Ho, sổ mũi, viêm họng

Cách dùng bình xịt hen cho trẻ: buồng đệm, mặt nạ và các bước đúng

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ dùng bình xịt hen định liều nên xịt qua buồng đệm: trẻ dưới khoảng 4 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ úp kín mũi miệng, trẻ lớn hơn dùng buồng đệm có ống ngậm. Mỗi lần chỉ xịt một nhát, lắc bình ngay trước mỗi nhát, rồi cho con thở 5–6 hơi qua buồng đệm; xịt thẳng vào miệng trẻ nhỏ thì phần lớn thuốc đọng lại ở miệng họng. Thuốc nào, bao nhiêu nhát, dùng khi nào do bác sĩ ghi trong kế hoạch hành động hen. Nếu con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ, nói không hết câu hoặc môi tím, gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ dặn mà không đỡ, hoặc vừa đỡ lại nặng lên ngay.
  • Con khó thở đến mức nói không hết câu, không ăn uống được, phải ngồi cúi người về trước để thở.
  • Phần dưới lồng ngực hoặc hõm cổ lõm vào mỗi khi hít vào, cánh mũi phập phồng.
  • Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay tím tái, da tái xám.
  • Con lơ mơ, lả đi, hoặc tiếng khò khè bỗng nhỏ hẳn trong khi con vẫn thở rất mệt.
  • Con đau ngực, tim đập rất nhanh, run nhiều sau khi đã xịt nhiều nhát thuốc cắt cơn.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn 2 lần một tuần, hoặc thức dậy ban đêm vì ho, khò khè.
  • Con vừa qua một cơn hen, kể cả khi đã đỡ: đi khám trong vòng 2 ngày để bác sĩ xem lại thuốc.
  • Bố mẹ không chắc con hít đúng cách, mặt nạ không vừa mặt con, hoặc con không chịu buồng đệm.
  • Thuốc sắp hết, bình đã hết hạn, hoặc bộ đếm liều chỉ còn ít.
  • Con bị khàn tiếng, có mảng trắng trong miệng khi dùng thuốc dự phòng dạng hít.

Hai loại bình xịt con có thể được kê

Thuốc cắt cơn làm giãn phế quản nhanh trong vài phút, dùng khi con khò khè, ho, khó thở, hoặc trước khi vận động nếu bác sĩ dặn. Thuốc dự phòng, thường có corticoid dạng hít, dùng hằng ngày kể cả khi con khỏe để giảm viêm đường thở. Với trẻ lớn và tuổi teen, bác sĩ có thể kê một bình phối hợp dùng cho cả hằng ngày và khi lên cơn. Hỏi bác sĩ, dược sĩ xem bình nào của con dùng vào lúc nào, và ghi rõ vào kế hoạch hành động hen.

Ngoài bình xịt định liều (bình có hộp kim loại bên trong, bấm ra sương thuốc), còn có loại hít bột khô. Loại hít bột cần hít vào mạnh và nhanh, nên thường dành cho trẻ lớn; trẻ từ 5 tuổi trở xuống chủ yếu dùng bình xịt định liều với buồng đệm.

Vì sao cần buồng đệm

Buồng đệm là một ống nhựa hoặc kim loại gắn giữa bình xịt và miệng con. Thuốc xịt ra được giữ lại trong ống để con hít dần vào, không cần bấm và hít đúng cùng một lúc. Nhờ vậy nhiều thuốc vào phổi hơn và ít đọng ở miệng họng, giảm khàn tiếng, nấm miệng khi dùng corticoid.

Theo hướng dẫn hen quốc tế mới nhất, trẻ từ 0 đến 3 tuổi dùng buồng đệm có mặt nạ, trẻ 4–5 tuổi dùng buồng đệm có ống ngậm nếu ngậm kín được. Thực tế nhiều trẻ 4–5 tuổi vẫn cần mặt nạ; chuyển sang ống ngậm ngay khi con làm được. Trẻ lớn và tuổi teen vẫn nên dùng buồng đệm với bình xịt định liều, nhất là thuốc dự phòng.

Các bước với buồng đệm có mặt nạ (trẻ nhỏ)

  • Rửa tay. Mở nắp bình, nhìn trong và ngoài miệng bình xem có sạch, không có vật lạ.
  • Lắc bình ngay trước khi xịt, rồi cắm bình vào đầu buồng đệm.
  • Bế con ngồi thẳng trong lòng, hoặc cho con ngồi. Úp mặt nạ kín quanh mũi và miệng, không để hở.
  • Bấm một nhát. Giữ nguyên mặt nạ để con thở bình thường khoảng 5–6 hơi; nhìn van trong buồng đệm chuyển động theo nhịp thở.
  • Nếu cần nhát thứ hai, nhấc bình ra, lắc lại, chờ khoảng nửa phút đến một phút rồi làm lại từ đầu. Không bấm nhiều nhát một lúc vào buồng đệm.
  • Khi dùng thuốc corticoid, lau sạch vùng da quanh mũi miệng sau khi xịt và cho con uống nước hoặc súc miệng nếu con biết.

Các bước với buồng đệm có ống ngậm (trẻ lớn hơn)

  • Mở nắp, lắc bình, cắm vào buồng đệm.
  • Con thở ra hết, ngậm kín môi quanh ống ngậm.
  • Bấm một nhát rồi con hít vào chậm và sâu, nín thở trong vài giây nếu được, sau đó thở ra nhẹ. Nếu con đang khó thở, chỉ cần thở bình thường 5–6 hơi qua ống ngậm.
  • Muốn xịt nhát tiếp, lắc lại bình và làm lại từ đầu.
  • Sau khi dùng thuốc corticoid, súc miệng rồi nhổ ra, hoặc đánh răng.
  • Đậy nắp bình ngay sau khi dùng và luôn cất bình có nắp, để không có vật lạ lọt vào.

Giữ bình xịt và buồng đệm

  • Bình mới, hoặc bình lâu không dùng, thường phải xịt bỏ vài nhát ra ngoài không khí trước khi dùng. Làm theo tờ hướng dẫn trong hộp thuốc.
  • Theo dõi bộ đếm liều nếu bình có. Lắc bình để đoán còn bao nhiêu thuốc không chính xác; mua bình mới trước khi hết.
  • Rửa buồng đệm khoảng mỗi tháng một lần bằng nước ấm có ít nước rửa bát, không tráng lại, để khô tự nhiên, không lau bằng khăn. Cách này giảm tĩnh điện làm thuốc bám vào thành ống.
  • Để bình ở nhiệt độ phòng, tránh nắng, không để trong cốp xe máy hay ô tô phơi nắng.
  • Mỗi lần tái khám, mang bình và buồng đệm theo, nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ xem con dùng. Hít sai rất hay gặp và thường quay lại sau vài tuần.

Dùng ở trường và khi đi xa

Báo cô giáo con bị hen, đưa một bản kế hoạch hành động hen và để thuốc cắt cơn kèm buồng đệm ở trường hoặc trong cặp con. Trẻ tiểu học trở lên nên được tập tự dùng, nhưng người lớn vẫn cần xem con dùng đúng không.

Khi đi chơi, về quê, luôn mang theo thuốc cắt cơn và buồng đệm. Kiểm tra hạn dùng và lượng thuốc còn lại trước chuyến đi.

Chăm sóc con tại nhà

  • Treo hoặc dán kế hoạch hành động hen ở chỗ dễ thấy, ghi rõ bình nào dùng hằng ngày, bình nào dùng khi lên cơn.
  • Cho con dùng thuốc dự phòng đều đặn đúng giờ, kể cả những ngày con khỏe; gắn với việc đánh răng sáng tối để dễ nhớ.
  • Tập cho trẻ nhỏ làm quen buồng đệm khi con đang khỏe: cho con cầm, chơi, đeo mặt nạ cho gấu bông trước.
  • Trong cơn hen, cho con ngồi thẳng, giữ bình tĩnh, dùng thuốc cắt cơn qua buồng đệm đúng như kế hoạch.
  • Ghi lại những lần phải dùng thuốc cắt cơn để mang theo khi tái khám.
  • Giữ nhà không khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, khói hương, khói bếp than.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ nhỏ chỉ cần xịt thẳng vào miệng là được.
Trẻ nhỏ không thể bấm và hít cùng lúc, nên khi xịt thẳng phần lớn thuốc đọng ở miệng họng. Với trẻ nhỏ luôn dùng buồng đệm, có mặt nạ úp kín.
Máy khí dung mạnh hơn bình xịt.
Với phần lớn trẻ, bình xịt qua buồng đệm hiệu quả như máy khí dung, nhanh hơn và mang theo được. Bác sĩ chỉ chọn máy khí dung khi con không dùng được buồng đệm hoặc khi khó thở nặng.
Dùng bình xịt lâu sẽ nghiện, phụ thuộc thuốc.
Thuốc hít không gây nghiện. Nếu con phải dùng thuốc cắt cơn ngày càng nhiều, đó là dấu hiệu hen chưa được kiểm soát, cần đi khám để chỉnh thuốc dự phòng.
Bỏ bình vào chậu nước, thấy nổi là hết thuốc.
Cách thả nước không chính xác và có thể làm hỏng bình. Dùng bộ đếm liều, hoặc tự đếm số nhát đã dùng theo hướng dẫn trên hộp.
Con khóc khi xịt thì thuốc vào nhiều hơn vì con thở mạnh.
Khi khóc, con hít vào rất ngắn và thở ra mạnh, thuốc vào phổi ít hơn. Hãy dỗ con bình tĩnh rồi mới xịt; nếu con khóc mãi không thể xịt được trong lúc khó thở, đưa con đi cấp cứu.

Bố mẹ hay hỏi

+Mấy tuổi thì bỏ mặt nạ, chuyển sang ống ngậm?

Thường khoảng 4 tuổi, khi con ngậm kín môi quanh ống ngậm và thở qua miệng được. Nhiều trẻ cần mặt nạ lâu hơn; bác sĩ sẽ xem con dùng và quyết định.

+Có tự làm buồng đệm bằng chai nhựa được không?

Buồng đệm có van, có mặt nạ vừa mặt cho trẻ cho lượng thuốc ổn định hơn. Hãy mua buồng đệm đúng cỡ theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và luôn có sẵn ở nhà.

+Xịt thuốc hen xong có cần súc miệng không?

Có với thuốc dự phòng chứa corticoid: súc miệng rồi nhổ ra, hoặc đánh răng, để tránh nấm miệng và khàn tiếng. Trẻ nhỏ chưa biết súc miệng thì lau quanh miệng và cho uống vài ngụm nước.

+Một lần xịt mấy nhát?

Số nhát do bác sĩ ghi trong kế hoạch hành động hen, khác nhau giữa thuốc dự phòng và thuốc cắt cơn. Dù mấy nhát, mỗi lần chỉ bấm một nhát vào buồng đệm, lắc lại bình trước nhát tiếp theo.

+Thuốc cắt cơn có làm con run tay, tim đập nhanh không?

Có thể, nhất là khi dùng nhiều nhát, và thường hết sau một lúc. Nếu con đau ngực, tim đập rất nhanh không đỡ, hoặc phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên, hãy đưa con đi khám.

Nguồn tham khảo

  1. Asthma Devices for Kids: How to Use Inhalers & Nebulizers Effectively — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. How and when to use salbutamol inhalers — NHS (Anh)
  3. Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2026 — Sáng kiến Toàn cầu về Hen (GINA)
  4. Asthma — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Khí dung tại nhà cho trẻ

    Chỉ cho con chạy khí dung (máy xông, máy phun sương thuốc) ở nhà khi bác sĩ đã kê đúng thuốc, đúng liều và hướng dẫn cách dùng. Phần lớn đợt ho, sổ mũi, viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ không cần khí dung, và với trẻ khò khè hay hen, bình xịt qua buồng đệm có mặt nạ thường hiệu quả như máy khí dung mà nhanh, gọn hơn. Không tự pha corticoid, kháng sinh, tinh dầu hay nước muối vào máy. Nếu con khó thở, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc đã dùng thuốc theo kế hoạch mà không đỡ, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không tiếp tục chạy máy ở nhà rồi chờ.

  • Trẻ ho về đêm

    Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh. Nếu con chỉ ho vài đêm trong đợt cảm lạnh, ban ngày vẫn chơi khỏe, có thể chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý, đủ nước và mật ong cho trẻ từ 1 tuổi. Ho đêm kéo dài quá 2 tuần, đêm nào cũng ho kèm khò khè, hoặc ho tái đi tái lại cần đi khám để tìm hen hay dị ứng. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, môi tím thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm mũi dị ứng ở trẻ

    Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.

  • Con bị ho

    Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.

  • Ô nhiễm không khí và trẻ

    Bụi mịn PM2.5 nhỏ đến mức đi sâu vào phổi, làm trẻ dễ ho, viêm đường hô hấp, lên cơn hen, và nếu hít lâu ngày có thể làm phổi phát triển kém. Trẻ em thuộc nhóm nhạy cảm vì thở nhanh hơn và phổi còn đang lớn. Hãy xem chỉ số chất lượng không khí (VN_AQI) mỗi ngày: từ mức kém (101–150, màu da cam) giảm cho con vận động mạnh ngoài trời, từ mức xấu (151–200, màu đỏ) cho con ở trong nhà, đóng cửa, ra ngoài thì đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt nếu con từ 2 tuổi. Nếu con khó thở, thở rít, môi tím hoặc cơn hen không đỡ sau khi dùng thuốc, gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác