Ho, sổ mũi, viêm họng

Hen phế quản ở trẻ: dấu hiệu, xử trí cơn hen và cách kiểm soát

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ dặn mà không đỡ, hoặc vừa đỡ lại nặng lên ngay.
  • Con khó thở đến mức nói không hết câu, không ăn, không uống, không nằm được, phải ngồi cúi người về trước để thở.
  • Phần dưới lồng ngực hoặc hõm cổ lõm vào mỗi khi con hít vào, cánh mũi phập phồng.
  • Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay tím tái, da tái xám.
  • Con lơ mơ, lả đi, hoặc tiếng khò khè bỗng nhỏ hẳn trong khi con vẫn thở rất mệt.
  • Khó thở kèm sưng môi, sưng mặt, nổi mề đay toàn thân ngay sau khi ăn, uống thuốc hoặc bị ong đốt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con vừa qua một cơn hen, kể cả khi đã đỡ: đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ xem lại thuốc.
  • Con phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn 2 lần một tuần, hoặc thức dậy ban đêm vì ho, khò khè.
  • Con thở khò khè lần đầu, hoặc ho về đêm kéo dài quá 3 tuần.
  • Cảm lạnh lần nào cũng thành khò khè, khó thở.
  • Con không chạy nhảy, học thể dục được như bạn vì ho, mệt.
  • Thuốc sắp hết, bình xịt không còn thuốc, hoặc con không biết cách hít đúng.

Hen là gì, vì sao con bị

Ở trẻ bị hen, đường thở luôn hơi viêm và rất nhạy. Khi gặp yếu tố kích thích, thành phế quản sưng lên, cơ quanh phế quản co thắt lại và tiết nhiều nhầy, lòng ống hẹp đi: con khò khè, ho, nặng ngực, khó thở. Hen không lây.

Trẻ dễ bị hen hơn nếu bố mẹ, anh chị em bị hen hay dị ứng, hoặc bản thân con bị chàm, viêm mũi dị ứng, dị ứng thức ăn. Hút thuốc lá khi mang thai và trong nhà cũng làm tăng nguy cơ.

Những thứ hay khởi phát cơn hen ở trẻ Việt Nam: cảm lạnh, cúm; khói thuốc lá, khói bếp than tổ ong, khói hương; mạt bụi nhà trong chăn, gối, thú bông; nấm mốc mùa nồm; lông chó mèo, gián; không khí ô nhiễm; trời trở lạnh; gắng sức khi chạy nhảy.

Dấu hiệu gợi ý hen

  • Khò khè, tiếng rít khi thở ra, lặp lại nhiều lần, không chỉ một đợt cảm lạnh.
  • Ho khan về đêm và gần sáng, ho khi chạy nhảy, khi cười, khóc to, khi trời lạnh. Ở một số trẻ, ho đêm kéo dài là dấu hiệu duy nhất.
  • Trẻ lớn kêu nặng ngực, hụt hơi, chạy nhanh mệt hơn bạn.
  • Các triệu chứng đỡ rõ khi dùng thuốc giãn phế quản bác sĩ kê.
  • Trẻ dưới 5 tuổi khò khè khi cảm lạnh rất hay gặp, và nhiều trẻ hết khi lớn. Vì vậy bác sĩ thường theo dõi một thời gian, có khi cho thử thuốc, trước khi kết luận con bị hen.

Hai loại thuốc chính và cách dùng

Thuốc cắt cơn làm giãn phế quản nhanh, dùng khi con khò khè, khó thở. Thuốc dự phòng, thường là corticoid dạng hít liều thấp, dùng hằng ngày kể cả khi con khỏe, để giảm viêm và giảm số cơn hen. Ngừng thuốc dự phòng khi thấy con ổn là lý do thường gặp khiến cơn hen quay lại. Loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định và điều chỉnh khi tái khám.

Thuốc hít đi thẳng vào phổi nên liều thấp hơn nhiều so với thuốc uống. Trẻ nhỏ cần dùng bình xịt qua buồng đệm, trẻ dưới 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ. Nhờ bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn và xem con hít mỗi lần tái khám, vì hít sai là thuốc không vào phổi. Súc miệng hoặc uống nước sau khi hít corticoid để tránh nấm miệng, khàn tiếng.

Hãy xin bác sĩ một bản kế hoạch hành động hen viết rõ: thuốc dùng hằng ngày, dấu hiệu hen đang nặng lên, cách dùng thuốc cắt cơn khi lên cơn và khi nào phải gọi 115 hoặc 113. Đưa một bản cho nhà trường hoặc người trông con.

Khi con lên cơn hen

  • Giữ bình tĩnh, cho con ngồi thẳng, nới quần áo, không cho con nằm.
  • Dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch hành động bác sĩ đã viết.
  • Nếu con không đỡ sau khi dùng đủ liều theo kế hoạch, hoặc nặng lên bất cứ lúc nào, gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo thuốc.
  • Trong lúc chờ, tiếp tục dùng thuốc theo hướng dẫn của kế hoạch hoặc của nhân viên y tế qua điện thoại.
  • Sau cơn hen, kể cả khi con đã khỏe, đi khám trong vòng 2 ngày để xem lại thuốc dự phòng.

Hen đã được kiểm soát tốt chưa

Hen được coi là kiểm soát tốt khi con có triệu chứng ban ngày không quá 2 lần một tuần, không thức dậy ban đêm vì hen, dùng thuốc cắt cơn không quá 2 lần một tuần và chạy nhảy, học thể dục bình thường. Nếu có một trong những điều trên, hãy báo bác sĩ để xem lại thuốc, cách hít và các yếu tố kích thích trong nhà.

Trẻ hen nên tái khám định kỳ, thường vài tháng một lần, kể cả lúc khỏe. Trẻ lớn khoảng từ 5–6 tuổi có thể đo chức năng hô hấp để bác sĩ theo dõi.

Sống cùng hen ở nhà và ở trường

  • Không ai hút thuốc lá, thuốc lá điện tử trong nhà và trên xe. Trẻ tuổi teen bị hen cần được nói rõ thuốc lá điện tử làm hen nặng lên.
  • Nếu con đã được xác định dị ứng mạt bụi, giặt chăn ga gối bằng nước nóng khoảng 60°C mỗi 1–2 tuần, bớt thú bông, thảm trong phòng ngủ. Giữ nhà khô thoáng, lau sạch nấm mốc.
  • Tiêm vắc xin cúm hằng năm cho con, vì cúm hay gây cơn hen nặng.
  • Con vẫn nên tập thể dục, chơi thể thao. Nếu con hay khò khè khi gắng sức, hỏi bác sĩ cách dùng thuốc trước khi vận động.
  • Báo cô giáo con bị hen, để thuốc cắt cơn ở trường hoặc trong cặp con, và dặn con báo ngay khi thấy khó thở.
  • Những ngày không khí ô nhiễm nặng, hạn chế cho con vận động mạnh ngoài trời.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con dùng thuốc dự phòng đều đặn đúng giờ, kể cả những ngày con khỏe.
  • Luôn có thuốc cắt cơn và buồng đệm ở nhà, trong cặp con và khi đi chơi xa; kiểm tra hạn dùng và lượng thuốc còn lại.
  • Giữ nhà không khói thuốc, không đốt hương, hạn chế bếp than; mở cửa thoáng khi nấu nướng.
  • Khi con cảm lạnh, theo dõi sát hơn và làm theo phần dặn trong kế hoạch hành động.
  • Nếu con sốt, ưu tiên paracetamol 10–15 mg/kg/lần. Hỏi bác sĩ trước khi dùng ibuprofen nếu con từng khò khè sau khi uống thuốc này.
  • Ghi lại những lần con ho đêm, khò khè, dùng thuốc cắt cơn để mang theo khi tái khám.

Hiểu lầm thường gặp

Thuốc xịt corticoid làm con lùn, dùng lâu sẽ nghiện.
Corticoid hít liều thấp an toàn khi dùng lâu dài. Trong 1–2 năm đầu dùng thuốc, một số trẻ có thể lớn chậm hơn một chút; ảnh hưởng này không tăng dần theo thời gian, và chiều cao khi trưởng thành chỉ chênh rất ít. Hen không kiểm soát và các đợt phải uống corticoid ảnh hưởng đến chiều cao nhiều hơn. Bác sĩ sẽ dùng liều thấp nhất đủ kiểm soát hen và đo chiều cao cho con khi tái khám. Thuốc không gây nghiện.
Hết cơn hen là khỏi, nên ngừng thuốc.
Đường thở vẫn còn viêm khi con không có triệu chứng. Chỉ giảm hoặc ngừng thuốc dự phòng khi bác sĩ hướng dẫn.
Trẻ hen phải kiêng thịt gà, hải sản, trứng và đồ lạnh.
Chỉ kiêng thức ăn con đã được xác định là dị ứng. Kiêng tràn lan làm con thiếu chất mà không giảm được cơn hen.
Trẻ hen không nên chơi thể thao.
Vận động giúp phổi và sức khỏe của con tốt hơn. Khi hen được kiểm soát, con chơi thể thao được như bạn bè.
Hen có thể chữa dứt điểm bằng thuốc nam, bài thuốc gia truyền.
Chưa có bài thuốc nào chữa khỏi hẳn hen. Một số sản phẩm không rõ nguồn gốc có trộn corticoid, dùng lâu gây hại. Hãy hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng bất kỳ sản phẩm nào.

Bố mẹ hay hỏi

+Hen phế quản ở trẻ có chữa khỏi được không?

Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được. Nhiều trẻ khò khè khi nhỏ đỡ hẳn khi lớn, nhưng không đoán trước được, nên cần theo dõi với bác sĩ.

+Làm sao biết con bị hen hay chỉ viêm phế quản?

Hen thường tái đi tái lại, ho về đêm, khò khè khi chạy nhảy hoặc gặp khói bụi, trời lạnh, và đỡ khi dùng thuốc giãn phế quản. Viêm phế quản thường là một đợt cùng cảm lạnh rồi khỏi. Con được chẩn đoán viêm phế quản co thắt nhiều lần trong năm nên được khám để tìm hen.

+Trẻ bị hen có cần chạy khí dung ở nhà không?

Phần lớn trẻ dùng bình xịt qua buồng đệm hiệu quả như máy khí dung, lại nhanh và gọn hơn. Bác sĩ sẽ chọn cách dùng hợp với tuổi và mức độ của con.

+Con bị hen có tiêm vắc xin được không?

Có, và nên tiêm đủ. Vắc xin cúm hằng năm đặc biệt quan trọng với trẻ hen. Nếu con đang trong cơn hen, bác sĩ có thể hẹn tiêm khi con đỡ.

+Trẻ hen có nên nuôi chó mèo không?

Nếu con đã được xác định dị ứng lông chó mèo và hen nặng lên khi tiếp xúc, tốt nhất không nuôi trong nhà, ít nhất không cho vào phòng ngủ. Nếu con không dị ứng, không cần bỏ vật nuôi.

Nguồn tham khảo

  1. Asthma — NHS (Anh)
  2. What is an Asthma Action Plan? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. What are Corticosteroids? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ ho về đêm

    Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh. Nếu con chỉ ho vài đêm trong đợt cảm lạnh, ban ngày vẫn chơi khỏe, có thể chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý, đủ nước và mật ong cho trẻ từ 1 tuổi. Ho đêm kéo dài quá 2 tuần, đêm nào cũng ho kèm khò khè, hoặc ho tái đi tái lại cần đi khám để tìm hen hay dị ứng. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, môi tím thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm mũi dị ứng ở trẻ

    Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.

  • Con bị ho

    Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm tiểu phế quản ở trẻ

    Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.

  • Cúm ở trẻ

    Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh. Phần lớn trẻ khỏi sau 5–7 ngày với nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt đúng cách. Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, và trẻ có bệnh hen hay bệnh mạn tính nên đi khám sớm để bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con thở nhanh, khó thở, tím tái, li bì, co giật hoặc không uống được.

  • Cách dùng bình xịt hen

    Trẻ dùng bình xịt hen định liều nên xịt qua buồng đệm: trẻ dưới khoảng 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ úp kín mũi miệng, trẻ lớn hơn dùng buồng đệm có ống ngậm. Mỗi lần chỉ xịt một nhát, lắc bình ngay trước mỗi nhát, rồi cho con thở 5–6 hơi qua buồng đệm; xịt thẳng vào miệng trẻ nhỏ thì phần lớn thuốc đọng lại ở miệng họng. Thuốc nào, bao nhiêu nhát, dùng khi nào do bác sĩ ghi trong kế hoạch hành động hen. Nếu con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ, nói không hết câu hoặc môi tím, gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác