Trẻ bị hóc dị vật: sơ cứu từng bước cho trẻ dưới 1 tuổi và trên 1 tuổi
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đột ngột không thở được, không ho ra tiếng, không khóc được, hai tay ôm cổ hoặc há miệng mà không có hơi.
- Môi, mặt tím tái hoặc xám đi.
- Con lả đi, mềm nhũn hoặc bất tỉnh sau khi hóc.
- Con nuốt phải pin cúc áo (pin đồng hồ, pin điều khiển), nam châm (dù chỉ một viên, vì con có thể đã nuốt thêm mà bố mẹ không biết), hoặc vật sắc nhọn như kim, đinh ghim, tăm, kể cả khi con vẫn bình thường.
- Sau khi hóc, con ho mãi không dứt, thở rít, thở khò khè hoặc khó thở.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Dị vật đã ra và con thở lại bình thường, nhưng bố mẹ đã phải vỗ lưng, ấn ngực hoặc ấn bụng cho con: vẫn nên cho con đi khám trong ngày.
- Vài ngày hoặc vài tuần sau một lần sặc, con ho kéo dài, khò khè hoặc sốt, viêm phổi tái lại một bên.
- Con hóc xương cá, xương gà, nuốt vướng, đau họng, chảy dãi, không chịu ăn.
- Con nuốt phải vật nhỏ không sắc như đồng xu và vẫn ăn uống, thở bình thường: đi khám để bác sĩ quyết định có cần chụp phim không.
Nhận biết con đang bị hóc
Hóc thường xảy ra đột ngột khi con đang ăn hoặc đang chơi với đồ nhỏ. Nếu con ho mạnh, khóc to, nói được, nghĩa là đường thở còn thông một phần. Lúc này tiếng ho của chính con là cách đẩy dị vật ra tốt nhất.
Hóc nặng là khi con không ho ra tiếng, không khóc, không nói được, thở rít hoặc không thở được, môi tím dần. Đây là lúc bố mẹ phải sơ cứu ngay, từng giây đều quan trọng. Gọi to người khác đến giúp và gọi 115 hoặc 113, để loa ngoài nếu chỉ có một mình.
Sơ cứu trẻ dưới 1 tuổi bị hóc
- Ngồi hoặc quỳ, đặt con nằm sấp dọc theo cẳng tay, cẳng tay tựa lên đùi bố mẹ. Đỡ đầu con bằng bàn tay, ngón tay giữ hai bên hàm, không bóp vào cổ. Để đầu con thấp hơn ngực.
- Dùng gót bàn tay kia vỗ mạnh 5 lần vào giữa hai bả vai con. Sau mỗi lần vỗ, xem dị vật đã ra chưa.
- Nếu dị vật chưa ra, lật con nằm ngửa trên đùi hoặc cẳng tay bố mẹ, vẫn giữ đầu thấp hơn ngực.
- Hai bàn tay ôm vòng quanh ngực con, đặt hai ngón cái lên nửa dưới xương ức (giữa ngực). Ấn mạnh, dứt khoát xuống tối đa 5 lần, mỗi lần lún khoảng một phần ba bề dày ngực. Nếu không ôm được ngực con, có thể ấn bằng gót một bàn tay. Sau mỗi lần ấn, xem dị vật đã ra chưa.
- Nhìn vào miệng con. Chỉ lấy dị vật ra khi nhìn thấy rõ và gắp được dễ dàng. Không đưa ngón tay vào móc mù trong họng.
- Lặp lại 5 lần vỗ lưng và 5 lần ấn ngực cho đến khi dị vật ra, con khóc được, hoặc đội cấp cứu đến.
- Không dùng cách ấn bụng (Heimlich) cho trẻ dưới 1 tuổi, vì dễ làm tổn thương gan và các cơ quan trong bụng.
Sơ cứu trẻ từ 1 tuổi trở lên bị hóc
- Đứng hoặc quỳ phía sau con, cho con cúi người về phía trước. Trẻ nhỏ có thể đặt nằm sấp trên đùi bố mẹ, đầu thấp.
- Dùng gót bàn tay vỗ mạnh 5 lần vào giữa hai bả vai. Sau mỗi lần vỗ, xem dị vật đã ra chưa.
- Nếu chưa ra, làm thủ thuật Heimlich: đứng hoặc quỳ sau lưng con, vòng hai tay qua bụng. Nắm một bàn tay lại, đặt phía ngón cái vào giữa rốn và mũi ức (dưới xương sườn). Tay kia ôm lấy nắm tay.
- Giật mạnh tay vào trong và lên trên, tối đa 5 lần. Mỗi lần là một cú giật dứt khoát, riêng rẽ.
- Lặp lại 5 lần vỗ lưng và 5 lần ấn bụng cho đến khi dị vật ra, con thở được, hoặc đội cấp cứu đến.
- Không móc tay mù vào họng con. Chỉ gắp dị vật khi nhìn thấy rõ trong miệng.
Nếu con lả đi, bất tỉnh
Đặt con nằm ngửa trên mặt phẳng cứng. Gọi 115 hoặc 113 nếu chưa ai gọi. Mở miệng con nhìn; nếu thấy dị vật thì lấy ra, không thấy thì không móc.
Mở đường thở: một tay đặt lên trán ngửa nhẹ đầu con, tay kia nâng cằm. Thổi ngạt 5 lần, mỗi lần khoảng 1 giây, đủ thấy ngực con phồng lên. Với trẻ dưới 1 tuổi, áp miệng kín cả mũi và miệng con; với trẻ lớn hơn, bịt mũi con và áp kín miệng con.
Ép tim ngay sau đó. Trẻ dưới 1 tuổi: hai bàn tay ôm vòng quanh ngực, ép bằng hai ngón cái ở nửa dưới xương ức; trẻ lớn hơn ép bằng gót một hoặc hai bàn tay ở nửa dưới xương ức, lún khoảng một phần ba bề dày ngực, nhịp 100–120 lần mỗi phút. Ép 30 lần rồi thổi 2 lần, lặp lại liên tục; mỗi lần trước khi thổi, nhìn vào miệng xem dị vật đã ra chưa.
Nếu chỉ có một mình và chưa gọi được 115 hoặc 113, làm khoảng 1 phút rồi gọi, sau đó làm tiếp ngay. Tiếp tục cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên cấp cứu đến. Điều phối viên 115 hoặc 113 có thể hướng dẫn bố mẹ qua điện thoại.
Hóc xương cá, nuốt pin, nuốt đồng xu
Hóc xương cá, xương gà mà con vẫn thở và nói bình thường thì không phải cấp cứu đường thở, nhưng cần đưa con đến bác sĩ tai mũi họng để gắp. Không cho con nuốt cơm nắm, nuốt rau hay uống giấm để đẩy xương xuống, vì xương có thể cắm sâu hơn, gây áp xe hoặc thủng thực quản.
Pin cúc áo nuốt vào có thể gây bỏng thực quản chỉ trong khoảng 2 giờ. Hai viên nam châm trở lên có thể hút nhau qua thành ruột gây thủng. Kim, đinh ghim, tăm có thể đâm thủng thực quản hoặc ruột. Những trường hợp này đều phải đến cấp cứu ngay, kể cả khi con vẫn chơi bình thường. Không gây nôn cho con.
Phòng hóc cho trẻ nhỏ
- Trẻ dưới 5 tuổi không ăn hạt nguyên (lạc, hạt dưa, hạt hướng dương), kẹo cứng, thạch dạng viên nhỏ, bỏng ngô.
- Nho, cà chua bi, xúc xích cắt dọc làm bốn, bỏ hạt trái cây (nhãn, vải, chôm chôm) trước khi cho con ăn.
- Cho con ngồi yên khi ăn, không cho vừa chạy vừa ăn, không vừa cười đùa vừa ăn. Không ép con ăn, không bóp mũi cho con uống thuốc.
- Để pin, nam châm, đồng xu, bóng bay chưa thổi, đồ chơi có chi tiết nhỏ ngoài tầm tay trẻ. Kiểm tra nắp pin của điều khiển, đồ chơi phải vặn vít chắc.
- Bố mẹ, ông bà và người trông trẻ nên học sơ cứu hóc và ép tim cho trẻ em.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con còn ho mạnh, khóc được: giữ con ngồi hoặc đứng thẳng, động viên con ho, không vỗ lưng, không cho uống nước, không móc họng. Ở sát bên con cho đến khi con thở lại bình thường.
- Sau khi dị vật ra, theo dõi con trong vài giờ: nhịp thở, màu môi, tiếng ho, con có ăn uống được không.
- Nếu bố mẹ đã phải ấn ngực hoặc ấn bụng cho con, vẫn đưa con đi khám để bác sĩ kiểm tra tổn thương bên trong và dị vật còn sót.
- Nếu không chắc dị vật đã ra hết, hoặc con ho, khò khè kéo dài sau đó, hãy cho con đi khám; dị vật nhỏ có thể đã lọt vào phế quản.
- Không tự cho con uống thuốc ho hay thuốc làm dịu họng sau khi hóc, vì có thể che lấp dấu hiệu còn dị vật.
Hiểu lầm thường gặp
- Thấy con hóc thì thò tay vào họng móc ra.
- Móc mù có thể đẩy dị vật vào sâu hơn và làm tắc hoàn toàn. Chỉ gắp khi nhìn thấy rõ dị vật trong miệng.
- Dốc ngược con lên, nắm hai chân rồi lắc mạnh.
- Lắc trẻ nguy hiểm cho não và cổ, có thể làm rơi con. Với trẻ dưới 1 tuổi, đặt con nằm sấp trên cẳng tay, đầu thấp, rồi vỗ lưng đúng cách.
- Hóc xương cá thì nuốt một miếng cơm to cho trôi.
- Cơm có thể đẩy xương cắm sâu hơn vào thành họng hoặc thực quản. Hãy đưa con đến bác sĩ tai mũi họng.
- Dị vật ra rồi, con hết ho là xong.
- Một phần dị vật có thể đã lọt vào phổi, vài ngày sau mới gây ho, sốt, viêm phổi. Nếu con ho, khò khè kéo dài sau một lần sặc, hãy cho con đi khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị hóc nhưng vẫn khóc được thì làm gì?
Để con tự ho, giữ con ở tư thế thẳng và ở sát bên. Không vỗ lưng hay móc họng lúc này. Nếu con yếu dần, không ho ra tiếng, không thở được thì bắt đầu sơ cứu và gọi 115 hoặc 113.
+Trẻ sơ sinh bị sặc sữa có phải là hóc không?
Trẻ sặc sữa thường ho, đỏ mặt rồi tự thở lại. Nghiêng con, để sữa chảy ra và để con tự ho, chưa cần vỗ lưng khi con còn ho được. Nếu con không thở được, tím tái, mềm nhũn, hãy làm như hóc dị vật và gọi 115 hoặc 113.
+Thủ thuật Heimlich có dùng cho trẻ sơ sinh được không?
Không. Trẻ dưới 1 tuổi chỉ vỗ lưng và ấn ngực bằng hai ngón cái, hai bàn tay ôm quanh ngực con. Ấn bụng chỉ dùng cho trẻ từ 1 tuổi trở lên.
+Con nuốt đồng xu thì có cần đi viện không?
Nên đưa con đi khám để bác sĩ quyết định có cần chụp phim không. Nếu con ho, khó thở, chảy dãi, nôn, đau ngực hoặc không nuốt được thì đi cấp cứu ngay. Nếu nuốt pin, nam châm hoặc vật sắc nhọn thì luôn đi cấp cứu ngay.
+Bao nhiêu tuổi thì cho trẻ ăn lạc, hạt được?
Tránh hạt nguyên cho trẻ dưới 5 tuổi. Có thể cho con ăn hạt đã nghiền mịn hoặc bơ hạt phết mỏng.
Nguồn tham khảo
- How to stop a child from choking — NHS (Anh)
- Paediatric basic life support guidelines 2025 (mục Foreign body airway obstruction) — Hội đồng Hồi sức Anh (Resuscitation Council UK)
- Choking Prevention and First Aid for Infants and Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Part 6: Pediatric Basic Life Support (2025) — Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và AAP
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Đuối nước
Khi trẻ bị đuối nước, điều gây nguy hiểm là thiếu oxy, nên việc cần làm ngay là đưa con lên bờ an toàn, gọi 115 hoặc 113 và, nếu con không thở hoặc thở không bình thường, thổi ngạt 5 lần rồi ép tim thổi ngạt liên tục cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên y tế đến. Không dốc ngược, không vác chạy vòng, không ấn bụng để tống nước ra, vì làm vậy mất thời gian vàng và dễ khiến con hít sặc. Mọi trẻ đã bị chìm và phải cứu lên đều cần được đưa đến cơ sở y tế, kể cả khi trông đã tỉnh.
- Trẻ uống nhầm thuốc, hóa chất
Khi nghi con uống nhầm thuốc hay hóa chất, lấy phần còn lại ra khỏi miệng con, giữ lại chai lọ, vỏ thuốc và đưa con đến cấp cứu ngay hoặc gọi 115 hoặc 113, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, vì nhiều chất gây hại sau vài giờ. Không gây nôn, không cho uống sữa, nước chanh, giấm hay dầu ăn để giải độc. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, co giật, li bì, hoặc đã nuốt chất tẩy rửa, xăng dầu, thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột, pin cúc áo.
- Ăn dặm cho bé
Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Dinh dưỡng khuyên bắt đầu ăn dặm khi bé tròn khoảng 6 tháng, lúc bé ngồi vững có đỡ, giữ được đầu và chịu nuốt thức ăn, đồng thời vẫn cho bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Bắt đầu bằng cháo, bột nghiền mịn, sớm có thịt, cá, trứng; tăng dần độ thô để khoảng 1 tuổi bé ăn được đồ ăn của gia đình đã cắt nhỏ. Trẻ dưới 1 tuổi không ăn mật ong, không nêm muối, nước mắm, hạt nêm hay đường. Nếu bé bị hóc không ho, không khóc được, hoặc sưng môi, khó thở sau khi ăn, hãy sơ cứu và gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Trẻ sơ sinh nôn trớ
Ọc sữa, trớ sữa sau khi bú (trào ngược sinh lý) gặp ở khoảng một nửa số trẻ dưới 3 tháng, thường bắt đầu trước 8 tuần tuổi, nhiều nhất khoảng 4 tháng và hết dần trước 1 tuổi. Nếu con vẫn vui vẻ, bú tốt và tăng cân đều thì không cần điều trị. Đưa con đi khám ngay nếu con nôn ra dịch màu xanh lá hoặc vàng xanh, nôn ra máu, nôn vọt mạnh sau nhiều cữ bú liền, bụng chướng, li bì, bỏ bú, có dấu hiệu mất nước, hoặc sặc sữa rồi tím tái, ngừng thở.
- Tủ thuốc gia đình có con nhỏ
Tủ thuốc cho nhà có con nhỏ chỉ cần vài thứ dùng đúng: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng phù hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, oresol giảm áp lực thẩm thấu, nước muối sinh lý 0,9%, đồ sơ cứu vết thương và túi chườm lạnh. Không cần thuốc cầm tiêu chảy, thuốc ho, kháng sinh dự trữ hay aspirin cho trẻ. Quan trọng nhất là cất mọi thuốc trên cao, có khóa, ngoài tầm với của trẻ; nếu con uống nhầm thuốc, đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc.
Chủ đề khác