Ho, sổ mũi, viêm họng

Viêm phổi ở trẻ em: dấu hiệu thở nhanh, rút lõm và khi nào đi viện

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi

Trả lời nhanh

Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Rút lõm lồng ngực: phần dưới lồng ngực lõm sâu vào mỗi khi con hít vào.
  • Môi, lưỡi, đầu ngón tay tím tái, hoặc da tái xám.
  • Con không bú được, không uống được, hoặc nôn ra tất cả mọi thứ.
  • Con co giật, li bì, khó đánh thức.
  • Con thở rên, thở rít khi nằm yên, hoặc có lúc ngừng thở.
  • Trẻ dưới 2 tháng tuổi thở từ 60 lần/phút, hoặc sốt từ 38°C, hoặc hạ nhiệt độ dưới 36°C.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ho kèm thở nhanh: từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi, từ 30 lần/phút ở trẻ trên 5 tuổi.
  • Sốt cao kèm ho, nhất là sốt quá 3 ngày hoặc đỡ rồi sốt lại.
  • Trẻ lớn kêu đau ngực khi thở sâu hoặc khi ho.
  • Con mệt, bỏ ăn, bú ít hơn một nửa so với bình thường.
  • Đã được khám và uống thuốc nhưng sau 2 ngày không đỡ, hoặc nặng hơn.

Viêm phổi là gì

Viêm phổi là tình trạng các phế nang, những túi khí nhỏ trong phổi, bị viêm và chứa đầy dịch, khiến phổi khó lấy oxy. Con phải thở nhanh hơn và gắng sức hơn để bù lại.

Ở trẻ nhỏ, viêm phổi có thể do virus như virus hợp bào hô hấp (RSV), cúm, hoặc do vi khuẩn như phế cầu, Hib. Viêm phổi vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ dưới 5 tuổi phải nhập viện, và trẻ càng nhỏ càng dễ nặng nhanh.

Đếm nhịp thở và tìm rút lõm lồng ngực

Đếm khi con nằm yên hoặc ngủ, không khóc, không vừa bú xong. Vén áo, nhìn ngực và bụng; mỗi lần phồng lên là một nhịp. Đếm trọn 1 phút. Nếu kết quả sát ngưỡng, đếm lại lần nữa.

Ngưỡng thở nhanh của Tổ chức Y tế Thế giới: dưới 2 tháng tuổi từ 60 lần/phút; 2–12 tháng từ 50 lần/phút; 1–5 tuổi từ 40 lần/phút. Với trẻ trên 5 tuổi, từ 30 lần/phút được coi là nhanh. Sốt cũng làm con thở nhanh hơn một chút, nên nếu được, đếm lại khi con đã hạ sốt.

Rút lõm lồng ngực là khi phần dưới lồng ngực, ngay dưới xương sườn, lõm vào mỗi khi con hít vào, thay vì phồng lên. Chỉ tính khi con nằm yên và dấu hiệu này có liên tục. Ở nhà, khi thấy dấu hiệu này hãy đưa con đến viện ngay để bác sĩ đánh giá mức độ nặng.

Phân biệt với những bệnh dễ nhầm

  • Cảm lạnh, viêm họng: con ho, sổ mũi nhưng thở không nhanh, không rút lõm, vẫn chơi được khi hạ sốt.
  • Viêm tiểu phế quản: hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, bắt đầu bằng sổ mũi rồi ho, khò khè, thở nhanh. Cách xử trí khác viêm phổi, nhưng dấu hiệu cần đi viện thì giống nhau.
  • Hen: khò khè, ho tái đi tái lại, thường không sốt cao.
  • Hóc dị vật: ho sặc đột ngột khi đang ăn hoặc chơi, sau đó ho kéo dài hoặc viêm phổi tái lại ở cùng một chỗ.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ đếm nhịp thở, tìm rút lõm, nghe phổi và thường đo nồng độ oxy trong máu bằng một kẹp nhỏ ở ngón tay hay ngón chân. Có thể chụp X-quang ngực hoặc xét nghiệm máu tùy trường hợp.

Trẻ viêm phổi nhẹ, ăn uống được, oxy bình thường có thể được điều trị ở nhà với kháng sinh uống và hẹn khám lại sau 2–3 ngày. Trẻ có rút lõm lồng ngực, oxy thấp, bỏ bú, hoặc trẻ dưới 2 tháng thường cần nằm viện để thở oxy và dùng thuốc. Loại và liều kháng sinh do bác sĩ quyết định; cho con uống đủ ngày.

Phòng viêm phổi cho con

  • Tiêm đủ vắc xin theo lịch: ho gà, Hib (trong mũi tiêm phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1), sởi. Vắc xin phế cầu đã có trong danh mục Tiêm chủng mở rộng (mũi đầu lúc 2 tháng tuổi) nhưng đang được triển khai dần, nhiều nơi chưa có; vắc xin cúm chưa nằm trong lịch tiêm thường xuyên. Bố mẹ hỏi trạm y tế, nếu nơi mình chưa có thì hỏi bác sĩ hoặc điểm tiêm dịch vụ để con không bị lỡ lịch.
  • Cho con bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi nếu được.
  • Không hút thuốc trong nhà, hạn chế khói bếp than, bếp củi, khói hương nơi con ở.
  • Rửa tay trước khi bế trẻ nhỏ; người lớn đang ho, sốt nên đeo khẩu trang và hạn chế hôn bé.
  • Cho con ăn đủ chất; trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi và nặng hơn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi đã được bác sĩ cho điều trị ở nhà, cho con uống kháng sinh đúng giờ, đủ ngày, kể cả khi con đã đỡ.
  • Cho bú mẹ, uống nước nhiều lần, mỗi lần ít. Không ép ăn; chia nhiều bữa nhỏ.
  • Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% và hút nhẹ mũi trước khi bú để con dễ thở.
  • Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ khi con sốt và khó chịu.
  • Đếm nhịp thở vài lần mỗi ngày khi con ngủ, ghi lại và mang theo khi tái khám.
  • Đưa con khám lại đúng hẹn, và đi ngay nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào ở trên.

Hiểu lầm thường gặp

Con ho có đờm thì uống siro ho là khỏi, chưa cần đi khám.
Thuốc ho không chữa được viêm phổi và có thể làm bố mẹ chậm nhận ra con đang thở nhanh. Thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không được khuyên dùng cho trẻ nhỏ. Hãy đếm nhịp thở; nếu nhanh, đưa con đi khám.
Viêm phổi là do con bị nhiễm lạnh, tắm nhiều.
Viêm phổi do virus và vi khuẩn. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió không gây viêm phổi và giúp con sạch, dễ chịu, kể cả khi đang ốm.
Xông lá giúp con long đờm, nhanh khỏi viêm phổi.
Xông hơi nóng dễ gây bỏng và có thể làm trẻ khó thở hơn. Trẻ viêm phổi cần được bác sĩ khám và điều trị đúng; ở nhà chỉ cần giữ phòng thoáng, cho uống đủ nước.
Cứ nằm viện là phải truyền dịch, truyền kháng sinh mới khỏi.
Nhiều trẻ viêm phổi nhẹ khỏi tốt với kháng sinh uống tại nhà. Bác sĩ chọn cách điều trị theo mức độ nặng, không phải tiêm truyền mới tốt hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Làm sao biết con bị viêm phổi hay chỉ ho thường?

Đếm nhịp thở khi con nằm yên. Ho mà thở nhanh theo ngưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới, hoặc rút lõm lồng ngực, là dấu hiệu nghi viêm phổi. Chỉ bác sĩ khám mới khẳng định được.

+Trẻ viêm phổi có sốt không?

Thường có, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Trẻ dưới 2 tháng bị viêm phổi có khi không sốt mà lại hạ nhiệt độ, bú kém, li bì. Vì vậy đừng dựa vào việc có sốt hay không để yên tâm.

+Viêm phổi ở trẻ có lây không?

Virus và vi khuẩn gây viêm phổi lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi. Rửa tay, che miệng khi ho và cho trẻ ốm nghỉ học giúp bảo vệ anh chị em, đặc biệt là em bé trong nhà.

+Trẻ viêm phổi bao lâu thì khỏi?

Với điều trị đúng, con thường hết sốt sau 2–3 ngày, nhưng ho và mệt có thể kéo dài 2–4 tuần. Nếu sau 2 ngày dùng thuốc con không đỡ, đưa con khám lại.

+Tiêm phế cầu có phòng được hết viêm phổi không?

Không phòng được tất cả, vì viêm phổi có nhiều nguyên nhân. Nhưng vắc xin phế cầu, Hib, ho gà, sởi và cúm giúp giảm rõ nguy cơ viêm phổi nặng ở trẻ nhỏ.

Nguồn tham khảo

  1. IMCI distance learning course (kèm IMCI Chart Booklet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Pneumonia in children: What you need to know — UNICEF
  3. Pneumonia — NHS (Anh)
  4. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh và lịch tiêm chủng trong Tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con bị ho

    Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm tiểu phế quản ở trẻ

    Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.

  • Viêm phế quản ở trẻ

    Viêm phế quản cấp ở trẻ phần lớn do virus, thường bắt đầu như cảm lạnh rồi ho nhiều, có đờm; tiếng ho có thể kéo dài 2–3 tuần và thường không cần kháng sinh. Điều quan trọng nhất là đếm nhịp thở khi con nằm yên: trẻ dưới 2 tháng từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày vì có thể đã là viêm phổi. Con rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú hoặc li bì thì đến cấp cứu ngay.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Dùng kháng sinh cho trẻ

    Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.

Chủ đề khác