Tâm lý và cảm xúc

Giúp con vượt qua mất người thân: nói gì và làm gì theo từng tuổi

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Khi trong nhà có người mất, trẻ ở tuổi nào cũng đau buồn, nhưng mỗi tuổi một khác: trẻ nhỏ bám người, hỏi đi hỏi lại bao giờ người đó về, có khi đái dầm trở lại; trẻ lớn có thể cáu gắt, thu mình hoặc tỏ ra như không có chuyện gì. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi nói thật bằng lời đơn giản rằng người đó đã mất và sẽ không trở về, cho con biết đó không phải lỗi của con, giữ nếp sinh hoạt và để con được buồn. Đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi khó khăn kéo dài mà không dịu dần. Nếu con nói muốn chết hoặc muốn "đi theo" người đã mất, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn "đi theo" người đã mất để được gặp lại, hoặc viết, đăng những dòng như vậy lên mạng.
  • Con có vết thương tự gây ra, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm cách làm hại bản thân.
  • Con viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý, hoặc đột ngột bình thản lạ thường sau một thời gian rất suy sụp.
  • Con uống rượu bia hoặc dùng thuốc đến mức lơ mơ, gọi khó tỉnh, nôn nhiều hoặc thở bất thường.
  • Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt, hoặc gọi Tổng đài 111.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Sau nhiều tuần, con vẫn mất ngủ, gặp ác mộng, bỏ ăn, hoặc không đi học, không làm bài được như trước, mà không đỡ dần.
  • Con thu mình hẳn, bỏ bạn bè và những việc từng thích, hoặc buồn bã, cáu gắt gần như mỗi ngày mà không dịu đi.
  • Con sợ quá mức rằng bố mẹ hoặc chính mình cũng sẽ chết, không chịu rời bố mẹ, không dám đến lớp.
  • Con hay đánh nhau, giận dữ dữ dội, bắt đầu uống rượu bia, hút thuốc hoặc làm những việc liều lĩnh.
  • Con cứ tự trách mình là nguyên nhân khiến người thân mất, dù đã được giải thích.
  • Người thân mất đột ngột hoặc trong hoàn cảnh đau thương như tai nạn, tự tử, bạo lực, hoặc con chứng kiến cảnh đó: nên cho con gặp chuyên gia sớm, không cần chờ.

Trẻ hiểu về cái chết thế nào theo từng tuổi

  • Dưới 5 tuổi: con chưa hiểu cái chết là mãi mãi, có thể hỏi "bao giờ ông về" nhiều lần trong nhiều tuần. Con dễ bám bố mẹ, quấy khóc, khó ngủ, có khi đái dầm trở lại. Trẻ còn rất nhỏ chưa hiểu chuyện gì, nhưng cảm nhận rõ nỗi buồn của người lớn xung quanh.
  • Khoảng 5–7 tuổi trở lên: phần lớn trẻ đã hiểu chết là không trở lại, dù chấp nhận điều đó vẫn rất khó. Con có thể sợ bố mẹ hay người thân khác cũng chết, hỏi rất nhiều, hay nổi giận, hoặc kêu đau bụng, đau đầu.
  • Tuổi THCS, THPT: con hiểu cái chết như người lớn và thường muốn biết vì sao chuyện đó xảy ra. Nhiều em giấu cảm xúc để bố mẹ đỡ buồn, thu mình, khó tập trung, học sa sút; một số tìm đến rượu bia hoặc làm những việc liều lĩnh.
  • Ở tuổi nào, con cũng có thể vừa khóc xong đã chạy đi chơi. Trẻ buồn theo từng đợt, không có nghĩa là con vô tâm hay đã quên.

Nói với con về cái chết

  • Nói sớm, nói thật, do người con tin cậy nói. Giấu con hay để con nghe từ người ngoài làm con mất lòng tin và dễ tưởng tượng ra những điều đáng sợ hơn.
  • Chọn chỗ yên tĩnh, cho con ngồi sát bên, ôm món đồ con thích. Nói chậm, câu ngắn: "Bố có tin rất buồn. Bà đã mất rồi. Bà sẽ không về nữa, cả nhà sẽ rất nhớ bà."
  • Dùng từ "mất", "chết" rõ ràng. Tránh nói "bà đi ngủ rồi", "bà đi xa rồi", vì trẻ nhỏ hiểu theo nghĩa đen và có thể sợ đi ngủ, sợ bố mẹ đi công tác rồi không về.
  • Giải thích nguyên nhân ngắn gọn, đúng sự thật, không kể chi tiết đau lòng: bà bị bệnh rất nặng, bác sĩ đã cố hết sức nhưng cơ thể bà không chữa được nữa.
  • Nói rõ: không phải lỗi của con. Trẻ nhỏ hay nghĩ một lần cãi lời hay một ý nghĩ giận dỗi của mình đã gây ra chuyện. Hãy hỏi con có đang nghĩ như vậy không.
  • Chuẩn bị trả lời một câu hỏi nhiều lần trong nhiều tuần. Không biết trả lời thì cứ nói thật là bố mẹ cũng không biết.
  • Khi con hỏi "bố mẹ có chết không", có thể nói: ai rồi cũng sẽ chết, nhưng bố mẹ đang khỏe và mong ở bên con rất lâu nữa, và lúc nào cũng có người lớn lo cho con.
  • Nếu gia đình theo một tôn giáo, có thể chia sẻ với con điều gia đình tin, nhưng vẫn nói rõ người đã mất sẽ không về sống cùng nhà nữa.

Cho con dự đám tang và tưởng nhớ

Đám tang ở Việt Nam thường kéo dài vài ngày, đông người, có khóc than, kèn trống, khâm liệm. Trẻ được hỏi ý và được chuẩn bị trước thường đỡ hoang mang hơn trẻ bị gửi đi chỗ khác mà không ai giải thích. Hãy kể trước cho con biết sẽ thấy gì: quan tài, hương khói, người lớn khóc. Để con tự chọn có đến hay không, có nhìn mặt người mất hay không, và nhờ một người lớn thân quen, không quá đau buồn, ở cạnh con suốt buổi để đưa con ra ngoài khi con mệt.

Con có thể góp một phần nhỏ: chọn một tấm ảnh, vẽ một bức tranh, viết vài dòng gửi người đã mất. Sau tang lễ, những dịp như cúng 49 ngày, 100 ngày, giỗ đầu, Tết là lúc nỗi nhớ quay lại. Cho con cùng thắp hương, kể chuyện về người đã mất, làm một hộp kỷ niệm với ảnh và đồ vật giúp con giữ được sợi dây với người thân.

Con cần gì trong những tháng sau

Giữ nếp sinh hoạt càng giống trước càng tốt: giờ ăn, giờ ngủ, đi học, người chăm con. Nhà có tang thường xáo trộn, nhưng với trẻ, những việc quen thuộc mỗi ngày là điều làm con thấy an toàn.

Bố mẹ khóc trước mặt con là bình thường. Nói với con "mẹ khóc vì mẹ nhớ bà" giúp con biết buồn là được phép. Đừng bảo con phải mạnh mẽ, phải làm chỗ dựa cho mẹ, hay "con trai không được khóc". Con cũng được phép vui, đi chơi, cười đùa mà không phải thấy có lỗi.

Trẻ nhỏ hay diễn lại đám tang, cái chết trong trò chơi; đó là cách con tìm hiểu chuyện đã xảy ra, không cần ngăn. Bám người, đái dầm trở lại, ăn vạ là cách con nói điều chưa nói được bằng lời, đừng phạt con vì những điều này.

Nỗi buồn không có hạn chót. Phần lớn trẻ dần quen với sự mất mát khi có người lớn ở bên, nhưng sẽ có những đợt buồn trở lại vào ngày giỗ, sinh nhật, ngày khai giảng.

Khi người mất là bố hoặc mẹ, hoặc mất đột ngột

Mất bố hoặc mẹ kéo theo nhiều thay đổi: chuyển nhà, về ở với ông bà, tiền bạc eo hẹp hơn. Cho con biết trước ai sẽ chăm con, con ở đâu, học trường nào. Báo cho cô chủ nhiệm biết để thầy cô để ý con khi con đi học lại.

Khi người thân mất vì tai nạn, tự tử hoặc bạo lực, hoặc con chứng kiến cảnh đó, con dễ gặp ác mộng, giật mình, sợ hãi kéo dài. Vẫn nói thật với con ở mức con hiểu được, không kể chi tiết, và cho con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sớm. Nếu người thân mất vì tự tử, con cần được nghe rằng đó không phải lỗi của con hay của ai trong nhà, và con vẫn được nói về người đó.

Nếu em đang đọc bài này

Mất một người thân là một trong những nỗi đau lớn nhất. Buồn, giận, thấy có lỗi, trống rỗng, hay có lúc quên mất mà vui vẻ rồi lại thấy áy náy, đều là bình thường. Em không cần giấu cảm xúc để bố mẹ đỡ buồn.

Hãy nói với một người lớn em tin: bố mẹ, ông bà, thầy cô, cô tư vấn tâm lý ở trường. Nếu em mất ngủ nhiều đêm, không học được, hay có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với người lớn hoặc gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày dành một lúc ngồi cạnh con, ôm con, hỏi con thấy thế nào; không ép con nói khi con chưa muốn.
  • Gợi ý cho con những cách bày tỏ khác: vẽ, viết thư cho người đã mất, kể chuyện, xem lại ảnh cũ.
  • Giữ giờ ngủ, giờ ăn, giờ học như trước; nhờ người thân quen chăm con khi bố mẹ phải lo việc tang.
  • Báo cho cô chủ nhiệm và phụ huynh bạn thân của con để mọi người biết mà hỏi han, để ý con.
  • Chuẩn bị trước cho những ngày khó như giỗ, sinh nhật, Tết; cùng con làm một việc nhỏ để nhớ người thân.
  • Bố mẹ cũng đang đau buồn: cố ăn, ngủ, tìm người tâm sự, gặp chuyên gia nếu cần, tránh tìm đến rượu bia. Một người lớn được nâng đỡ sẽ đỡ con tốt hơn.
  • Nếu thấy quá sức, gọi Tổng đài 111 để được tư vấn cách hỗ trợ con.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ con còn nhỏ, chưa biết gì, không cần nói.
Trẻ nhỏ cảm nhận rõ nỗi buồn trong nhà. Khi không ai giải thích, con dễ tự nghĩ ra lý do, thường là tự trách mình.
Không cho trẻ đi đám tang để con khỏi bị ám ảnh.
Trẻ được kể trước, được tự chọn và có người lớn ở cạnh thường đỡ hoang mang hơn trẻ bị gạt ra ngoài. Nếu con không muốn đi, cũng không ép.
Nói "ông đi ngủ rồi", "bà đi xa rồi" cho con đỡ sợ.
Trẻ hiểu theo nghĩa đen, có thể sợ đi ngủ hoặc sợ bố mẹ đi rồi không về. Nói nhẹ nhàng mà rõ: ông đã mất, ông sẽ không về nữa.
Con không khóc, vẫn chơi là con ổn, hoặc con vô tâm.
Trẻ buồn theo từng đợt, chơi xong lại buồn. Nhiều em tuổi teen giấu cảm xúc để bố mẹ đỡ lo. Hãy chủ động hỏi han dù con có vẻ bình thường.
Kiêng nhắc đến người đã mất trước mặt con để con mau quên.
Được nói về người đã mất, xem ảnh, kể kỷ niệm giúp con nguôi dần. Im lặng dễ khiến con nghĩ đó là chuyện cấm nhắc tới.

Bố mẹ hay hỏi

+Có nên cho trẻ đi đám tang không?

Có thể, nếu con muốn và được chuẩn bị trước. Kể cho con biết sẽ thấy gì, để con tự chọn đi hay không, và nhờ một người lớn thân quen ở cạnh để đưa con ra ngoài khi cần.

+Nói với trẻ 3 tuổi về cái chết thế nào?

Dùng câu ngắn, từ rõ ràng: "Ông chết rồi. Cơ thể ông không hoạt động nữa, ông không về nữa." Con sẽ hỏi lại nhiều lần; cứ trả lời bình tĩnh như vậy và ôm con nhiều hơn.

+Con cứ hỏi bao giờ bà về thì làm sao?

Trẻ nhỏ chưa hiểu cái chết là mãi mãi nên hỏi lại là bình thường. Mỗi lần, nhẹ nhàng nhắc rằng bà đã mất và sẽ không về, và cả nhà vẫn có thể cùng nhớ bà.

+Con không khóc khi ông mất có bình thường không?

Có. Mỗi trẻ buồn một kiểu, có em buồn muộn hơn, có em thể hiện bằng cáu gắt, khó ngủ, đau bụng. Bố mẹ cứ để ý, hỏi han, và cho con biết lúc nào muốn nói cũng được.

+Bao lâu thì con hết buồn?

Không có mốc chung, và nỗi nhớ có thể quay lại vào ngày giỗ, Tết, sinh nhật. Nếu sau nhiều tuần con vẫn không ăn, không ngủ, không học được, hoặc bố mẹ lo bất cứ lúc nào, hãy đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

+Bố mẹ có nên khóc trước mặt con không?

Được. Khóc trước con và nói vì sao mình khóc giúp con biết buồn là bình thường. Chỉ cần để con thấy vẫn có người lớn lo cho con.

Nguồn tham khảo

  1. How Children Understand Death & What You Should Say — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. How to talk to your children about the death of a loved one — UNICEF
  3. Children and bereavement — NHS (Anh)
  4. Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ hỏi về cái chết

    Trẻ thường hỏi về cái chết khi thấy con vật chết, xem phim, nghe tin buồn hay đi đám tang, và câu hỏi ấy là bình thường. Hãy trả lời ngắn, thật và đơn giản: chết là cơ thể ngừng hoạt động hẳn, không còn đau, không còn đói, và người đã mất không quay lại; tránh nói "ông đi ngủ", "bà đi xa" vì trẻ nhỏ hiểu theo nghĩa đen và có thể sợ ngủ, sợ đi xa. Phần lớn trẻ từ 5–7 tuổi mới hiểu cái chết là mãi mãi, nên con có thể hỏi đi hỏi lại. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, đừng bỏ qua: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Thú cưng của con chết

    Với nhiều trẻ, con chó, con mèo trong nhà là người bạn thân, nên khi nó chết con có thể buồn thật sự: khóc, hỏi đi hỏi lại, cáu gắt, khó ngủ, hoặc tỏ ra như không có chuyện gì. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi nói thật bằng lời đơn giản rằng con vật đã chết và không sống lại, tránh nói "nó đi ngủ" hay "nó đi xa", cho con biết đó không phải lỗi của con, và để con được buồn, được tạm biệt. Không nên vội mua con khác thay thế. Nếu sau nhiều tuần con vẫn không ăn, không ngủ, không đi học được như trước, hãy cho con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho bố mẹ và trẻ.

  • Sang chấn tâm lý ở trẻ

    Sau một biến cố đáng sợ như tai nạn, bão lũ, bị đánh, bị xâm hại hay chứng kiến bạo lực, trẻ thường gặp ác mộng, sợ hãi, bám người, đau bụng, đái dầm lại; phần lớn những phản ứng này nhẹ dần theo thời gian khi con được an toàn và được người lớn ở bên. Nếu các dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc xuất hiện muộn nhiều tháng sau, con có thể bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; bệnh điều trị được, chủ yếu bằng trị liệu tâm lý. Nếu con vẫn đang bị đe dọa, hãy báo công an 113 và gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7); nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113.

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

  • Bố mẹ ly hôn

    Phần lớn trẻ buồn, lo, cáu gắt hoặc học sa sút trong vài tháng đầu sau khi bố mẹ chia tay, rồi phần lớn dần thích nghi theo thời gian, nhất là khi con thấy mình vẫn an toàn và được thương. Điều làm con tổn thương nhiều nhất thường là xung đột kéo dài giữa bố mẹ, bị kéo vào giữa, và mất liên lạc với một người. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi cùng nói với con một thông điệp rõ ràng: đây là chuyện của người lớn, không phải lỗi của con, và cả bố lẫn mẹ vẫn thương con. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác