cao lên không
Sữa cung cấp đạm, canxi và một số vitamin con cần để lớn, nên uống đủ sữa là một phần của chế độ ăn giúp con đạt chiều cao theo gen.
- Bổ sung canxi cho trẻ
Phần lớn trẻ bú mẹ hoặc sữa công thức, rồi lớn lên có sữa, sữa chua, cá tôm, đậu, rau xanh mỗi ngày đã đủ canxi và không cần uống thêm viên canxi.
- Học sinh gầy, khó tăng cân
Ở tuổi đi học, gầy được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới trên biểu đồ tăng trưởng, không dùng mốc của người lớn;
- Trẻ uống bao nhiêu nước
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học cần trung bình 1,3–1,5 lít nước mỗi ngày, học sinh THCS 1,6–2 lít, học sinh THPT 1,6–2,4 lít;
- Đồ ngọt, nước ngọt, trà sữa
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên đường tự do (đường thêm vào đồ ăn, đồ uống, cả đường trong mật ong và nước ép) dưới 10% năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%.
- Cho con ăn gì khi ốm
Khi con ốm, uống đủ quan trọng hơn ăn nhiều: cho con bú mẹ nhiều cữ hơn, uống thêm nước, sữa, canh, nước cháo; con tiêu chảy, nôn thì uống oresol pha đúng hướng dẫn.
- Tăng sức đề kháng cho trẻ
Không có viên uống, siro hay sữa nào tăng được sức đề kháng của một đứa trẻ khỏe mạnh như quảng cáo.
- Ăn uống khi trẻ tiêu chảy
Trẻ tiêu chảy vẫn cần ăn uống như bình thường: bú mẹ nhiều hơn, sữa công thức pha đúng tỷ lệ, ăn món mềm quen thuộc như cháo, cơm nát có thịt, cá, trứng, chia nhiều bữa…
- Trẻ uống trà sữa
Thỉnh thoảng một ly nhỏ, ít đường thì không sao, nhưng uống trà sữa thường xuyên thì có hại.
- Trẻ sụt cân không rõ lý do
Trẻ đang lớn thì cân nặng phải tăng dần, nên con sụt cân mà không ăn kiêng, không vừa ốm, hoặc đứng cân 2–3 tháng, đều cần đưa đi khám.
- Trẻ bị ho nên ăn gì
Có. Trẻ bị ho vẫn ăn được trứng, tôm, cá, thịt, uống được sữa và ăn sữa chua như bình thường, trừ khi con dị ứng với món đó;
- Tay chân miệng nên ăn gì
Trẻ bị tay chân miệng nên ăn món lỏng, mềm, nguội hoặc mát như cháo nguội, súp, sữa, sữa chua, trứng hấp, chia nhiều bữa nhỏ, và uống đủ nước, sữa hoặc oresol pha đúng…
- Cho trẻ ăn cá loại nào
Bé có thể ăn cá nấu chín kỹ, gỡ hết xương từ khoảng 6 tháng, khi đã bắt đầu ăn dặm.
- Cho trẻ ăn yến sào
Trẻ không cần ăn yến sào để khỏe hay mau lớn: chưa có hướng dẫn dinh dưỡng chính thức nào khuyên cho trẻ ăn yến, và một bữa cơm đủ thịt, cá, trứng, sữa, rau đã cho con…
- Cho trẻ ăn trứng vịt lộn
Trẻ đã ăn được trứng và thịt băm có thể thỉnh thoảng ăn một ít trứng vịt lộn, nhưng con không cần món này để khỏe hơn hay mau lớn hơn.
- Cơm chan canh có hại không
Thỉnh thoảng chan chút canh cho cơm mềm không có hại, nhưng cho con ăn cơm chan ngập canh thường xuyên thì không nên.
- Uống sữa trước khi ngủ
Cho con uống một cốc sữa vào buổi tối không có hại, miễn là uống xong rồi mới đánh răng, và sau khi đánh răng chỉ uống nước lọc đến sáng.
- Trẻ thích ăn mặn
Thích ăn mặn thường là thói quen học từ bữa ăn của cả nhà, không phải cơ thể con thiếu muối.
- Trẻ ăn nhiều bất thường
Trẻ 10–14 tuổi ăn nhiều hơn hẳn thường là bình thường: cơ thể chuẩn bị cho đợt lớn vọt tuổi dậy thì, nhất là khi con vận động nhiều.
- Trẻ không chịu ăn rau
Trẻ chê rau là chuyện rất thường gặp, nhất là từ 1 đến 5 tuổi, và thường qua đi khi bố mẹ kiên nhẫn.
- Dự đoán chiều cao của con
Cách ước tính phổ biến nhất dựa vào chiều cao bố mẹ: con trai bằng (chiều cao bố + chiều cao mẹ + 13 cm) chia 2, con gái bằng (chiều cao bố + chiều cao mẹ − 13 cm) chia…
- Tiêm hormone tăng trưởng
Hormone tăng trưởng là thuốc kê đơn, tiêm hằng ngày hoặc hằng tuần trong nhiều năm, chỉ dành cho trẻ có bệnh đã được chẩn đoán như thiếu hormone tăng trưởng, hội chứng…
- Trẻ ăn chay
Trẻ ăn chay vẫn có thể lớn khỏe nếu bữa ăn được tính toán kỹ, nhất là khi con vẫn ăn trứng và sữa. Ba điều phải lo trước tiên là vitamin B12, sắt và đạm;
- Trẻ ăn vặt, quà cổng trường
Ăn vặt không xấu nếu bữa phụ là trái cây, sữa, sữa chua, ngô, khoai và chỉ khoảng 1–2 lần mỗi ngày.
- Đồ ăn nhanh, đồ chiên
Gà rán, khoai tây chiên, xúc xích, đồ chiên rán ăn vặt thường nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, muối và năng lượng, lại ít rau và chất xơ.
- Trẻ ăn trứng
Chưa có hướng dẫn chính thức nào giới hạn số quả trứng mỗi tuần cho trẻ khỏe mạnh.
- Dinh dưỡng khi con tập thể thao
Phần lớn học sinh chơi thể thao chỉ cần ăn đủ ba bữa đa dạng, thêm một bữa phụ quanh buổi tập và uống đủ nước; không cần bột protein, creatine hay viên vitamin.
- Thực phẩm chức năng cho trẻ
Phần lớn trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng không cần thực phẩm chức năng hay vitamin tổng hợp.
- Con không chịu ăn sáng
Học sinh không chịu ăn sáng thường do ngủ muộn dậy sát giờ, buồn nôn vì thiếu ngủ hoặc lo lắng, chán món, hoặc nhịn để giữ dáng.
- Ăn uống khi trẻ táo bón
Trẻ táo bón nên ăn thêm rau, trái cây cả miếng, ngũ cốc nguyên hạt, khoai, đậu và uống đủ nước lọc;
- Kiêng ăn khi con ốm
Khi con bị thủy đậu, sởi hay ốm sốt thông thường, con không cần kiêng tôm, cá, trứng, thịt gà, thịt bò, rau muống hay sữa, trừ khi con dị ứng với món đó.
- Trẻ bị mỡ máu cao
Ở trẻ em và tuổi teen, cholesterol toàn phần dưới 170 mg/dL (khoảng 4,4 mmol/L) và LDL dưới 110 mg/dL (khoảng 2,8 mmol/L) được coi là ổn;
- Trẻ mấy tuổi ăn cay được
Không có mốc tuổi chính thức nào cho việc ăn cay. Khi con đã ăn được đồ ăn của gia đình, thường sau 1 tuổi, bố mẹ có thể cho con nếm vị cay nhẹ từng chút một, nếu con…
- Trẻ uống trà, cà phê, nước có ga
Trẻ nhỏ không nên uống trà, cà phê hay nước có ga. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên tốt nhất trẻ em không dùng caffeine;
- Nước uống cho trẻ: đun sôi, RO, đóng chai
Trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước, kể cả khi trời nóng. Từ 6 tháng đến 1 tuổi, cho con uống vài ngụm nước đun sôi để nguội bằng cốc trong bữa ăn;
- Con không chịu ăn ở trường bán trú
Trẻ không chịu ăn ở trường bán trú thường do còn lạ trường, lo xa bố mẹ, chưa quen món, chưa tự xúc được, giờ ăn ngắn, hoặc ăn sáng, uống sữa quá muộn;
- Phẩm màu, chất tạo ngọt
Phẩm màu và chất tạo ngọt nằm trong danh mục được phép, dùng đúng giới hạn, thì không gây hại khi con thỉnh thoảng ăn.
- Trẻ ăn bao nhiêu thịt
Trẻ mầm non và tiểu học chỉ cần một phần nhỏ thịt, cá, trứng hoặc đậu phụ trong mỗi bữa chính, khoảng bằng lòng bàn tay của con, cộng với sữa trong ngày.
- Nước dừa, nước sâm cho trẻ
Nước dừa, nước sâm, nước mía lau rễ tranh và các loại nước mát là đồ uống, không chữa được rôm sảy, nhiệt miệng hay táo bón.
- Thiếu vitamin B12 ở trẻ
Vitamin B12 gần như chỉ có trong thịt, cá, trứng, sữa và thực phẩm có bổ sung vi chất, nên trẻ ăn chay trường không trứng, không sữa có nguy cơ thiếu cao nhất và cần…
- Trẻ thiếu i-ốt
I-ốt giúp tuyến giáp làm hormone cần cho sự lớn lên và phát triển trí não của trẻ;
- Sữa hạt cho trẻ
Trẻ dưới 1 tuổi không dùng sữa hạt, sữa đậu nành hay sữa gạo thay sữa mẹ hoặc sữa công thức.
- Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng
Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, mỗi ngày (tính cả giấc trưa) trẻ 4–12 tháng cần 12–16 giờ, 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13…
- Trẻ ngủ ngáy
Trẻ ngáy nhẹ vài đêm khi bị cảm, nghẹt mũi thường không đáng lo. Con nên đi khám khi ngáy từ 3 đêm mỗi tuần trở lên, ngáy to, hoặc kèm ngừng thở, thở hổn hển, há miệng…
- Trẻ đái dầm
Đái dầm ban đêm là bình thường ở trẻ dưới 5 tuổi và vẫn gặp ở khoảng 15 trong 100 trẻ 5–7 tuổi;
- Trẻ hay gặp ác mộng
Ác mộng rất hay gặp ở trẻ, nhiều nhất từ khoảng 3 đến 12 tuổi, thường vào nửa sau của đêm; con tỉnh dậy sợ hãi, nhận ra bố mẹ và kể được giấc mơ.
- Trẻ nghiến răng khi ngủ
Nghiến răng khi ngủ rất hay gặp ở trẻ mẫu giáo và tiểu học, phần lớn tự hết vào khoảng 6 tuổi và không gây hại.
- Trẻ khó ngủ, lâu vào giấc
Phần lớn trẻ mầm non và tiểu học khó ngủ là do thói quen: giờ ngủ thay đổi, xem màn hình sát giờ ngủ, chơi đùa kích động, ngủ trưa quá muộn, uống trà sữa hay nước có…
- Khi nào cho con ngủ riêng
Với trẻ dưới 1 tuổi, quy tắc an toàn là ngủ cùng phòng nhưng khác giường: bé nằm nôi hoặc cũi riêng trong phòng bố mẹ, ít nhất 6 tháng đầu, không ngủ chung giường.
- Con ngủ li bì, khó đánh thức
Con ngủ li bì là khi con ngủ nhiều bất thường, gọi to, chạm hay lay nhẹ mà khó tỉnh, hoặc tỉnh dậy vẫn lơ mơ, không nhìn bố mẹ, không chơi, rồi lại thiếp đi.
- Con ngủ không sâu giấc
Con ngủ không sâu giấc, hay trằn trọc, thức giấc giữa đêm, sáng dậy vẫn mệt, phần lớn là do ngủ muộn, giờ ngủ thất thường, dùng điện thoại hoặc uống trà sữa, cà phê buổi…
- Học sinh ngủ trưa
Học sinh có thể ngủ trưa nếu thấy buồn ngủ, nhưng với trẻ lớn và tuổi teen, giấc trưa nên ngắn, khoảng 20–30 phút, và kết thúc trước khoảng 15 giờ để tối không khó ngủ.
- Trẻ bị mộng du
Mộng du là khi con ngồi dậy, đi lại hay làm việc quen thuộc trong lúc vẫn đang ngủ sâu, thường trong phần đầu của đêm, mắt mở nhưng nhìn vô hồn và sáng ra không nhớ gì.
- Trẻ nói mớ khi ngủ
Nói mớ rất hay gặp ở trẻ em và thường vô hại: con nói vài từ, lẩm bẩm, cười hay gọi ai đó trong lúc ngủ, không biết mình nói và sáng ra không nhớ.
- Trẻ hoảng sợ ban đêm
Hoảng sợ ban đêm (night terror) hay gặp nhất ở trẻ 3–8 tuổi: con đột ngột ngồi bật dậy la hét, mắt mở, vã mồ hôi, thở nhanh nhưng vẫn đang ngủ, không nhận ra bố mẹ, rồi…
- Trẻ ngủ há miệng
Trẻ ngủ há miệng vài đêm khi đang cảm, nghẹt mũi thường tự hết khi mũi thông. Nếu con thở bằng miệng gần như mọi đêm dù không ốm, hay kèm ngáy từ 3 đêm mỗi tuần trở lên,…
- Melatonin cho trẻ
Không nên tự cho con uống melatonin. Melatonin là một hormone, không phải thuốc ngủ;
- Giờ đi ngủ cho học sinh
Giờ đi ngủ hợp lý là giờ dậy trừ đi số giờ ngủ con cần, cộng thêm khoảng 15–30 phút để vào giấc. Trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 giờ mỗi đêm, tuổi 13–18 cần 8–10 giờ.
- Cho trẻ ngủ bật đèn ngủ
Một chiếc đèn ngủ thật mờ, ánh vàng, cam hoặc đỏ ấm, đặt thấp và không chiếu vào mặt con thì không có hại, và giúp những trẻ sợ tối hay cần dậy đi vệ sinh ban đêm.
- Trẻ mấy tuổi bỏ ngủ trưa
Phần lớn trẻ bỏ ngủ trưa dần trong khoảng 3 đến 5 tuổi: gần như mọi trẻ 3 tuổi vẫn ngủ trưa, đến 5 tuổi đa số không còn cần, và gần như tất cả đã thôi trước 7 tuổi.
- Đưa con về nếp sau Tết
Cách dễ nhất là bắt đầu sớm và chuyển từ từ: khoảng 1–2 tuần trước ngày đi học lại, mỗi tối cho con đi ngủ sớm hơn 15 phút và mỗi sáng đánh thức sớm hơn 15 phút, cả…
- Trẻ khó chịu chân khi ngủ
Nếu con hay kêu chân khó chịu, buồn bực như có kiến bò khi nằm yên buổi tối, phải cựa quậy, đạp hay đứng dậy đi lại mới đỡ, con có thể bị hội chứng chân không yên.
- Học sinh hay đau đầu
Phần lớn cơn đau đầu ở học sinh là đau đầu do căng thẳng hoặc đau nửa đầu (migraine), hay gặp khi con thiếu ngủ, bỏ bữa, uống ít nước, nhìn màn hình lâu hoặc lo lắng…
- Cong vẹo cột sống
Vẹo cột sống là khi cột sống cong sang một bên, hay gặp nhất ở tuổi 10–15 khi con đang lớn nhanh, thường không đau nên dễ bị bỏ qua.
- Thời gian màn hình
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt.
- Bệnh truyền nhiễm nghỉ học bao lâu
Tay chân miệng: theo Bộ Y tế, nghỉ học 7–10 ngày đầu của bệnh và chỉ đi học lại khi đã hết sốt, các nốt đã khô.
- Thể dục cho học sinh
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh…
- Cặp sách quá nặng
Cặp sách nặng hoặc đeo sai cách hay làm con đau lưng, đau cổ, đau vai và mỏi người, nhưng theo hiểu biết hiện nay không gây ra vẹo cột sống hay bệnh cột sống lâu dài.
- Con hay mệt mỏi, uể oải
Phần lớn học sinh hay mệt là do ngủ không đủ, thức khuya với điện thoại, học quá tải, ăn uống thất thường, ít vận động hoặc căng thẳng, và con khá lên khi các thói quen…
- Con ốm khi nào nên nghỉ học
Cho con nghỉ học khi con sốt, khi con nôn hoặc tiêu chảy, khi con quá mệt không theo được lớp, hoặc khi con mắc một bệnh dễ lây như cúm, tay chân miệng, thủy đậu, sởi,…
- Học bao nhiêu giờ một ngày
Không có một con số giờ học đúng cho mọi học sinh; cách tính hợp lý là giữ đủ giấc ngủ và vận động trước, rồi xếp giờ học vào phần còn lại.
- Bảo hiểm y tế học sinh
Bảo hiểm y tế là bắt buộc. Trẻ dưới 6 tuổi được Nhà nước đóng và khám chữa bệnh đúng quy định được chi trả 100%;
- Rửa tay đúng cách
Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch là cách đơn giản nhất giúp con ít lây cảm cúm, tiêu chảy, tay chân miệng ở trường.
- Khám sức khỏe định kỳ học sinh
Theo quy định của Bộ Y tế từ năm học 2026–2027, trẻ mầm non và học sinh phổ thông được kiểm tra sức khỏe mỗi năm một lần vào đầu năm học: đo chiều cao, cân nặng, chỉ số…
- Bàn ghế học đúng chiều cao
Bàn ghế vừa người là khi con ngồi sát vào lưng ghế, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, đùi gần song song mặt sàn, mép ghế không cấn vào khoeo, và mặt bàn ở khoảng ngang…
- Học trực tuyến và sức khỏe
Học trực tuyến nhiều giờ làm con dễ mỏi mắt, khô mắt, đau đầu, đau cổ vai lưng, ngủ muộn, ít vận động và thấy cô đơn hơn.
- Chơi ngoài trời
Chưa có một con số chính thức riêng cho giờ chơi ngoài trời, nhưng các khuyến nghị gặp nhau ở mức này: trẻ 1–4 tuổi vận động ít nhất 180 phút mỗi ngày, trẻ từ 5 tuổi ít…
- An toàn khi chơi thể thao
Phần lớn chấn thương thể thao ở học sinh phòng được bằng những việc đơn giản: khám sức khỏe trước mùa tập, khởi động, đồ bảo hộ vừa người, uống đủ nước, nghỉ 1–2 ngày…
- Bệnh học đường
Bệnh, tật học đường là những vấn đề sức khỏe hay gặp ở tuổi đi học, gắn với việc học và nếp sinh hoạt của con.
- Ánh sáng góc học tập
Góc học tốt cần hai nguồn sáng cùng lúc: đèn trần hoặc ánh sáng ban ngày cho cả phòng, và một đèn bàn chiếu từ phía đối diện tay cầm bút để không có bóng che trang vở.
- Học online đau mắt, đau lưng
Ngồi học trước màn hình nhiều giờ làm mắt mỏi, khô, cay, nhìn mờ thoáng qua, đau đầu, và làm cơ cổ, vai, lưng căng mỏi vì ngồi lâu một tư thế.
- Miễn học thể dục
Với học sinh THCS và THPT, quy định đánh giá học sinh của Bộ GD&ĐT (Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, Điều 10) cho phép miễn phần thực hành môn Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc…
- Mỏi tay, đau tay khi viết
Mỏi tay, đau ngón tay hay cổ tay khi viết nhiều thường do con cầm bút quá chặt, ấn bút quá mạnh, ngồi sai tư thế và viết liền nhiều giờ không nghỉ, nhất là mùa ôn thi.
- Trẻ cầm bút sai, chữ xấu
Cách cầm bút phát triển dần theo tuổi, đến khoảng 6–7 tuổi phần lớn trẻ mới cầm bút bằng ba ngón (ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa) và viết bằng cử động của các ngón.
- Gửi thuốc cho con ở trường
Trước hết, hỏi bác sĩ xem có thể cho con uống thuốc ngoài giờ học không: thuốc ngày 3 lần thường uống được trước khi đi học, sau khi về và trước khi ngủ.
- Lịch học và nghỉ trong tuần
Một tuần hợp lý cho học sinh bắt đầu từ giấc ngủ: trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 giờ mỗi đêm, tuổi 13–18 cần 8–10 giờ, nên con dậy lúc 6 giờ thì học sinh THCS, THPT cần lên…
- Con ít uống nước ở trường
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học cần trung bình 1,3–1,5 lít nước mỗi ngày, học sinh THCS 1,6–2 lít, và trường phải có nước uống sạch, ít nhất khoảng 500 ml…
- Cận thị ở học sinh
Cận thị là khi con nhìn gần rõ nhưng nhìn xa mờ, thường bắt đầu ở tuổi tiểu học và tăng độ nhanh nhất trong những năm con còn lớn.
- Mỏi mắt do màn hình
Nhìn màn hình lâu khiến mắt mỏi, khô, cay, nhìn mờ thoáng qua và đau đầu, vì khi tập trung nhìn gần ta chớp mắt ít hơn và mắt phải điều tiết liên tục.
- Đau mắt đỏ
Đau mắt đỏ (viêm kết mạc) ở trẻ phần lớn do virus, lây rất nhanh qua tay và đồ dùng chung, thường tự khỏi sau 1–2 tuần.
- Trẻ bị sâu răng
Sâu răng xảy ra khi vi khuẩn trong mảng bám dùng đường từ đồ ăn uống tạo ra axit làm mòn men răng;
- Con bị lẹo mắt
Lẹo mắt là một nốt nhỏ sưng đỏ, đau ở bờ mi hoặc mặt trong mi, thường do vi khuẩn nhiễm vào chân lông mi hoặc tuyến dầu ở mi, và phần lớn tự khỏi trong khoảng một tuần.
- Lác mắt ở trẻ
Lác mắt (mắt lé) là khi hai mắt không cùng nhìn về một hướng: một mắt nhìn thẳng, mắt kia lệch vào trong, ra ngoài, lên hoặc xuống.
- Nhược thị ở trẻ
Nhược thị (mắt lười) là khi thị lực của một mắt, ít khi cả hai mắt, không phát triển bình thường trong thời thơ ấu vì não quen dùng mắt kia, thường do lác mắt, hai mắt…
- Trẻ bị loạn thị
Loạn thị là khi giác mạc hoặc thể thủy tinh của mắt cong không đều, nên con nhìn mờ hoặc méo cả ở xa lẫn ở gần, hay kèm cận thị hoặc viễn thị.
- Viêm kết mạc dị ứng
Trẻ ngứa mắt, dụi mắt nhiều, hai mắt đỏ, chảy nước mắt, mi hơi sưng, thường kèm hắt hơi, sổ mũi, hay gặp nhất là viêm kết mạc dị ứng.
- Viêm tai ngoài sau đi bơi
Viêm tai ngoài là viêm da ống tai, hay gặp sau khi con bơi nhiều hoặc hay ngoáy tai.
- Dấu hiệu trẻ nghe kém
Trẻ nghe kém vẫn có thể giật mình với tiếng rất to, nên bố mẹ dễ bỏ sót. Hãy để ý: 1 tháng tuổi con không giật mình khi có tiếng động lớn, 3–4 tháng không quay về phía…
- Trẻ thay răng sữa
Trẻ thường bắt đầu thay răng sữa khoảng 6 tuổi, thường từ hai răng cửa hàm dưới, và thay gần hết vào khoảng 11–12 tuổi; mỗi trẻ có thể sớm hoặc muộn hơn một chút.
- Đánh răng cho trẻ
Bắt đầu chải răng cho con ngay khi chiếc răng sữa đầu tiên nhú lên, thường khoảng 6 tháng tuổi, 2 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 2 phút, trong đó có một lần ngay trước khi…
- Trẻ bị nhiệt miệng
Nhiệt miệng (loét áp-tơ) là vết loét nhỏ, tròn, đáy trắng hoặc vàng, viền đỏ, ở má trong, môi trong, lưỡi hay lợi;
- Trẻ bị hôi miệng
Hôi miệng ở trẻ phần lớn bắt nguồn từ trong miệng: mảng bám và cặn thức ăn trên răng, lưỡi, kẽ răng, sâu răng hoặc viêm lợi.
- Gãy răng, rụng răng do ngã
Răng vĩnh viễn bị văng ra là cấp cứu nha khoa: cầm phần thân răng, không chạm vào chân răng, nếu bẩn thì tráng nhẹ bằng sữa hoặc nước muối sinh lý, cắm lại vào ổ nếu làm…
- Trẻ và tai nghe
Đeo tai nghe không hại tai nếu nghe vừa phải; điều gây hại là nghe quá to và quá lâu, có thể làm hỏng vĩnh viễn các tế bào cảm nhận âm thanh ở tai trong.
- Niềng răng cho con
Nên cho con khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi, khi răng hàm vĩnh viễn và răng cửa vĩnh viễn đã mọc, để bác sĩ phát hiện sớm những lệch lạc cần can thiệp như cắn…
- Viêm bờ mi
Viêm bờ mi là tình trạng bờ mi đỏ, ngứa, rát, có vảy hoặc gỉ bám ở chân lông mi, mi dính vào nhau khi mới ngủ dậy.
- Trẻ nhìn đôi
Nhìn đôi là thấy một vật thành hai hình. Nhìn đôi xuất hiện đột ngột là cấp cứu: đưa con đến cấp cứu ngay, nhất là khi kèm đau đầu dữ dội, nôn, sụp mi, yếu tay chân, nói…
- Chắp mắt
Chắp mắt là một cục cứng, thường ít hoặc không đau, nằm trong mi mắt do một tuyến dầu ở mi bị tắc.
- Viễn thị ở trẻ
Phần lớn trẻ nhỏ có viễn thị nhẹ, và đó là bình thường: mắt trẻ còn điều tiết tốt nên vẫn nhìn rõ cả gần lẫn xa, độ viễn thường giảm dần khi nhãn cầu lớn lên.
- Kiểm soát cận thị
Kiểm soát cận thị là các cách làm chậm tốc độ tăng độ ở trẻ đang cận: thuốc nhỏ atropine nồng độ thấp, kính gọng có tròng thiết kế riêng, kính áp tròng mềm đa tiêu cự và…
- Khám mắt lần đầu cho trẻ
Mắt của con được kiểm tra từ khi mới sinh trong các lần khám sức khỏe, rồi kiểm tra lại trong năm đầu và những năm mẫu giáo.
- Xuất huyết kết mạc
Một mảng đỏ tươi, ranh giới rõ trên lòng trắng mắt, không đau, không ghèn và con vẫn nhìn rõ thường là xuất huyết dưới kết mạc: một mạch máu nhỏ bị vỡ sau khi con ho,…
- Mù màu
Mù màu (rối loạn sắc giác) là khi con khó phân biệt một số màu, hay gặp nhất là đỏ với xanh lá.
- Sưng mí mắt ở trẻ
Sưng mí mắt ở trẻ hay gặp nhất do muỗi, côn trùng đốt, dụi mắt, dị ứng, lẹo hoặc đau mắt đỏ, và thường đỡ sau vài ngày. Sưng do côn trùng đốt hay dị ứng thường ngứa;
- Chảy mủ, chảy nước tai
Dịch đục, vàng hoặc xanh chảy ra từ tai trẻ thường do viêm tai giữa làm thủng một lỗ nhỏ ở màng nhĩ;
- Trẻ bị thủng màng nhĩ
Thủng màng nhĩ ở trẻ hay xảy ra sau viêm tai giữa, khi ngoáy tai bằng tăm bông hay que, khi bị tát hoặc va đập vào tai, hoặc sau tiếng nổ lớn.
- Trẻ bị ù tai
Ù tai là khi con nghe tiếng ù, rít, vo ve hay lùng bùng trong tai mà xung quanh không có tiếng gì, hoặc thấy tai như bị bịt.
- Răng mọc lệch khi chưa rụng răng sữa
Răng vĩnh viễn nhú lên phía sau hoặc bên cạnh khi răng sữa chưa rụng, trông như hai hàng răng, rất hay gặp ở răng cửa hàm dưới lúc 6–7 tuổi.
- Răng trẻ ố vàng, đen
Răng trẻ ố vàng hay đen thường do mảng bám vì chải chưa sạch, vết dính màu từ thuốc sắt dạng nước hay đồ ăn uống, hoặc do sâu răng.
- Mụn rộp môi (herpes môi)
Mụn rộp ở môi do virus herpes simplex gây ra: thường bắt đầu bằng cảm giác ngứa, rát ở môi, rồi nổi một chùm mụn nước nhỏ, vỡ ra, đóng vảy và tự lành sau khoảng 1–2 tuần…
- Trám bít hố rãnh
Trám bít hố rãnh là phủ một lớp vật liệu mỏng lên mặt nhai của răng hàm để thức ăn và vi khuẩn không đọng lại trong các rãnh sâu, nơi bàn chải khó làm sạch.
- Trẻ bị hô, móm
Hô là khi răng cửa trên chìa nhiều ra trước, móm là khi răng cửa dưới cắn trùm ra ngoài răng cửa trên (cắn ngược). Phần lớn do di truyền hình dạng răng và xương hàm;
- Tự nhổ răng sữa cho con
Răng sữa đến tuổi thay, từ khoảng 6 tuổi, thường tự lung lay rồi tự rụng; bố mẹ chỉ cần để con tự lắc nhẹ bằng lưỡi hoặc tay sạch, không buộc chỉ giật, không dùng kìm…
- Trẻ đau răng, sưng má
Trẻ đau răng tự nhiên, đau về đêm, đau nhói hay giật theo nhịp, kèm sưng lợi hoặc sưng má, thường là do sâu răng đã vào tủy (viêm tủy) hoặc đã thành áp xe, tức một túi…
- Trẻ khô môi, nứt nẻ môi
Khô, nứt môi ở trẻ thường do thời tiết hanh khô, gió lạnh, nắng, ngồi lâu trong phòng điều hòa, uống ít nước, và rất hay gặp do thói quen liếm, cắn hay bóc môi.
- Đỏ mắt, cay mắt sau khi đi bơi
Đỏ mắt, cay mắt ngay sau khi bơi thường do nước bể bơi kích ứng mắt, chủ yếu từ chất khử trùng gốc clo kết hợp với mồ hôi, nước tiểu trong nước;
- Trẻ dùng nước súc miệng
Trẻ dưới 6 tuổi không nên dùng nước súc miệng, vì con chưa biết súc và nhổ hết nên dễ nuốt phải.
- Kính râm cho trẻ
Nên, khi con ở ngoài nắng lâu hoặc ở nơi ánh nắng phản chiếu mạnh như bãi biển, bể bơi, mặt nước, cát: tia UV làm hại mắt dần dần, tích tụ qua nhiều năm, và kính râm tốt…
- Đốm trắng, thiểu sản men răng
Đốm trắng trên răng trẻ có thể là sâu răng giai đoạn sớm, nhiễm fluor nhẹ, hoặc men răng hình thành không đủ khoáng (thiểu sản, kém khoáng hóa men răng).
- Răng thừa ở trẻ
Răng thừa là chiếc răng mọc ngoài số răng bình thường, hay gặp nhất ở giữa hai răng cửa hàm trên. Răng thừa ở bộ răng sữa thường tự mọc rồi tự rụng không gây chuyện gì;
- Dấu hiệu dậy thì
Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú vú. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên.
- Dậy thì sớm
Dậy thì sớm là khi bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi, bé trai trước 9 tuổi: nhú vú, lông mu, tinh hoàn to lên, mùi cơ thể như người lớn, lớn vọt bất thường.
- Kinh nguyệt lần đầu
Phần lớn bé gái có kinh lần đầu ở khoảng 12–13 tuổi, thường khoảng 2–3 năm sau khi nhú vú.
- Nói chuyện giới tính với con
Giáo dục giới tính nên bắt đầu từ khi con biết nói và tiếp tục suốt những năm đi học, bằng nhiều lần nói ngắn, đúng với tuổi.
- Áo ngực đầu tiên cho con gái
Không có tuổi bắt buộc phải mặc áo ngực. Thời điểm hợp lý là khi ngực con bắt đầu nhú (thường trong khoảng 8–13 tuổi) và con thấy vướng, đau khi chạy nhảy, ngại khi mặc…
- Đau ngực, nổi cục ở ngực khi dậy thì
Cục nhỏ, hơi cứng, hơi đau ngay dưới núm vú ở bé gái 8–13 tuổi thường là nụ vú, dấu hiệu đầu tiên của dậy thì; một bên nhú trước bên kia vài tháng là bình thường.
- Bé trai dậy thì sớm
Bé trai được coi là dậy thì sớm khi có dấu hiệu dậy thì trước 9 tuổi: tinh hoàn to lên, dương vật dài ra, mọc lông mu, lông nách, ria mép, vỡ giọng, mùi cơ thể, cơ bắp…
- Lông mu, lông nách sớm
Bé gái mọc lông mu, lông nách từ 8 tuổi trở lên thường là dậy thì bình thường, vì dậy thì ở bé gái bắt đầu trong khoảng 8–13 tuổi.
- Giáo dục giới tính tiểu học
Ở tuổi tiểu học, con cần biết tên gọi đúng các bộ phận cơ thể, vùng riêng tư và quyền nói không, phân biệt bí mật vui với bí mật xấu, em bé được tạo ra thế nào, và trước…
- Ngực hai bên không đều ở bé gái
Ngực hai bên không đều ở bé gái tuổi dậy thì là rất thường gặp và hầu như luôn bình thường: một bên thường nhú trước bên kia vài tháng, và khi đã phát triển xong, hai…
- Trẻ bị nổi mẩn ngứa
Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự…
- Nấm da, hắc lào
Hắc lào là bệnh nấm da: mảng tròn hoặc bầu dục, viền đỏ hơi gồ có vảy, giữa nhạt hơn, ngứa, lan rộng dần ra ngoài.
- Trẻ bị côn trùng đốt
Phần lớn vết muỗi, kiến, bọ đốt chỉ sưng đỏ, ngứa vài ngày và chăm được ở nhà: rửa bằng xà phòng, chườm lạnh, cắt ngắn móng tay để con không gãi.
- Trẻ dị ứng thức ăn
Dị ứng thức ăn là khi hệ miễn dịch của con phản ứng với một thức ăn, hay gặp nhất với sữa bò, trứng, lạc, các loại hạt, tôm cua, cá, đậu nành, lúa mì và vừng.
- Trẻ bị mề đay
Mề đay (còn gọi là mày đay) là những nốt, mảng sưng gồ đỏ hoặc hồng, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác.
- Trẻ bị ghẻ
Ghẻ do một loại cái ghẻ rất nhỏ đào hang dưới da, gây ngứa dữ dội, nhất là về đêm, với nốt sẩn, mụn nước ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, quanh rốn, mông, bẹn;
- Trẻ bị chấy tóc
Chấy rất hay gặp ở trẻ mầm non, tiểu học, không phải do tóc bẩn và lây chủ yếu qua chạm đầu vào nhau. Chỉ chắc chắn con có chấy khi tìm thấy con chấy còn sống.
- Trẻ bị chốc lở
Chốc lở là nhiễm khuẩn ở lớp nông của da, rất hay lây ở trẻ nhỏ: nốt đỏ hoặc mụn nước vỡ nhanh, rỉ dịch rồi đóng vảy vàng nâu như mật ong, hay ở quanh mũi, miệng và tay.
- Mụn nhọt, đinh râu
Nhọt là nhiễm khuẩn ở chân lông, thường do tụ cầu: một cục sưng đỏ, cứng, đau, sau khoảng một tuần thì mềm ở giữa và hóa mủ.
- Trẻ bị mụn cóc
Mụn cóc là những nốt sần cứng, sù sì do virus HPV gây ra ở lớp ngoài của da, rất hay gặp ở trẻ, nhất là ở ngón tay, mu bàn tay, đầu gối và lòng bàn chân.
- Trẻ bị u mềm lây
U mềm lây là bệnh da do virus, rất hay gặp ở trẻ nhỏ: những nốt tròn nhỏ 2–5 mm, nhẵn bóng, màu da hoặc hồng, giữa có lõm nhỏ, mọc thành đám ở thân mình, nách, khoeo,…
- Trẻ bị bạch biến
Bạch biến là những mảng da trắng hẳn, ranh giới rõ, xuất hiện khi da không còn đủ tế bào tạo sắc tố.
- Da trẻ khô, nứt nẻ
Da trẻ khô, ráp, nứt nẻ hay gặp khi trời hanh khô (mùa đông miền Bắc), khi con tắm nước nóng, tắm lâu, dùng nhiều xà phòng, hoặc khi da con có cơ địa chàm.
- Da gà, dày sừng nang lông
Da gà (bác sĩ gọi là dày sừng nang lông) là những nốt nhỏ, ráp, sờ như giấy nhám, cùng màu da hoặc hơi đỏ, hơi sẫm, mọc thành đám ở mặt sau cánh tay, đùi, mông, có khi ở…
- Trẻ dị ứng thời tiết
"Dị ứng thời tiết" là cách gọi chung cho những phản ứng hay gặp khi trời trở lạnh, gió mùa, hanh khô hay nóng ẩm: nổi mày đay (nốt hoặc mảng sưng đỏ, rất ngứa, lặn chỗ…
- Viêm da do kiến ba khoang
Kiến ba khoang không cắn. Khi bị đập, miết hay chà lên da, thân kiến vỡ ra và tiết chất độc gây vệt đỏ rát, sau vài giờ đến một ngày nổi mụn nước, mụn mủ.
- Móng chân mọc quặp
Móng quặp (móng chọc thịt) là khi góc móng, thường ở ngón chân cái, đâm vào da bên cạnh, làm ngón chân đỏ, sưng, đau, có khi chảy mủ.
- Trẻ em và skincare
Không cần. Da trẻ khoảng 8–12 tuổi khỏe và tự phục hồi tốt, không cần quy trình chăm sóc da (skincare) nhiều bước hay sản phẩm dành cho người lớn.
- Trẻ bị chín mé
Chín mé (viêm quanh móng, paronychia) là nhiễm trùng ở chỗ da tiếp giáp với móng, làm một bên hay chân móng sưng đỏ, nóng, đau, có khi có mủ vàng.
- Bị chàm có phải kiêng ăn
Phần lớn trẻ bị chàm (viêm da cơ địa) không cần kiêng trứng, sữa, tôm, cá hay hải sản.
- Vết thương có cần kiêng rau muống
Con bị vết thương không cần kiêng rau muống, thịt gà, thịt bò, trứng hay hải sản, trừ khi con dị ứng với món đó.
- Trẻ bị cước chân tay
Cước là những mảng da đỏ hoặc tím, sưng, ngứa, nóng rát ở ngón chân, ngón tay, gót, vành tai, xuất hiện vài giờ sau khi con bị lạnh và ẩm, nhất là khi được hơ ấm quá…
- Giời leo (zona) ở trẻ
Giời leo, tên y học là zona, do virus thủy đậu nằm im trong dây thần kinh hoạt động trở lại: một dải da đỏ có chùm mụn nước, chỉ ở một bên người, thường rát, đau hoặc…
- Trẻ bị tổ đỉa
Tổ đỉa là một dạng chàm ở bàn tay, bàn chân: nổi nhiều mụn nước nhỏ, rất ngứa, có khi nóng rát, ở cạnh ngón tay, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mỗi đợt thường kéo dài 2–3…
- Trẻ bị nấm da đầu
Nấm da đầu là bệnh nấm ở da đầu và chân tóc, hay gặp ở trẻ mầm non và tiểu học: từng mảng tóc rụng hoặc gãy sát da, có vảy như gàu, có khi thấy chấm đen chỗ tóc gãy,…
- Đốm trắng trên da trẻ
Đốm trắng trên da trẻ phần lớn lành tính. Hay gặp nhất ở trẻ nhỏ là vảy phấn trắng: đốm trắng mờ, hơi khô ráp ở má, trán, cánh tay, rõ hơn khi trời hanh khô hoặc sau khi…
- Bấm lỗ tai, xỏ khuyên cho con
Không có tuổi bắt buộc để bấm lỗ tai; Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên nên chờ đến khi con đủ lớn để tự giữ sạch lỗ bấm.
- Trẻ bị sâu róm đốt
Lông sâu róm cắm vào da gây ngứa, rát, nổi mẩn đỏ hoặc mề đay, có khi phồng nước. Không chà xát, không gãi, không lau bằng khăn: gỡ con sâu ra bằng que hoặc nhíp, xả…
- Dị ứng thỏ, hamster, chim
Ngoài chó mèo, thỏ, chuột hamster, chuột lang và chim cảnh cũng gây dị ứng ở trẻ. Chất gây dị ứng nằm trong vảy da, nước bọt, nước tiểu của con vật, trong lông vũ và…
- Vết thâm sau muỗi đốt
Vết thâm sau muỗi đốt là da sẫm màu lại sau một đợt viêm, nhất là khi con gãi nhiều; vết thâm không nguy hiểm và thường tự mờ dần qua nhiều tháng.
- Áp xe da ở trẻ
Áp xe da là một ổ mủ nằm dưới da do nhiễm khuẩn: cục sưng đỏ, nóng, đau, sau vài ngày mềm ở giữa và có thể chảy mủ.
- Nấm móng ở trẻ
Nấm móng làm móng, thường là móng chân, dày lên, đổi màu vàng hoặc trắng đục, giòn, mủn, có khi bong khỏi nền móng.
- Vảy nến ở trẻ
Vảy nến là bệnh da mạn tính do hệ miễn dịch hoạt động quá mức: những mảng da đỏ, dày, ranh giới rõ, phủ vảy trắng bạc, hay ở da đầu, khuỷu tay, đầu gối, thắt lưng, có…
- Nốt ruồi lạ ở trẻ
Phần lớn nốt ruồi ở trẻ là lành tính: có từ lúc sinh hoặc mọc thêm trong tuổi thơ và tuổi dậy thì, tròn hoặc bầu dục, bờ đều, một màu.
- Sẹo lồi ở trẻ
Sẹo lồi là sẹo gồ cao, cứng, bóng, tiếp tục to ra lấn sang cả vùng da lành quanh vết thương cũ, có thể ngứa hoặc đau, xuất hiện vài tuần đến vài năm sau vết đứt tay,…
- Trẻ bị cháy nắng
Cháy nắng là da bị tổn thương do tia cực tím: da đỏ, nóng, rát, có khi phồng rộp, thường lộ rõ vài giờ sau khi ra nắng, nặng nhất sau khoảng một ngày và tự lành trong…
- Kem chống nắng cho trẻ
Trẻ dưới 6 tháng tuổi nên được che nắng bằng bóng râm, quần áo và mũ, không để nắng chiếu trực tiếp;
- Viêm da tiếp xúc ở trẻ
Viêm da tiếp xúc là khi da đỏ, ngứa, khô nứt hoặc nổi mụn nước đúng ở chỗ đã chạm vào một chất nào đó: xà phòng, nước tẩy rửa, kim loại ở khuyên tai hay khóa quần, mỹ…
- Ban xuất huyết Henoch
Ban xuất huyết Henoch (viêm mạch IgA, còn gọi là ban xuất huyết dạng thấp) là bệnh viêm các mạch máu nhỏ, hay gặp ở trẻ 3–15 tuổi, thường sau một đợt viêm họng, cảm cúm.
- Trẻ rụng tóc từng mảng
Trẻ đột nhiên rụng tóc thành mảng tròn cỡ đồng xu, da đầu chỗ rụng nhẵn, không đỏ, không vảy, thường là rụng tóc từng mảng (alopecia areata): hệ miễn dịch tấn công nhầm…
- Trẻ tóc bạc sớm
Phần lớn trẻ và tuổi teen có vài sợi tóc bạc là do di truyền: bố, mẹ, ông bà cũng bạc sớm, và con vẫn khỏe mạnh.
- Trẻ bị bong da tay
Bong da tay, tróc da đầu ngón ở trẻ hay gặp nhất do da khô (rửa tay nhiều, chơi nước, trời hanh, mút tay) và do vừa khỏi một đợt bệnh như tay chân miệng hay tinh hồng…
- Trẻ ngứa về đêm
Trẻ ngứa nhiều về đêm hay gặp nhất do ghẻ (ngứa khắp người, nốt ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, người trong nhà cùng ngứa), chấy (ngứa đầu, nhất là sau tai và gáy), giun…
- Trẻ thâm quanh mắt
Quầng thâm mắt ở trẻ phần lớn vô hại: do da quanh mắt mỏng và sẫm màu sẵn theo gia đình, do nghẹt mũi kéo dài vì viêm mũi dị ứng hay VA to, do chàm khiến con dụi mắt,…
- Mề đay do lạnh
Mề đay do lạnh là khi da nổi nốt, mảng sưng gồ, đỏ, ngứa ở chỗ vừa gặp lạnh như gió lạnh, nước lạnh, đồ uống đá, thường lặn trong vòng 1–2 giờ khi được làm ấm.
- Viêm da quanh miệng
Da quanh miệng trẻ đỏ, khô, có nốt sẩn nhỏ hay gặp do hai nguyên nhân: viêm da quanh miệng, thường liên quan đến việc bôi kem có corticoid lên mặt, và chàm môi do con…
- Cổ, nách trẻ bị đen sạm (gai đen)
Da ở gáy, cổ, nách hoặc bẹn của con sẫm màu, dày lên, sờ mịn như nhung và kỳ cọ mãi không sạch thường là gai đen (acanthosis nigricans).
- Móng tay trẻ bất thường
Phần lớn thay đổi ở móng tay trẻ là vô hại: đốm trắng nhỏ thường do gốc móng bị va chạm nhẹ và sẽ mọc dần ra ngoài;
- Vết loét lâu lành, lao da
Phần lớn vết loét lâu lành ở trẻ là do nhiễm khuẩn da, do con gãi vết muỗi đốt, hoặc vết thương còn bẩn, còn dị vật.
- Nứt gót chân ở trẻ
Nứt gót chân ở trẻ phần lớn do da khô, hay gặp khi trời hanh, khi con đi dép hở gót, đi chân trần nhiều, hoặc chân ướt mồ hôi rồi khô liên tục trong giày.
- Chảy máu cam
Phần lớn chảy máu cam ở trẻ là lành tính, chảy từ phần trước của mũi và tự cầm khi sơ cứu đúng.
- Bỏng ở trẻ
Khi con bị bỏng, việc quan trọng nhất là làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát đang chảy trong khoảng 20 phút, càng sớm càng tốt, đồng thời giữ ấm phần còn lại của cơ thể…
- Đuối nước
Khi trẻ bị đuối nước, điều gây nguy hiểm là thiếu oxy, nên việc cần làm ngay là đưa con lên bờ an toàn, gọi 115 hoặc 113 và, nếu con không thở hoặc thở không bình…
- Trẻ ngã đập đầu
Phần lớn trẻ ngã đập đầu chỉ bị u, bầm ngoài da và khóc ngay sau ngã, rồi chơi lại bình thường.
- Trẻ bị hóc xương cá
Khi con hóc xương cá mà vẫn thở, nói, khóc bình thường: cho con dừng ăn, ngồi yên và ho, khạc nhẹ;
- Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cấp cứu ngay khi con khó thở (thở rút lõm lồng ngực, thở rên, môi tím), li bì khó đánh thức, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn…
- Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ
Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút.
- Trẻ bị chó mèo cắn
Ở Việt Nam, bệnh dại vẫn lưu hành và mỗi năm vẫn có người tử vong, phần lớn vì không tiêm phòng sau khi bị chó cắn; khi đã lên cơn dại thì gần như không cứu được.
- Tủ thuốc gia đình có con nhỏ
Tủ thuốc cho nhà có con nhỏ chỉ cần vài thứ dùng đúng: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng phù hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, oresol giảm áp lực thẩm thấu,…
- Trẻ uống quá liều paracetamol
Khi nghi con uống quá liều paracetamol, như uống nhầm cả chai, rót nhầm loại siro đậm đặc hơn, uống dày hơn 4 giờ một lần hay uống cùng thuốc cảm có paracetamol, hãy đưa…
- Bỏng ống xả xe máy
Khi con chạm vào ống xả (bô) xe máy, việc đầu tiên là xả nước sạch mát đang chảy lên vết bỏng trong khoảng 20 phút, càng sớm càng tốt, rồi che bằng màng bọc thực phẩm…
- Trẻ bị điện giật
Khi con bị điện giật, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện (rút phích, ngắt cầu dao) rồi mới chạm vào con;
- Trẻ bị gãy xương
Nghi con gãy xương khi sau ngã hay va đập, chỗ đau sưng, bầm, đau chói khi ấn vào một điểm trên xương, hoặc con không chịu cử động, không chịu đứng;
- Vết đứt tay, trầy xước
Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng;
- Trẻ nuốt dị vật
Nuốt pin cúc áo (pin đồng hồ, pin điều khiển, pin đồ chơi) hoặc nam châm là cấp cứu, kể cả khi con vẫn chơi bình thường và chỉ mới nghi là con nuốt: pin có thể làm bỏng…
- Dị vật vào mắt
Bụi, cát, lông mi bay vào mắt thường tự trôi ra khi con chớp mắt và chảy nước mắt; nếu chưa ra, rửa mắt cho con bằng nhiều nước sạch, không để con dụi mắt.
- Dị vật vào tai
Khi con có dị vật trong tai, không dùng tăm bông, nhíp, kẹp tóc hay que để khều, vì dễ đẩy vật vào sâu và làm thủng màng nhĩ.
- Ép tim thổi ngạt cho trẻ
Nếu con không phản ứng khi gọi, lay nhẹ và không thở hoặc chỉ thở ngáp, hãy gọi 115 hoặc 113 (bật loa ngoài) và bắt đầu ngay: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim…
- Mũ bảo hiểm cho trẻ
Mỗi lần ngồi xe máy, con cần đội một chiếc mũ bảo hiểm vừa đầu, đạt quy chuẩn và cài quai đúng cách.
- Sốc phản vệ
Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân, xảy ra rất nhanh, thường chỉ vài phút sau khi con ăn một thức ăn, dùng một thuốc hoặc bị ong đốt, và có thể đe dọa tính mạng.
- Trẻ bị ong đốt
Bị một con ong đốt, phần lớn trẻ chỉ đau, sưng đỏ quanh vết đốt một hai ngày: gạt ngòi ra nếu có, rửa xà phòng, chườm lạnh, kê cao chỗ bị đốt.
- Trẻ và nắng nóng gay gắt
Trong đợt nắng nóng, trẻ nhỏ mất nước và bị say nóng nhanh hơn người lớn vì cơ thể điều hòa nhiệt kém và không tự biết đòi uống.
- Trẻ bị dằm, gai đâm
Dằm nông, nhìn thấy đầu thì bố mẹ lấy được ở nhà: rửa tay, lau sạch kim và nhíp bằng cồn, dùng kim khều lộ đầu dằm rồi kẹp chắc bằng nhíp, kéo ra theo đúng hướng dằm đã…
- Bỏng phồng rộp
Không nên chọc vỡ bọng nước của vết bỏng. Lớp da phồng che chắn cho da non bên dưới; chọc vỡ tại nhà dễ gây nhiễm trùng, đau hơn và lâu lành.
- Rửa vết thương bằng oxy già, cồn
Không nên đổ oxy già, cồn hay dung dịch i-ốt đậm đặc vào vết thương của con. Những chất này làm con rất xót, có thể làm tổn thương mô đang lành và làm vết thương lâu…
- Máy sưởi, đèn sưởi cho trẻ
Điều hòa hai chiều và máy sưởi điện dùng được cho trẻ nếu đặt đúng chỗ: làm ấm phòng vừa phải (hướng dẫn của Anh lấy mốc khoảng 16–20°C cho phòng bé ngủ), máy sưởi, đèn…
- Phun thuốc muỗi khi nhà có trẻ
Thuốc diệt muỗi dùng đúng cách ít khi gây hại, nhưng trẻ nhỏ nhạy cảm với hóa chất hơn người lớn vì cơ thể còn đang phát triển, hay bò dưới sàn và đưa tay lên miệng.
- Trẻ hít phải khói khi cháy
Khi có cháy, việc đầu tiên là đưa con ra ngoài: cúi thấp hoặc bò sát sàn dưới lớp khói, che mũi miệng bằng khăn ướt, sờ cửa bằng mu bàn tay trước khi mở, không dùng…
- Móc họng gây nôn cho trẻ
Không. Khi con ăn, uống phải thuốc, hóa chất hay thứ lạ, bố mẹ không móc họng, không cho uống nước muối hay bất cứ thứ gì để gây nôn ở nhà: chất ăn mòn trào ngược lên sẽ…
- Chăm sóc con bó bột, đeo nẹp
Khi con bó bột hay đeo nẹp, việc quan trọng nhất là theo dõi ngón tay, ngón chân bên bó bột mỗi ngày: con đau tăng dần, tê bì hay kiến bò, ngón tay ngón chân tái, tím…
- Chăm sóc vết khâu cho trẻ
Giữ vết khâu khô hoàn toàn trong 24–48 giờ đầu; sau đó con tắm vòi sen nhanh được, rồi thấm khô ngay, nhưng không ngâm nước, tắm bồn hay đi bơi cho đến khi cắt chỉ.
- Con ở nhà một mình
Pháp luật Việt Nam không đặt một độ tuổi cụ thể cho việc trẻ ở nhà một mình, nên bố mẹ quyết định theo mức sẵn sàng của con.
- Nhiễm độc chì ở trẻ
Chì không có mức nào được coi là an toàn cho trẻ: trẻ nhỏ hấp thu chì qua đường ăn nhiều hơn người lớn nhiều lần, và tổn thương não do chì thường không hồi phục.
- Ngã rách môi
Môi và miệng có nhiều mạch máu nên chảy máu trông nhiều nhưng phần lớn cầm được ở nhà: dùng gạc hoặc khăn sạch ép môi vào răng liên tục 10 phút, không mở ra xem giữa…
- Nuốt gói hút ẩm
Gói hút ẩm loại hạt silica (hạt trong hoặc trắng đục, thường ghi Silica gel, Do not eat) gần như không độc;
- Bị kim tiêm đâm
Khi con bị kim tiêm vứt bỏ đâm vào da, rửa ngay chỗ bị đâm dưới vòi nước chảy với xà phòng, không nặn, không chà, không mút, rồi băng lại và đưa con đến cơ sở y tế ngay…
- Trẻ bị rắn cắn
Khi con bị rắn cắn, đưa con ra xa con rắn, cho con nằm yên, giữ chi bị cắn bất động bằng nẹp hoặc khăn, tháo nhẫn, vòng, giày ở chi đó, rồi gọi 115 hoặc 113 hay đưa con…
- Kẹt tay vào cửa, dập móng
Khi con bị kẹt tay vào cửa, gỡ tay con ra, ngâm ngón tay vào nước mát hoặc chườm lạnh có lót khăn khoảng 15–20 phút, giơ tay cao, tháo nhẫn và cho con uống paracetamol…
- Hóa chất bắn vào mắt
Khi hóa chất bắn vào mắt con, rửa mắt ngay dưới vòi nước sạch, mát hoặc hơi ấm, chảy nhẹ và liên tục ít nhất 20 phút, vạch mi cho nước chảy khắp mắt, rồi mới đi cấp cứu,…
- Va đập mắt, bầm tím mắt
Phần lớn trẻ bị va vào mắt chỉ bầm tím, sưng quanh mắt và tự khỏi trong 2–3 tuần; chườm lạnh có lót khăn 10–20 phút nhiều lần trong 1–2 ngày đầu, sau đó chườm ấm, và cho…
- Ngộ độc khí CO
Khí CO không màu, không mùi, sinh ra khi đốt than, củi, gas, xăng dầu trong chỗ kín: bếp than tổ ong, lò than sưởi, nướng lẩu than trong phòng đóng cửa, máy phát điện…
- Trẻ bị bỏ quên trong ô tô
Ô tô đóng kín dưới nắng nóng lên rất nhanh, và cơ thể trẻ nóng lên nhanh gấp 3 đến 5 lần người lớn, nên trẻ bị bỏ quên trong xe có thể bị sốc nhiệt và tử vong chỉ sau…
- Dạy con khi bị lạc
Phần lớn trẻ bị lạc là do tự đi theo thứ con tò mò ở chỗ đông người, không phải do bị bắt cóc.
- Trẻ giẫm phải đinh, vật nhọn
Khi con giẫm phải đinh hay vật nhọn, rửa sạch bàn chân bằng xà phòng và nước, ngâm vết đâm trong nước ấm pha xà phòng khoảng 15 phút, rồi che bằng băng sạch.
- Trẻ bị sứa biển đốt
Khi con bị sứa đốt, đưa con lên bờ, báo nhân viên cứu hộ, rửa chỗ bị đốt bằng nước biển chứ không dùng nước ngọt, gỡ các sợi xúc tu còn bám bằng nhíp hoặc mép một tấm…
- Trẻ mấy tuổi nên học bơi
Nhiều trẻ có thể bắt đầu học các kỹ năng an toàn dưới nước từ khoảng 1 tuổi nếu con sẵn sàng, và từ khoảng 4 tuổi phần lớn trẻ học bơi được;
- An toàn khi con đi xe đạp, xe đạp điện
Con nên đội mũ bảo hiểm vừa đầu, cài quai mỗi lần đi xe đạp, dù chỉ đạp quanh ngõ; với xe đạp điện, luật bắt buộc cả người lái và người ngồi sau đội mũ đạt quy chuẩn.
- Bỏng hóa chất, bỏng điện
Bỏng hóa chất: đeo găng hoặc lót vải, phủi hết bột khô (như vôi), cởi quần áo dính hóa chất, rồi xả nhiều nước sạch mát đang chảy lên vùng bỏng trong khoảng 1 giờ, trong…
- Ngã xe trầy xước, bầm tím
Phần lớn trẻ ngã xe đạp chỉ trầy đầu gối, khuỷu tay, lòng bàn tay và bầm tím, chăm được ở nhà: ấn cầm máu, rửa dưới vòi nước sạch khoảng 5 phút, gỡ hết đất cát, che băng…
- Cầm máu vết thương
Cách cầm máu tốt nhất cho gần như mọi vết thương là ấn chặt trực tiếp: đặt gạc, khăn sạch hoặc áo sạch lên vết thương, ấn mạnh liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem;
- Trẻ bị rết cắn, bọ cạp đốt
Khi con bị rết cắn hay bọ cạp đốt, rửa chỗ bị cắn bằng xà phòng và nước sạch, chườm lạnh bằng túi đá bọc khăn tối đa khoảng 20 phút mỗi lần, kê cao chỗ bị cắn và cho con…
- Chuẩn bị sức khỏe đi trại hè
Trước khi con đi trại hè hay dã ngoại, hãy báo cho ban tổ chức bằng văn bản về bệnh của con, các thứ con dị ứng và thuốc con đang dùng;
- Nước giếng khoan nhiễm asen
Nước giếng khoan có asen (thạch tín) vượt 10 microgam mỗi lít, tức 0,01 mg/l, không an toàn để con uống, pha sữa hay nấu ăn.
- An toàn thang máy, thang cuốn
Trên thang cuốn, luôn nắm tay con, cho con đứng giữa bậc, mặt nhìn về phía trước, chân không chạm thành bên;
- Slime, đất nặn, son phấn trẻ em
Slime, đất nặn và son phấn trẻ em có nhãn rõ ràng, đúng độ tuổi thường ít nguy hiểm khi con chơi có người lớn trông, rửa tay sau khi chơi và không ăn vào.
- Trẻ nuốt kẹo cao su
Con lỡ nuốt một miếng kẹo cao su thường không sao: cơ thể không tiêu hóa được kẹo, nhưng miếng kẹo đi qua ruột và ra ngoài theo phân sau vài ngày, không dính lại trong…
- Trẻ bị mèo cào
Khi con bị mèo cào trầy da, rửa ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, rồi đưa con đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế trong ngày để bác sĩ…
- Cho trẻ đi biển
Điều quan trọng nhất khi cho con đi biển là luôn có một người lớn trông con liên tục, ở trong tầm với với trẻ nhỏ, và chỉ cho con tắm ở bãi có cứu hộ, đúng khu vực cho…
- Trẻ bị chuột cắn
Khi con bị chuột cắn, rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, che gạc sạch rồi đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ xem vết…
- Trẻ bị khỉ cắn
Khỉ có thể truyền bệnh dại, và bệnh dại khi đã phát thì gần như không cứu được. Khi con bị khỉ cắn hay cào trầy da, rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng…
- Ngộ độc nấm, lá cây
Không có cách nào nhìn, ngửi hay thử ở nhà để biết nấm mọc hoang có độc hay không, và nấu chín cũng không làm mất độc.
- Tiêm HPV
Vắc xin HPV phòng các loại virus HPV gây ung thư cổ tử cung, một số ung thư khác và mụn cóc sinh dục.
- Tiêm cúm cho trẻ
Nên tiêm. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm vì virus cúm thay đổi hằng năm.
- Tiêm phòng thủy đậu
Vắc xin thủy đậu là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Trẻ ở Việt Nam thường được tiêm từ 12 tháng tuổi và cần đủ 2 mũi;
- Tiêm viêm não Nhật Bản
Vắc xin viêm não Nhật Bản có trong chương trình tiêm chủng mở rộng, tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm 3 mũi: mũi 1 khi con đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1–2 tuần, mũi 3…
- Tiêm não mô cầu
Vi khuẩn não mô cầu gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, có thể diễn biến rất nhanh. Có hai nhóm vắc xin chính: vắc xin nhóm B và vắc xin nhóm A, C, W, Y (ACYW);
- Vắc xin sốt xuất huyết
Từ tháng 5/2024, Việt Nam đã cấp phép một vắc xin phòng sốt xuất huyết, tiêm dịch vụ cho trẻ từ 4 tuổi, gồm 2 mũi cách nhau 3 tháng.
- Mất sổ tiêm chủng của con
Mất sổ tiêm chủng không có nghĩa là mất hết thông tin: các mũi tiêm chủng mở rộng được trạm y tế xã, phường ghi lại, nên việc đầu tiên là đến hoặc gọi trạm y tế nơi con…
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella,…
- Tiêm phòng viêm gan A
Vắc xin viêm gan A là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Tiêm phòng dại cho trẻ
Con bị chó, mèo cắn, cào trầy da hoặc liếm vào vết xước, niêm mạc mắt, miệng thì cần đi tiêm phòng dại ngay trong ngày, sau khi đã rửa vết thương dưới vòi nước với xà…
- Tiêm uốn ván khi bị thương
Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi mở sổ tiêm chủng. Con cần đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm uốn ván nếu con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn…
- Tiêm phòng thương hàn
Ở Việt Nam, vắc xin thương hàn là vắc xin dịch vụ, không có trong Tiêm chủng mở rộng, nên bố mẹ chủ động hỏi bác sĩ khi con sống ở nơi bệnh còn lưu hành, nước sạch và vệ…
- Tắm cho trẻ mùa đông
Không bắt buộc. Mùa đông, trẻ dưới 1 tuổi tắm 2–3 lần mỗi tuần là đủ, trẻ lớn hơn ít nhất 1–2 lần mỗi tuần và thêm khi con bẩn, ra nhiều mồ hôi hay vừa đi bơi;
Bệnh mạn tính và bẩm sinh
Tim bẩm sinh, tiểu đường type 1, bệnh máu, thận, tuyến giáp, hội chứng Down.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Tim con có tiếng thổi
Tiếng thổi là một âm thanh thêm mà bác sĩ nghe được qua ống nghe, do dòng máu chảy qua tim.
- Tim đập nhanh, hồi hộp
Tim trẻ đập nhanh lên khi chạy nhảy, sốt, lo lắng, mất ngủ, hoặc sau khi uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực; cảm giác hồi hộp kiểu này thường vô hại và tự hết.
- Trẻ kêu đau ngực
Đau ngực ở trẻ hiếm khi do tim. Hay gặp nhất là đau ở cơ, xương sụn thành ngực, sau đó là ho nhiều, viêm phổi, hen, trào ngược dạ dày và lo âu.
- Trẻ bị tiểu đường type 1
Tiểu đường type 1 (đái tháo đường type 1) là khi tụy của con không còn làm ra insulin, nên con cần insulin mỗi ngày, suốt đời.
- Dấu hiệu tiểu đường ở trẻ
Bốn dấu hiệu chính của tiểu đường ở trẻ là đi tiểu nhiều (cả ban đêm, có khi đái dầm trở lại), khát và uống nước nhiều, mệt mỏi, và sụt cân dù ăn vẫn ngon.
- Trẻ bị thalassemia
Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh di truyền làm cơ thể tạo ra huyết sắc tố không bình thường, nên con bị thiếu máu kéo dài.
- Trẻ bầm tím, chấm đỏ dưới da
Chấm đỏ li ti hoặc mảng bầm tím xuất hiện mà con không va chạm gì là dấu hiệu chảy máu dưới da (xuất huyết dưới da) và luôn cần bác sĩ khám.
- Bạch cầu cấp ở trẻ
Bạch cầu cấp (ung thư máu cấp) là bệnh hiếm gặp, nhưng là loại ung thư hay gặp nhất ở trẻ em.
- Hội chứng thận hư ở trẻ
Hội chứng thận hư là khi thận để lọt nhiều đạm ra nước tiểu, làm con phù, thường bắt đầu ở mi mắt buổi sáng rồi lan xuống chân, bụng; nước tiểu có thể nổi nhiều bọt.
- Trẻ bị phù mặt, phù chân
Trẻ sưng mi mắt nhẹ sau khi khóc, ngủ dậy hay bị muỗi đốt thường tự hết trong vài giờ đến một ngày.
- Chuẩn bị khi con phải nằm viện
Khi con phải nằm viện, bố mẹ cần chuẩn bị ba thứ: giấy tờ (thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ tùy thân của con, sổ khám và kết quả cũ, danh sách thuốc con đang dùng), đồ dùng…
- Chuẩn bị cho con trước khi mổ, gây mê
Việc quan trọng nhất trước khi con được gây mê là nhịn ăn uống đúng giờ bệnh viện dặn: dạ dày phải trống để con không hít thức ăn vào phổi khi ngủ mê, nhưng nhịn quá lâu…
- Trẻ bị thông liên nhĩ
Thông liên nhĩ là một lỗ ở vách ngăn giữa hai buồng tim phía trên, có từ khi sinh. Phần lớn trẻ không có triệu chứng;
- Rối loạn nhịp tim ở trẻ
Nhịp tim của trẻ thay đổi theo hơi thở, vận động và giấc ngủ; phần lớn "rối loạn nhịp" phát hiện ở trẻ, như nhịp xoang thay đổi theo nhịp thở hay ngoại tâm thu (cảm giác…
- Trẻ bị tăng huyết áp
Huyết áp của trẻ dưới 13 tuổi không được so với con số của người lớn: bác sĩ so với bảng chuẩn của trẻ cùng tuổi, cùng giới và cùng chiều cao, và chỉ kết luận tăng huyết…
- Viêm cơ tim ở trẻ
Viêm cơ tim là khi cơ tim bị viêm, thường do virus (cúm, virus đường ruột như virus gây tay chân miệng, adenovirus, COVID-19), làm tim bơm máu yếu đi hoặc đập loạn nhịp.
- Thấp tim ở trẻ
Thấp tim (sốt thấp khớp cấp) là phản ứng miễn dịch xảy ra khoảng 1–5 tuần sau một đợt viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A không được điều trị đủ, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi.
- Trẻ bị hạ đường huyết
Hạ đường huyết là khi đường trong máu xuống quá thấp, thường là dưới 4 mmol/L. Con có thể đói, run, vã mồ hôi, tái, cáu gắt, lừ đừ hoặc lú lẫn; nặng hơn là co giật, mê.
- Bệnh máu khó đông ở trẻ
Bệnh máu khó đông (hemophilia) là bệnh di truyền, máu thiếu yếu tố đông máu số 8 (hemophilia A) hoặc số 9 (hemophilia B), nên con chảy máu lâu, dễ bầm tím và hay chảy…
- Trẻ bị giảm tiểu cầu
Giảm tiểu cầu là khi số tiểu cầu trong máu dưới 150 G/L (150.000 trong một microlit), làm con dễ bầm tím, nổi chấm xuất huyết, chảy máu cam, chảy máu chân răng.
- Dấu hiệu ung thư ở trẻ em
Ung thư ở trẻ em hiếm gặp, và những dấu hiệu sớm thường giống bệnh thông thường: mệt, sốt, xanh xao, bầm tím, đau chân, nổi hạch. Một dấu hiệu đơn lẻ ít khi là ung thư;
- Viêm cầu thận cấp ở trẻ
Viêm cầu thận cấp là khi bộ lọc của thận bị viêm, ở trẻ hay gặp nhất sau nhiễm liên cầu: khoảng 1–2 tuần sau viêm họng hoặc 3–4 tuần sau chốc lở, thường ở tuổi 6–10.
- Viêm khớp tự phát thiếu niên
Viêm khớp tự phát thiếu niên là bệnh viêm khớp kéo dài bắt đầu trước 16 tuổi, do hệ miễn dịch hoạt động quá mức chứ không do chấn thương.
- Trẻ có cơ địa dị ứng
Cơ địa dị ứng là khi hệ miễn dịch của con dễ phản ứng quá mức với những thứ vô hại như thức ăn, mạt bụi nhà, phấn hoa, lông thú.
- Test dị ứng cho trẻ
Test dị ứng có ích khi con đã có triệu chứng rõ và bác sĩ cần biết đúng tác nhân, ví dụ con nổi mẩn, sưng môi sau khi ăn một món, hay viêm mũi, hen chưa rõ do mạt bụi…
- Bạch cầu tăng ở trẻ
Bạch cầu là tế bào máu chống nhiễm trùng, nên bạch cầu tăng hay gặp nhất khi con đang bị nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus, và thường về bình thường khi con khỏi bệnh.
- Trẻ bị hở van tim
Hở van tim là khi một van tim đóng không kín, để một ít máu chảy ngược lại. Ở trẻ khỏe, siêu âm tim hay thấy hở rất nhẹ ở van ba lá hoặc van động mạch phổi;
- Đọc kết quả công thức máu của con
Công thức máu đếm ba loại tế bào: hồng cầu (mang oxy, gồm các dòng RBC, HGB, HCT, MCV, MCH), bạch cầu (chống nhiễm trùng, dòng WBC và các loại NEU, LYM, MONO, EOS, BASO)…
- U não ở trẻ
U não ở trẻ em rất hiếm, và rất ít trẻ đau đầu là do u não. Điều cần để ý là đau đầu có kiểu khác thường: làm con thức giấc về đêm hoặc đau nhất khi vừa ngủ dậy, nặng…
- Hội chứng Turner
Hội chứng Turner là bệnh do bé gái thiếu toàn bộ hay một phần một nhiễm sắc thể X, gặp ở khoảng 1 trong 2.000 bé gái.
- Hội chứng Marfan
Hội chứng Marfan là bệnh di truyền của mô liên kết, gặp ở khoảng 1 trong 5.000 người, ảnh hưởng đến xương, mắt, tim và động mạch chủ.
- Bệnh tự miễn ở trẻ
Bệnh tự miễn là khi hệ miễn dịch nhầm lẫn và tấn công chính các mô khỏe của cơ thể.
- Bệnh celiac
Bệnh celiac là bệnh tự miễn: khi ăn gluten, chất đạm có trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen, hệ miễn dịch tấn công ruột non, làm con hấp thu kém, tiêu chảy, chướng…
- Con mắc bệnh mạn tính đi học
Phần lớn trẻ bị hen, tiểu đường type 1, động kinh, dị ứng nặng hay các bệnh mạn tính khác vẫn đi học và học tốt như bạn bè, nếu nhà trường biết bệnh và có sẵn kế hoạch…
- Hội chứng Prader-Willi
Hội chứng Prader-Willi là bệnh di truyền hiếm, gặp ở khoảng 1 trong 10.000–30.000 người, do một nhóm gen trên nhiễm sắc thể số 15 nhận từ bố không hoạt động.
Thần kinh, xương khớp
Động kinh, đau nửa đầu, co giật không sốt, chân vòng kiềng, bàn chân bẹt, đau khớp.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Trẻ bị động kinh
Động kinh là bệnh của não khiến con lên những cơn co giật lặp lại khi không sốt; cơn có thể là giật cả người, ngã, hoặc chỉ ngẩn người vài giây.
- Trẻ hay ngẩn người, đứng hình
Nếu con hay đứng hình, mắt nhìn chằm chằm vài giây (thường dưới 15 giây), gọi không nghe rồi lại làm tiếp như không có gì, và lặp lại nhiều lần mỗi ngày, đó có thể là…
- Co giật không sốt
Trẻ co giật khi không sốt luôn cần được bác sĩ khám: lần đầu con co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đi cấp cứu ngay, kể cả khi cơn đã tự dừng.
- Đau nửa đầu ở học sinh
Đau nửa đầu (migraine) là những cơn đau đầu nhói theo nhịp, thường ở một bên đầu, kèm buồn nôn hoặc nôn, sợ ánh sáng và tiếng ồn, kéo dài nhiều giờ.
- Trẻ đau chân về đêm
Đau tăng trưởng là kiểu đau mỏi hay nhức ở cả hai chân, xuất hiện buổi tối hoặc ban đêm và hết vào buổi sáng, hay gặp ở trẻ 3–12 tuổi;
- Chân vòng kiềng, chân chữ X
Phần lớn trẻ dưới 2 tuổi có chân hơi vòng kiềng (chữ O), rồi chuyển sang chân chữ X từ khoảng 2 đến 6 tuổi, và chân thẳng dần, có khi đến 9–10 tuổi;
- Trẻ bị bàn chân bẹt
Hầu hết trẻ nhỏ có bàn chân bẹt, vì xương khớp còn mềm và có lớp mỡ che vòm bàn chân;
- Trẻ đột ngột đi khập khiễng
Trẻ đi khập khiễng thường do một chấn thương nhỏ như bong gân, vết xước, gai đâm, hoặc viêm khớp háng thoáng qua sau cảm cúm, tự hết trong 1–2 tuần.
- Trẻ ngủ dậy bị vẹo cổ
Con ngủ dậy bị đau cổ, đầu nghiêng một bên và không quay được sang một phía thường do cơ cổ bị căng khi nằm sai tư thế (dân gian gọi là trẹo cổ, sái cổ).
- Trẻ bị liệt mặt, méo miệng
Mặt xệ một bên kèm yếu hay tê tay chân, nói khó, nói ngọng là dấu hiệu đột quỵ, gặp được cả ở trẻ em: gọi 115 hoặc 113 ngay, kể cả khi triệu chứng đã tự hết.
- Trẻ hay run tay
Ai cũng hơi run tay khi giơ tay ra trước, và run rõ hơn khi hồi hộp, lo lắng, mệt, thiếu ngủ, đói, quá nóng hay quá lạnh, hoặc sau khi uống cà phê, trà đặc, trà sữa,…
- Trẻ đau gót chân khi chạy nhảy
Trẻ khoảng 9 đến 13 tuổi hay chạy nhảy mà đau gót chân thường do bệnh Sever: vùng sụn tăng trưởng ở gót, nơi gân gót bám vào, bị kéo và va đập lặp đi lặp lại.
- Rối loạn phối hợp vận động
Rối loạn phối hợp vận động (còn gọi là chứng khó thực hiện động tác) làm trẻ vụng về hơn hẳn các bạn cùng tuổi trong những việc hằng ngày như chạy, bắt bóng, cầm bút,…
- Chấn động não khi chơi thể thao
Chấn động não là tổn thương não nhẹ sau một cú va vào đầu hoặc một cú va mạnh làm đầu bị giật mạnh, hay gặp khi đá bóng, bóng rổ, võ, ngã xe đạp.
- Trẻ đau đầu buổi sáng kèm nôn
Đau đầu buổi sáng ở trẻ hay do thiếu ngủ, ngủ ngáy, bỏ bữa tối hay uống ít nước, đau nửa đầu hoặc lo lắng chuyện đi học.
- Trẻ ngất, mất ý thức thoáng qua
Ở tuổi THCS, THPT, phần lớn các lần con mất ý thức vài giây là ngất phản xạ do đứng lâu, đói, nóng, sợ hãi hay đau, và con tỉnh lại trong vòng 1 phút khi được nằm xuống.
- Trẻ hay kêu đau khớp gối
Trẻ đang lớn hay đau gối, thường do vận động nhiều: đau ở cục xương ngay dưới bánh chè (bệnh Osgood-Schlatter), đau quanh bánh chè khi leo cầu thang, ngồi xổm, hoặc bong…
- Lõm ngực, ngực ức gà
Lõm ngực (xương ức lõm vào trong) và ngực ức gà (xương ức nhô ra trước) là do sụn nối xương sườn với xương ức phát triển lệch, thường rõ lên trong giai đoạn lớn nhanh…
- Có nên cho trẻ đi chân đất
Có, trên nền sạch và an toàn. Đi chân đất trong nhà, trên sàn khô, sạch giúp trẻ đang tập đi giữ thăng bằng tốt hơn, và trẻ chưa tự đi vững thì chưa cần giày;
- Loạn dưỡng cơ Duchenne
Loạn dưỡng cơ Duchenne là bệnh di truyền làm cơ yếu dần theo thời gian, gần như chỉ gặp ở bé trai, khoảng 1 trên 3.500 bé trai.
- Hội chứng Guillain-Barré
Hội chứng Guillain-Barré là bệnh hiếm, khi hệ miễn dịch tấn công nhầm các dây thần kinh ngoại biên, thường bắt đầu vài tuần sau một đợt cảm cúm hay tiêu chảy.
- Động kinh nhạy cảm ánh sáng
Động kinh nhạy cảm ánh sáng là khi cơn co giật bị khởi phát bởi ánh sáng nhấp nháy hoặc hình kẻ sọc tương phản mạnh, như cảnh chớp sáng trong game, video, đèn sân khấu.
- Chân dài chân ngắn ở trẻ
Hơn một nửa số người có hai chân chênh nhau một chút mà không gây vấn đề gì. Chênh dưới 2 cm thường chỉ cần theo dõi hoặc lót giày;
- Trẻ có nang, cục u ở cổ
Phần lớn cục nổi ở cổ trẻ là hạch bạch huyết sưng lên khi con bị cảm, viêm họng hay sâu răng, và nhỏ dần sau vài tuần.
Tiết niệu và sinh dục
Hẹp bao quy đầu, tinh hoàn ẩn, thoát vị bẹn, nhiễm trùng đường tiểu, vùng kín bé gái.
Thẩm định: BS. Bùi Việt Hưng
- Trẻ bị hẹp bao quy đầu
Bao quy đầu chưa kéo lên được ở bé trai là bình thường (hẹp bao quy đầu sinh lý): phần lớn tách ra dần trước 5 tuổi, nhưng nhiều trẻ đến 10 tuổi hoặc tuổi dậy thì mới…
- Có nên cắt bao quy đầu cho con
Phần lớn bé trai không cần cắt bao quy đầu: bao quy đầu chưa kéo lên được là bình thường và tự tách dần, có khi đến tuổi dậy thì.
- Trẻ bị viêm bao quy đầu
Viêm bao quy đầu là khi đầu dương vật và bao quy đầu sưng, đỏ, đau hoặc ngứa, có thể kèm tiểu đau, dịch đặc hay mùi hôi;
- Xoắn tinh hoàn
Xoắn tinh hoàn là khi thừng tinh bị xoắn lại, chặn máu nuôi tinh hoàn. Bệnh hay gặp nhất ở bé trai 12–18 tuổi, biểu hiện bằng đau bìu hoặc tinh hoàn đột ngột, dữ dội,…
- Nhiễm trùng đường tiểu
Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh nhiễm khuẩn hay gặp ở trẻ, nhất là bé gái. Trẻ lớn thường tiểu buốt, tiểu nhiều lần, đau bụng dưới, đái dầm trở lại;
- Trẻ đi tiểu nhiều lần
Trẻ đã đi vệ sinh tự lập thường tiểu khoảng 4–7 lần mỗi ngày; tiểu từ 8 lần trở lên, mỗi lần ít, là tiểu nhiều lần.
- Bé gái viêm, ngứa vùng kín
Bé gái chưa dậy thì rất hay bị viêm, ngứa vùng kín (viêm âm hộ, âm đạo) vì da vùng này mỏng, dễ kích ứng.
- Đau tinh hoàn, đau bìu
Đau tinh hoàn ở bé trai có nhiều nguyên nhân, từ va đập, viêm mào tinh hoàn, quai bị đến xoắn tinh hoàn.
- Trẻ đi tiểu ra máu
Nước tiểu có máu có thể có màu hồng, đỏ tươi, hoặc nâu sẫm như nước trà, nước coca.
- Nước tiểu của trẻ đục, có mùi
Nước tiểu vàng sẫm, khai nồng hoặc hơi đục thường chỉ là con uống ít nước, nhất là buổi sáng hay ngày nắng nóng; uống thêm nước, màu và mùi sẽ nhạt đi trong ngày.
- Trẻ hay đi tiểu đêm
Ban đêm cơ thể tạo ít nước tiểu hơn, nên phần lớn trẻ tuổi đi học ngủ suốt đêm không cần dậy đi tiểu;
- Xoắn buồng trứng ở bé gái
Xoắn buồng trứng là khi buồng trứng (thường kèm vòi trứng) xoắn quanh cuống, chặn máu nuôi; đây là cấp cứu ngoại khoa.
- Trẻ mót tiểu, són tiểu ban ngày
Phần lớn trẻ khô quần ban ngày từ khoảng 4 tuổi; trẻ từ 4–5 tuổi trở lên hay mót tiểu đột ngột, phải chạy vội vào nhà vệ sinh, són ướt quần, đi tiểu từ 8 lần trở lên mỗi…
- Sỏi thận ở trẻ
Sỏi thận ở trẻ ngày càng hay gặp, nhiều nhất ở tuổi teen. Sỏi nằm yên trong thận thường không gây triệu chứng;
- Bé trai hay cương cứng
Thường là không sao. Bé trai ở mọi tuổi, kể cả trẻ sơ sinh, hay cương cứng dương vật vài giây đến vài phút khi bàng quang đầy, khi thay tã, tắm, khi bị chạm vào hoặc lúc…
- Nước tiểu có nhiều bọt
Phần lớn bọt trong nước tiểu là vô hại: con tiểu mạnh, nhanh, nước tiểu đặc khi uống ít, hoặc bồn cầu còn chất tẩy rửa, và bọt tan sau ít phút.
- Bé gái hay ướt quần lót
Đến khoảng 4 tuổi, phần lớn trẻ đã khô quần ban ngày. Bé gái tuổi tiểu học hay ướt quần lót thường do nhịn tiểu lâu, bàng quang tăng hoạt, đi tiểu vội không hết, nước…
- Tinh hoàn di động
Tinh hoàn lúc thấy lúc không ở bé trai thường là tinh hoàn di động: tinh hoàn đã xuống bìu nhưng bị một phản xạ cơ kéo lên bẹn khi con lạnh, sợ hay bị chạm vào, rồi…
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần;
- Sốt bao nhiêu độ thì uống thuốc
Thường cho trẻ uống thuốc hạ sốt khi con sốt từ 38,5°C, hoặc khi con quấy, mệt, khó chịu vì sốt dù nhiệt độ thấp hơn.
- Lỡ cho con uống gấp đôi liều
Nếu lỡ cho con uống thêm một liều paracetamol hay ibuprofen, hoặc hai lần cách nhau dưới 4 giờ, hãy đưa con đến cơ sở y tế có cấp cứu ngay, kể cả khi con vẫn chơi bình…
- Nghiền, bẻ viên thuốc cho trẻ
Nhiều viên thuốc có thể nghiền hoặc bẻ để trẻ dễ uống, nhưng không phải viên nào cũng được.
- Ngừng kháng sinh sớm khi con đỡ
Không tự ngừng kháng sinh khi con mới đỡ: hãy cho con uống đúng liều và đủ số ngày bác sĩ kê, trừ khi chính bác sĩ bảo ngừng hoặc rút ngắn.
- Miếng dán hạ sốt
Miếng dán hạ sốt (miếng gel dán trán) không phải là thuốc và chưa có bằng chứng rõ ràng là làm hạ thân nhiệt của trẻ;
- Pha oresol cho trẻ
Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa…
- Thuốc ho cho trẻ
Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại.
- Mẹo dân gian nên tránh
Không nên cạo gió, đánh cảm, chích lể cho trẻ. Những cách này không hạ sốt, không chữa được nguyên nhân, dễ làm trầy da, nhiễm trùng, và khi con bị sốt xuất huyết có thể…
- Men vi sinh cho trẻ
Trẻ khỏe, ăn uống đa dạng không cần uống men vi sinh hằng ngày. Một số loại men vi sinh có thể giúp giảm tiêu chảy khi con đang dùng kháng sinh, hoặc rút ngắn một đợt…
- Trẻ bị dị ứng thuốc
Dị ứng thuốc ở trẻ thường biểu hiện bằng mẩn đỏ, mày đay, ngứa sau khi dùng một thuốc mới, hay gặp nhất với kháng sinh và thuốc giảm đau chống viêm.
- Tẩy giun cho trẻ
Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg.
- Truyền dịch cho trẻ
Không nên cho con truyền nước chỉ vì mệt, sốt, ăn kém hay để bồi bổ. Dịch truyền chủ yếu là nước, muối và một ít đường, không chữa được nguyên nhân, không thay được bữa…
- Tính liều theo cân nặng
Liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng: lấy số mg cho mỗi kg nhân với cân nặng của con để ra số mg, rồi chia cho số mg có trong 1 ml (đọc trên chai) để ra số ml.
- Thuốc không tự cho trẻ dùng
Không tự cho trẻ dùng aspirin và thuốc có salicylat khi con dưới 16 tuổi, thuốc có codein hoặc tramadol khi con dưới 12 tuổi, thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn và thuốc nhỏ,…
- Chanh đào, mật ong, quất hấp
Với trẻ từ 1 tuổi, 2–5 ml mật ong, nước chanh ấm pha mật ong hay quất hấp đường phèn có thể giúp con dịu họng, đỡ ho về đêm;
- Thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ
Không nên cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới, các thuốc này không giúp trẻ khỏi nhanh hơn, không chống được mất nước,…
- Túi thuốc khi cho con đi xa
Túi thuốc đi xa cho con chỉ cần vài thứ: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, vài gói oresol, nước muối sinh lý 0,9%, băng dán,…
- Quên cho con uống một liều thuốc
Với phần lớn thuốc, kể cả kháng sinh, nếu quên một liều thì cho con uống ngay khi nhớ ra;
- Thuốc hết hạn
Không nên dùng thuốc đã quá hạn in trên vỏ, hoặc đã quá hạn dùng sau khi mở nắp, nhất là cho trẻ em: thuốc có thể giảm tác dụng hoặc đã biến đổi, và không ai biết chắc…
- Bảo quản thuốc của con
Chỉ để tủ lạnh những thuốc mà nhãn hoặc tờ hướng dẫn ghi cần bảo quản lạnh, như nhiều loại kháng sinh dạng bột sau khi pha thành siro; để ở ngăn mát, không để ngăn đá.
- Đong thuốc bằng xi lanh
Đong thuốc nước cho con bằng chính xi lanh, cốc đong hoặc ống nhỏ giọt đi kèm chai thuốc, theo vạch ml, không dùng thìa ăn cơm hay thìa cà phê vì mỗi chiếc chứa một…
- Dùng lại đơn thuốc cũ
Không nên mua lại thuốc theo đơn cũ hay cho con uống thuốc kê cho anh chị, kể cả khi triệu chứng trông giống lần trước.
- Uống thuốc trước hay sau ăn
Uống thuốc trước hay sau ăn tùy từng thuốc, và phải làm đúng lời dặn trên đơn, nhãn hoặc tờ hướng dẫn; khi kê đơn, bác sĩ phải ghi thời điểm dùng của mỗi thuốc.
- Uống nhiều thuốc cùng lúc
Những thuốc bác sĩ kê cùng một đơn thường dùng chung được theo đúng lịch đã dặn, nhưng bố mẹ không nên tự cho con uống thêm thuốc khác cùng lúc.
- Dùng thuốc nhỏ mắt cho trẻ
Chỉ nhỏ cho con thuốc nhỏ mắt khi bác sĩ hoặc dược sĩ đã xác định đúng loại, đúng cách dùng; để rửa và làm sạch mắt, nước muối sinh lý là đủ.
- Thuốc chống dị ứng cho trẻ
Thuốc chống dị ứng (thuốc kháng histamin) giúp giảm ngứa, mẩn, hắt hơi, chảy mũi do dị ứng.
- Trẻ dùng corticoid
Corticoid do bác sĩ kê, dùng đúng loại, đúng liều, đúng số ngày là thuốc an toàn và có khi cứu sống con, ví dụ trong cơn hen nặng, hội chứng thận hư hay chàm nặng.
- Thuốc Nam, thuốc Đông y cho trẻ
Thảo dược không có nghĩa là lành. Thuốc Nam, thuốc gia truyền, thuốc cam, cao, bột không nhãn, không rõ nguồn gốc có thể chứa chì hoặc bị trộn thuốc tây như corticoid,…
- Thuốc nhuận tràng, thụt hậu môn cho trẻ
Thuốc nhuận tràng làm mềm phân an toàn cho trẻ và không làm ruột lười khi dùng theo hướng dẫn của bác sĩ, nhưng loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định…
- Siro, thuốc đã mở dùng được bao lâu
Thuốc đã mở dùng được bao lâu tùy từng loại, và câu trả lời nằm trên nhãn hoặc tờ hướng dẫn, ở dòng hạn dùng sau khi mở nắp hoặc sau khi pha.
- Uống thuốc với sữa, nước ngọt
Nước lọc là thứ an toàn nhất để uống thuốc. Phần lớn thuốc thông thường của trẻ như paracetamol, ibuprofen có thể uống cùng sữa hoặc sau bữa sữa, và có thể trộn liều…
- Xịt họng, viên ngậm cho trẻ
Phần lớn đau họng ở trẻ do virus và tự đỡ trong khoảng một tuần; thuốc xịt họng và viên ngậm chỉ làm dịu tạm thời, không chữa khỏi bệnh và không thay được kháng sinh khi…
- Hạ sốt xen kẽ hai loại thuốc
Không tự dùng xen kẽ paracetamol và ibuprofen ở nhà; chỉ làm khi bác sĩ khám và hướng dẫn cụ thể giờ, liều cho từng thuốc.
- Xông hơi cho trẻ bị cảm
Không nên cho trẻ nhỏ xông hơi bằng nồi nước nóng, xông lá hay trùm chăn xông. Nồi nước sôi là nguyên nhân bỏng hay gặp ở trẻ, hơi nóng và tinh dầu có thể làm trẻ khó…
- Kem, xịt chống muỗi cho trẻ
Trẻ dưới 2 tháng tuổi không bôi thuốc xua muỗi; hãy cho bé nằm màn và mặc quần áo dài.
- Thuốc nhỏ mũi co mạch
Không dùng thuốc nhỏ mũi, xịt mũi co mạch (chống nghẹt mũi) cho trẻ dưới 6 tuổi; với trẻ nhỏ, nước muối sinh lý 0,9% là đủ.
- Thuốc chống nôn cho trẻ
Không nên tự mua thuốc chống nôn cho trẻ. Phần lớn trẻ nôn do viêm dạ dày ruột do virus và tự đỡ sau 1–2 ngày;
- Nhỏ thuốc tai cho trẻ
Chỉ nhỏ thuốc tai cho con khi bác sĩ đã khám tai và kê hoặc dặn dùng. Làm ấm lọ thuốc trong lòng bàn tay, cho con nằm nghiêng tai cần nhỏ lên trên, kéo nhẹ vành tai ra…
- Đọc đơn thuốc, nhãn thuốc
Mỗi thuốc trong đơn của con phải ghi tên hoạt chất (có thể kèm tên thương mại trong ngoặc), hàm lượng, số lượng, liều mỗi lần, số lần trong ngày, đường dùng, thời điểm…
- Mua thuốc cho con trên mạng
Có thể mua một số thuốc không kê đơn cho con qua mạng, nhưng chỉ từ nhà thuốc có giấy phép bán qua sàn thương mại điện tử, ứng dụng hoặc trang web đặt hàng của chính nhà…