Có nên tự cho con uống kháng sinh: khi nào cần, khi nào không
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Sau khi uống kháng sinh, con sưng môi, mặt, lưỡi, mí mắt, khó thở, thở rít hoặc khàn tiếng.
- Con nổi mề đay khắp người kèm nôn, đau bụng, chóng mặt, da tái lạnh hoặc lả đi.
- Da con phồng rộp, bong tróc, loét miệng, loét mắt sau khi dùng thuốc.
- Con li bì, khó đánh thức, co giật, thở nhanh, rút lõm lồng ngực hoặc tím tái, dù đang dùng hay chưa dùng kháng sinh.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt từ 2 ngày trở lên, sốt cao liên tục, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại.
- Đã uống kháng sinh theo đơn 2–3 ngày mà con không đỡ, hoặc nặng hơn.
- Con nổi mẩn nhẹ, tiêu chảy nhiều lần hoặc nôn sau khi uống kháng sinh: gọi hoặc đến gặp bác sĩ đã kê đơn, không tự ngừng hay tự đổi thuốc.
- Con đau tai, đau họng nhiều kèm sốt, đi tiểu buốt, hoặc có vết thương sưng nóng đỏ, chảy mủ.
Kháng sinh dùng để làm gì
Kháng sinh là thuốc diệt hoặc ngăn vi khuẩn phát triển. Thuốc không diệt được virus, nên không giúp con khỏi nhanh hơn khi bị cảm lạnh, cúm, phần lớn các đợt viêm họng, viêm phế quản, tiêu chảy do virus, sốt phát ban hay tay chân miệng.
Kháng sinh cần thiết khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ nhiều là nhiễm vi khuẩn, ví dụ viêm phổi do vi khuẩn, nhiễm trùng tiểu, viêm họng do liên cầu, một số trường hợp viêm tai giữa, nhiễm trùng da có mủ. Khi đó, kháng sinh đúng loại, đúng liều có thể cứu sống con.
Vì sao không nên tự mua kháng sinh cho con
- Bố mẹ khó phân biệt bệnh do virus hay vi khuẩn. Mũi xanh, đờm vàng, sốt cao không có nghĩa là nhiễm vi khuẩn.
- Mỗi loại kháng sinh dùng cho một nhóm vi khuẩn khác nhau. Uống nhầm loại thì bệnh không đỡ, mà còn làm chậm chẩn đoán đúng.
- Liều kháng sinh cho trẻ phải tính theo cân nặng và loại bệnh. Uống thiếu liều không diệt được vi khuẩn, quá liều có thể gây hại.
- Một số kháng sinh người lớn hay dùng không hợp với trẻ, có loại ảnh hưởng đến răng hoặc sụn khớp đang lớn. Không cho con uống thuốc kê cho người lớn trong nhà.
- Kháng sinh có tác dụng phụ: tiêu chảy, đau bụng, nôn, nổi mẩn, nấm miệng, và hiếm hơn là dị ứng nặng (sốc phản vệ).
- Kháng sinh dùng trước khi khám có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm, khiến bác sĩ khó tìm ra nguyên nhân thật.
- Theo quy định của Bộ Y tế, kháng sinh là thuốc phải bán theo đơn của bác sĩ.
Kháng kháng sinh ảnh hưởng đến con thế nào
Mỗi lần dùng kháng sinh, vi khuẩn nhạy với thuốc bị diệt, còn những con vi khuẩn có khả năng chống lại thuốc thì sống sót và nhân lên. Dùng càng nhiều, càng sai, vi khuẩn kháng thuốc càng nhiều, cả trong cơ thể con và trong cộng đồng.
Hậu quả là đến khi con bị một bệnh nhiễm khuẩn thật sự, các loại kháng sinh thông thường không còn tác dụng, con phải dùng thuốc mạnh hơn, đắt hơn, có khi phải tiêm truyền và nằm viện lâu hơn. Tổ chức Y tế Thế giới coi kháng kháng sinh là mối đe dọa nghiêm trọng với sức khỏe con người trên toàn thế giới, và Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ vi khuẩn kháng thuốc cao.
Khi bác sĩ đã kê kháng sinh
- Cho con uống đúng liều, đúng số lần trong ngày và đủ số ngày bác sĩ dặn. Không tự ngừng khi con thấy đỡ, trừ khi bác sĩ bảo ngừng.
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thuốc uống trước hay sau ăn, uống cùng sữa được không.
- Dùng xi lanh hoặc cốc đong kèm theo chai thuốc để đo liều, không dùng thìa ăn cơm. Thuốc bột pha thành siro thì pha đúng lượng nước và bảo quản theo hướng dẫn trên hộp.
- Không trộn thuốc vào bình sữa hay cả cốc nước quả, vì con bú, uống không hết là thiếu liều. Cho con uống thuốc riêng trước, rồi mới cho uống sữa, nước.
- Quên một liều: cho con uống ngay khi nhớ ra, nếu đã gần giờ uống liều sau thì bỏ qua liều đã quên. Không cho uống gấp đôi.
- Thuốc thừa sau đợt điều trị không giữ lại để lần sau tự dùng, không cho con khác uống.
- Ghi lại tên kháng sinh con từng dùng và từng bị dị ứng, báo cho bác sĩ mỗi lần đi khám.
Khi nào nên hỏi lại bác sĩ về đơn kháng sinh
Bố mẹ có quyền hỏi bác sĩ: con bị nhiễm gì, vì sao cần kháng sinh, uống trong bao lâu, và cần quay lại khi nào. Với nhiều bệnh như viêm tai giữa nhẹ ở trẻ lớn, bác sĩ có thể chọn theo dõi vài ngày trước khi quyết định dùng kháng sinh.
Nếu được bán kháng sinh mà không có đơn, hoặc được kê kháng sinh cho cảm lạnh thông thường, bố mẹ có thể hỏi lại hoặc xin ý kiến bác sĩ khác.
Giảm số lần con cần kháng sinh
Tiêm chủng đầy đủ theo lịch, gồm các vắc xin phế cầu, Hib, ho gà, cúm, giúp con tránh được nhiều bệnh nhiễm khuẩn và biến chứng cần kháng sinh. Rửa tay bằng xà phòng, cho con bú mẹ, tránh khói thuốc lá trong nhà cũng làm con ít ốm hơn.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con cảm lạnh, sổ mũi, ho do virus: cho con uống đủ nước, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, nghỉ ngơi, ăn món mềm.
- Hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng nếu con khó chịu vì sốt.
- Theo dõi các dấu hiệu cần đi khám; đừng dùng kháng sinh để thay cho việc đưa con đi khám.
- Khi con đang uống kháng sinh mà bị tiêu chảy nhẹ, cho con uống thêm nước, oresol pha đúng hướng dẫn, và báo bác sĩ.
- Cất kháng sinh và mọi thuốc khác ngoài tầm tay trẻ.
Hiểu lầm thường gặp
- Con sốt cao, mũi xanh, đờm vàng là phải uống kháng sinh.
- Màu mũi, màu đờm và mức sốt không cho biết bệnh do virus hay vi khuẩn. Bác sĩ cần khám, đôi khi xét nghiệm, mới quyết định được.
- Uống kháng sinh sớm cho bệnh khỏi nhanh, không biến chứng.
- Với bệnh do virus, kháng sinh không làm con khỏi nhanh hơn và không ngăn được biến chứng, chỉ thêm tác dụng phụ và vi khuẩn kháng thuốc.
- Con đỡ rồi thì ngừng kháng sinh cho đỡ hại.
- Ngừng sớm có thể khiến bệnh quay lại. Hãy dùng đúng số ngày bác sĩ kê, và hỏi bác sĩ nếu muốn thay đổi.
- Lần trước con uống loại này khỏi, lần này cứ mua đúng loại đó.
- Mỗi lần ốm có thể do nguyên nhân khác, liều cũng thay đổi theo cân nặng. Đơn cũ không dùng lại được cho lần ốm mới.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị ho sổ mũi có cần uống kháng sinh không?
Phần lớn không cần, vì ho sổ mũi thường do virus và tự khỏi; riêng ho có thể kéo dài đến 3–4 tuần. Đưa con đi khám nếu con sốt cao kéo dài, thở nhanh, khó thở hoặc ho trên 3 tuần.
+Viêm họng có phải uống kháng sinh không?
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, không cần kháng sinh. Bác sĩ chỉ kê khi nghi viêm họng do liên cầu, đôi khi sau khi làm xét nghiệm nhanh.
+Uống kháng sinh bao nhiêu ngày thì được ngừng?
Số ngày tùy loại bệnh và loại thuốc, do bác sĩ quyết định. Hãy cho con uống đủ theo đơn và hỏi lại bác sĩ nếu con hết triệu chứng sớm hoặc gặp tác dụng phụ.
+Con uống kháng sinh bị tiêu chảy thì có ngừng thuốc không?
Không tự ngừng. Cho con uống đủ nước và báo bác sĩ đã kê đơn để được hướng dẫn. Nếu con đi ngoài ra máu, sốt cao, mệt lả hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy đưa con đi khám ngay.
+Có nên cho con uống men vi sinh khi dùng kháng sinh không?
Một số loại men vi sinh có thể giúp giảm tiêu chảy do kháng sinh, nhưng không bắt buộc. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.
Nguồn tham khảo
- Antibiotics — NHS (Anh)
- Antibiotic resistance — NHS (Anh)
- Side effects of antibiotics — NHS (Anh)
- Sore throat — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh. Một phần nhỏ do liên cầu khuẩn nhóm A, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau; trường hợp này cần bác sĩ khám, xét nghiệm và uống kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ bị viêm tai giữa
Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai. Nhiều trường hợp tự đỡ trong 3 ngày; bác sĩ sẽ quyết định cần kháng sinh ngay hay theo dõi thêm, còn bố mẹ có thể giảm đau cho con bằng paracetamol. Trẻ dưới 1 tuổi nghi viêm tai, đau cả hai tai, hoặc tai chảy mủ, cần đi khám sớm. Sưng đỏ sau tai làm vành tai vểnh ra, cổ cứng, li bì hay méo mặt thì đến cấp cứu ngay.
- Tủ thuốc gia đình có con nhỏ
Tủ thuốc cho nhà có con nhỏ chỉ cần vài thứ dùng đúng: nhiệt kế điện tử, paracetamol dạng phù hợp với cân nặng của con kèm xi lanh đong, oresol giảm áp lực thẩm thấu, nước muối sinh lý 0,9%, đồ sơ cứu vết thương và túi chườm lạnh. Không cần thuốc cầm tiêu chảy, thuốc ho, kháng sinh dự trữ hay aspirin cho trẻ. Quan trọng nhất là cất mọi thuốc trên cao, có khóa, ngoài tầm với của trẻ; nếu con uống nhầm thuốc, đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Chủ đề khác