Con bị ho: khi nào cần đi khám và chăm sóc tại nhà thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Phần dưới lồng ngực lõm vào mỗi khi con hít vào (rút lõm lồng ngực), hoặc con phải gắng sức, phập phồng cánh mũi để thở.
- Con thở rít khi đang nằm yên, không khóc.
- Môi, lưỡi hoặc da con tím tái, kể cả chỉ sau cơn ho.
- Trẻ nhỏ ngừng thở, tím hoặc lả đi sau một cơn ho dài.
- Con ho sặc sụa đột ngột khi đang ăn hoặc đang ngậm đồ chơi, sau đó thở khó hoặc thở khò khè.
- Con li bì, khó đánh thức, hoặc không bú, không uống được gì.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con thở nhanh khi nằm yên: từ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng, từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi.
- Con dưới 3 tháng tuổi bị ho.
- Ho kèm sốt quá 3 ngày, hoặc đã đỡ rồi lại sốt lại.
- Ho thành từng cơn dài, cuối cơn có tiếng rít khi hít vào hoặc nôn sau ho.
- Con thở khò khè lần đầu, hoặc ho ra máu.
- Ho kéo dài quá 2 tuần mà không đỡ dần, hoặc tháng nào cũng ho đi ho lại.
Vì sao con ho
Ho là cách cơ thể đẩy đờm, dịch mũi và bụi ra khỏi đường thở. Bản thân tiếng ho không có hại; nó giúp con giữ đường thở thông. Trẻ khỏe mạnh mỗi năm có thể bị cảm lạnh khoảng 6 lần, có khi nhiều hơn, nhất là năm đầu đi nhà trẻ, và lần nào cũng có thể ho.
Nguyên nhân thường gặp nhất là virus gây cảm lạnh, cúm, viêm họng. Dịch mũi chảy xuống họng cũng làm con ho, nhất là khi nằm. Ít gặp hơn là viêm phổi, viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ, hen, ho gà, hoặc dị vật mắc trong đường thở.
Đếm nhịp thở của con
Đây là việc quan trọng nhất bố mẹ làm được ở nhà. Đếm khi con nằm yên hoặc đang ngủ, không khóc, không vừa bú xong. Vén áo, nhìn bụng và ngực con phồng lên xẹp xuống, mỗi lần phồng lên là một nhịp. Đếm trọn 1 phút bằng đồng hồ, không đếm 15 giây rồi nhân lên.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), con thở nhanh khi: dưới 2 tháng tuổi từ 60 lần/phút trở lên; 2–12 tháng từ 50 lần/phút; 1–5 tuổi từ 40 lần/phút. Với trẻ trên 5 tuổi, bác sĩ thường coi từ 30 lần/phút là nhanh. Ho kèm thở nhanh là dấu hiệu nghi viêm phổi, cần đi khám trong ngày.
Trong lúc đếm, nhìn thêm phần dưới lồng ngực, chỗ ngay dưới xương sườn. Nếu chỗ đó lõm sâu vào mỗi khi con hít vào, đó là rút lõm lồng ngực, dấu hiệu con đang phải gắng sức để thở. Khi thấy dấu hiệu này, đưa con đi cấp cứu ngay.
Nghe tiếng ho để đoán nguyên nhân
- Ho kèm sổ mũi, hắt hơi, sốt nhẹ: thường là cảm lạnh, tự đỡ sau 1–2 tuần.
- Ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng, có thể thở rít, hay nặng lên về đêm: thường là viêm thanh quản cấp (bệnh croup).
- Ho thành từng tràng dài, mặt đỏ tía, cuối cơn hít vào có tiếng rít, sau ho hay nôn: cần nghĩ tới ho gà, nhất là ở trẻ chưa tiêm đủ mũi. Trẻ nhỏ, nhất là dưới 3 tháng, có thể không có tiếng rít mà chỉ ngừng thở, tím tái sau cơn ho; trẻ dưới 6 tháng bị ho gà rất dễ nặng.
- Ho kèm khò khè, ho về đêm hoặc khi chạy nhảy, lặp đi lặp lại: có thể là hen, cần bác sĩ khám.
- Ho sặc đột ngột khi con đang ăn hoặc chơi đồ nhỏ, trước đó con hoàn toàn khỏe: nghĩ tới hóc dị vật, kể cả khi con đã hết ho.
Thuốc ho và thuốc kháng sinh
Các hướng dẫn chính thống (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, Cơ quan Y tế Anh) khuyên không dùng thuốc ho, thuốc cảm, thuốc chống nghẹt mũi bán sẵn cho trẻ nhỏ. Thuốc không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây tác dụng phụ như buồn ngủ li bì, tim đập nhanh, nhất là khi trẻ uống nhầm liều. Với trẻ dưới 6 tuổi, không tự cho con dùng; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Ở Việt Nam, Bộ Y tế đã chống chỉ định các thuốc long đờm (tiêu nhầy) như acetylcystein, carbocistein cho trẻ dưới 2 tuổi. Thuốc ho có codein, hay gặp trong viên ho của người lớn, không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi vì có thể làm con thở chậm, thở yếu.
Kháng sinh không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn cơn ho. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi khám thấy nhiễm khuẩn như viêm phổi, viêm xoang do vi khuẩn hay ho gà. Khi đã được kê, cho con uống đủ ngày, không tự ngừng khi thấy đỡ.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi con ho bao lâu, có sốt, có khò khè không, sau đó đếm nhịp thở, nghe phổi, xem họng, tai. Nhiều trường hợp chỉ cần khám là đủ. Khi nghi viêm phổi, ho gà hay dị vật, bác sĩ có thể cho đo nồng độ oxy, chụp X-quang ngực hoặc xét nghiệm.
Mang theo sổ tiêm chủng và ghi lại những gì con đã uống. Nếu ho về đêm hay ho từng cơn, quay một đoạn video ngắn tiếng ho sẽ giúp bác sĩ rất nhiều.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống đủ nước, ăn đồ ấm, mềm. Trẻ còn bú mẹ thì cho bú nhiều lần hơn, mỗi lần ít hơn nếu con nghẹt mũi.
- Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% vào mũi trước khi bú, trước khi ngủ để con thở dễ hơn và bớt dịch chảy xuống họng.
- Trẻ từ 1 tuổi trở lên có thể cho uống nửa thìa cà phê đến một thìa cà phê mật ong trước khi ngủ để dịu họng. Tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong.
- Giữ nhà sạch, thoáng, không ai hút thuốc trong nhà, kể cả ngoài ban công rồi vào bế con. Tránh khói bếp than, khói hương.
- Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ.
- Mỗi ngày vài lần, khi con ngủ, đếm nhịp thở trong 1 phút và ghi lại.
Hiểu lầm thường gặp
- Con ho thì phải kiêng tắm, kiêng gió.
- Con vẫn tắm được. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô và mặc ấm vừa phải giúp con dễ chịu và sạch sẽ hơn. Ủ quá kín làm con nóng, ra mồ hôi rồi lại dễ nhiễm lạnh.
- Chanh đào ngâm mật ong chữa được ho cho mọi trẻ.
- Với trẻ từ 1 tuổi, một thìa mật ong hay nước chanh đào mật ong ấm có thể làm dịu họng, nhưng không chữa được nguyên nhân. Trẻ dưới 1 tuổi không được ăn mật ong dưới bất kỳ hình thức nào vì nguy cơ ngộ độc botulinum.
- Xông lá giúp con hết ho, thông đờm.
- Nồi nước sôi đặt gần trẻ nhỏ là nguyên nhân bỏng thường gặp, và hơi nóng có thể làm trẻ khó thở hơn. Với trẻ dưới 2 tuổi, không xông và không bôi dầu có tinh dầu bạc hà, long não lên mũi hay ngực. Nhỏ nước muối và giữ phòng thoáng là đủ.
- Ho có đờm là phải uống kháng sinh.
- Đờm vàng hay xanh vẫn thường gặp khi nhiễm virus. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ khám và xác định có nhiễm khuẩn.
Bố mẹ hay hỏi
+Con bị ho bao lâu thì phải đi khám?
Nếu con vẫn ăn chơi bình thường, thở không nhanh, có thể theo dõi ở nhà. Nên đi khám khi ho quá 2 tuần mà không đỡ dần, ho kèm sốt quá 3 ngày, con dưới 3 tháng tuổi, hoặc bất cứ lúc nào con thở nhanh, thở khó.
+Trẻ bị ho có nên ăn sữa chua, uống sữa không?
Có. Sữa và sữa chua không làm con ho nặng hơn hay sinh thêm đờm. Nếu con thích, sữa chua mát còn giúp con dễ ăn khi đau họng.
+Con ho đến nôn ra có sao không?
Trẻ nhỏ ho mạnh dễ nôn, thường không nguy hiểm, cho con ăn lại bữa nhỏ sau đó. Nhưng nếu con ho thành từng cơn dài, nôn sau mỗi cơn, có tiếng rít hay tím tái, hãy đưa con đi khám vì cần nghĩ tới ho gà.
+Có nên cho con uống siro ho thảo dược không?
Siro ho, kể cả loại thảo dược, chưa cho thấy giúp trẻ khỏi nhanh hơn. Nhiều loại có mật ong hoặc tinh dầu, không dùng được cho trẻ dưới 1 tuổi. Hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng.
+Làm sao biết con ho do hóc dị vật?
Hóc dị vật thường bắt đầu đột ngột: con đang ăn lạc, hạt dưa, đang chơi đồ nhỏ thì sặc, ho dữ dội, có thể tím mặt. Kể cả khi con đã hết ho, vẫn cần đưa đi khám vì dị vật có thể nằm lại trong phế quản.
Nguồn tham khảo
- Cough — NHS (Anh)
- IMCI distance learning course (kèm IMCI Chart Booklet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Whooping cough — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ ho về đêm
Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh. Nếu con chỉ ho vài đêm trong đợt cảm lạnh, ban ngày vẫn chơi khỏe, có thể chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý, đủ nước và mật ong cho trẻ từ 1 tuổi. Ho đêm kéo dài quá 2 tuần, đêm nào cũng ho kèm khò khè, hoặc ho tái đi tái lại cần đi khám để tìm hen hay dị ứng. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, môi tím thì đến cấp cứu ngay.
- Thuốc ho cho trẻ
Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, thuốc có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Với trẻ từ 1 tuổi, một thìa mật ong trước khi ngủ, nước ấm và nhỏ nước muối sinh lý thường giúp dịu ho. Con thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít, tím tái, hoặc li bì sau uống thuốc thì đến cấp cứu ngay.
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.
- Viêm tiểu phế quản ở trẻ
Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Hóc dị vật
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.
Chủ đề khác