Tâm lý và cảm xúc

Dấu hiệu trầm cảm ở học sinh: nhận biết sớm và cách giúp con

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, "không ai cần con", hoặc viết, đăng những dòng như vậy lên mạng.
  • Con có vết thương tự gây ra, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm hiểu, chuẩn bị cách làm hại bản thân.
  • Con viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý, hoặc đột ngột bình thản lạ thường sau thời gian rất suy sụp.
  • Con nghe thấy, nhìn thấy những thứ người khác không thấy, hoặc nói những điều rất lạ, không như con thường ngày.
  • Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con buồn, trống rỗng hoặc cáu gắt gần như cả ngày, hầu hết các ngày, từ 2 tuần trở lên.
  • Con bỏ những việc trước đây con thích: thể thao, vẽ, gặp bạn, kể cả chơi game.
  • Giấc ngủ thay đổi rõ: mất ngủ, thức trắng, hoặc ngủ li bì cả ngày.
  • Ăn uống thay đổi, sụt cân hoặc tăng cân nhanh.
  • Điểm số tụt dốc, con nghỉ học nhiều, không tập trung được.
  • Con hay nói mình vô dụng, có lỗi, là gánh nặng, hoặc bắt đầu dùng rượu bia, thuốc lá.

Trầm cảm khác buồn bình thường thế nào

Tuổi teen nào cũng có lúc buồn, cáu, muốn ở một mình. Nỗi buồn bình thường thường gắn với một chuyện cụ thể, như bị điểm kém, cãi nhau với bạn, và con vẫn vui được khi có chuyện vui.

Trầm cảm kéo dài từ 2 tuần trở lên, có mặt gần như cả ngày, và lấy mất niềm vui ở mọi thứ. Nó làm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, năng lượng, khả năng học, và cách con nhìn bản thân. Đây là một bệnh, có tên gọi, có cách chữa, không phải do con lười hay hư.

Những dấu hiệu ở tuổi teen hay bị bỏ qua

  • Cáu gắt, dễ nổi nóng, đóng sầm cửa thay vì khóc.
  • Kêu mệt, đau đầu, đau bụng thường xuyên.
  • Ở lì trong phòng, ôm điện thoại, ngừng chơi với nhóm bạn cũ.
  • Học sa sút, nộp bài muộn, bỏ học thêm, xin nghỉ học.
  • Nhạy cảm quá mức với lời phê bình, một câu nhắc nhỏ cũng làm con khóc hoặc giận.
  • Mặc áo dài tay cả khi trời nóng, hoặc giấu vết xước, vết bầm không giải thích được.

Vì sao con bị trầm cảm

Thường có nhiều yếu tố cùng tác động: gen di truyền, thay đổi nội tiết tuổi dậy thì, tính cách, và những áp lực xung quanh như học hành thi cử, bị bắt nạt, mâu thuẫn gia đình, bố mẹ ly hôn, mất người thân. Thiếu ngủ kéo dài và dùng mạng xã hội nhiều cũng làm tâm trạng xấu đi.

Không có ai đáng trách ở đây, kể cả bố mẹ, kể cả con. Điều quan trọng là nhận ra sớm và tìm trợ giúp.

Nói chuyện với con thế nào

Chọn lúc yên tĩnh, đi cùng nhau trên xe hay lúc rửa bát thường dễ nói hơn ngồi đối diện. Bắt đầu bằng điều bố mẹ thấy: "Dạo này bố mẹ thấy con hay mệt, ít cười. Bố mẹ lo cho con." Rồi nghe, đừng vội khuyên hay so sánh.

Nếu lo con có ý nghĩ tự hại, hãy hỏi thẳng và bình tĩnh: "Có lúc nào con nghĩ đến chuyện không muốn sống nữa không?" Hỏi như vậy không làm con nảy ra ý nghĩ ấy, nó cho con biết bố mẹ sẵn sàng nghe. Nếu con nói có, cảm ơn con vì đã nói, ở bên con, và tìm trợ giúp ngay trong ngày.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em thấy trống rỗng, mệt, chẳng còn muốn gì đã nhiều tuần, đó không phải lỗi của em và em không phải tự chịu một mình. Trầm cảm làm mọi thứ trông tối hơn thực tế, kể cả cách em nhìn chính mình.

Hãy kể với một người em tin: bố mẹ, anh chị, thầy cô, cô tư vấn tâm lý ở trường, hoặc phòng tư vấn sinh viên nếu em đã vào đại học. Em có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7. Nếu em có ý nghĩ làm hại bản thân và thấy mình không an toàn, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc đến ngay khoa cấp cứu gần nhất.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý sẽ nói chuyện riêng với con và với bố mẹ, đánh giá mức độ, hỏi về ý nghĩ tự hại, và khám để loại trừ bệnh cơ thể như suy giáp, thiếu máu. Bác sĩ cũng hỏi về lo âu, chuyện ăn uống và cân nặng, rượu bia, vì những vấn đề này hay đi cùng trầm cảm ở tuổi teen. Thông tin con kể được giữ kín, trừ khi con gặp nguy hiểm.

Với tuổi teen, trị liệu tâm lý và thay đổi sinh hoạt là cách chữa chính. Thuốc chống trầm cảm thường không được dùng riêng lẻ cho trẻ dưới 18 tuổi; với trầm cảm vừa và nặng, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc dùng thêm thuốc bên cạnh trị liệu. Loại thuốc và liều do bác sĩ quyết định. Trong những tuần đầu dùng thuốc, bác sĩ sẽ hẹn gặp lại thường xuyên; nếu con có ý nghĩ tự hại mới hoặc nặng hơn, báo bác sĩ ngay. Không tự ý ngừng thuốc.

Chăm sóc con tại nhà

  • Dành mỗi ngày một khoảng thời gian ngắn ở bên con không bàn chuyện học, như đi bộ, nấu ăn, xem phim cùng nhau.
  • Giữ giờ ngủ, giờ ăn đều. Khuyến khích con ra ngoài trời và vận động nhẹ, dù chỉ 15–20 phút.
  • Giảm bớt áp lực học thêm và kỳ vọng điểm số trong thời gian con đang điều trị. Báo với giáo viên chủ nhiệm nếu con đồng ý.
  • Cất gọn thuốc trong nhà, kể cả thuốc của người lớn, và đồ vật có thể gây nguy hiểm.
  • Để ý những thay đổi trong lời nói và hành vi của con, ghi lại để kể với bác sĩ.
  • Bố mẹ cũng cần nghỉ ngơi và có người để tâm sự. Chăm con trầm cảm rất mệt, và bố mẹ cũng có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn.

Hiểu lầm thường gặp

Trầm cảm là do con suy nghĩ nhiều, sướng quá hóa rồ.
Trầm cảm là bệnh có thật, liên quan đến não bộ, di truyền và hoàn cảnh sống. Nó có thể gặp ở cả những em ngoan, học giỏi, gia đình đầy đủ.
Hỏi con có muốn chết không sẽ gợi ý cho con.
Hỏi thẳng, bình tĩnh không làm con nảy ra ý nghĩ tự tử. Nhiều em thấy nhẹ lòng khi có người hỏi và chịu nghe.
Đưa con đi chơi xa, đi chùa, đổi không khí là khỏi.
Thay đổi không khí có thể giúp con dễ chịu hơn, nhưng không thay được việc khám và điều trị khi con đã bị trầm cảm.
Uống thuốc chống trầm cảm sẽ bị nghiện, hỏng não.
Thuốc chống trầm cảm không gây nghiện như ma túy. Khi bác sĩ kê và theo dõi, thuốc giúp nhiều em hồi phục. Ngừng thuốc đột ngột có thể gây khó chịu, nên việc giảm và ngừng thuốc phải theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bố mẹ hay hỏi

+Dấu hiệu trầm cảm ở học sinh cấp 3 là gì?

Buồn hoặc cáu gắt kéo dài từ 2 tuần, mất hứng thú với mọi thứ, thay đổi giấc ngủ và ăn uống, học sa sút, thu mình, hay nói mình vô dụng. Có các dấu hiệu này nên đưa con đi khám.

+Con chỉ cáu gắt, không khóc thì có phải trầm cảm không?

Có thể. Ở tuổi teen, trầm cảm hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, dễ nổi nóng hơn là buồn khóc. Nếu kéo dài và kèm thay đổi sinh hoạt, nên gặp bác sĩ.

+Trầm cảm tuổi teen có chữa được không?

Được. Nhiều em cải thiện rõ khi được trị liệu tâm lý, có hoặc không kèm thuốc, và được gia đình, nhà trường hỗ trợ.

+Con không chịu đi khám tâm lý thì phải làm sao?

Nói với con rằng đi khám giống như khám bất kỳ bệnh nào, và bố mẹ sẽ đi cùng. Có thể bắt đầu từ cô tư vấn ở trường hoặc bác sĩ nhi quen. Bố mẹ cũng có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn cách nói chuyện với con.

+Con nói muốn chết thì làm gì ngay?

Giữ bình tĩnh, ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn. Nếu con đang gặp nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113. Nếu không, liên hệ bác sĩ hoặc gọi Tổng đài 111 ngay trong ngày.

Nguồn tham khảo

  1. Depression (brochure) — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  2. Depression in children and young people — NHS (Anh)
  3. Antidepressants — NHS (Anh)
  4. 5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

  • Lo âu ở tuổi teen

    Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Áp lực thi cử

    Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường và một chút căng thẳng còn giúp con tập trung. Đáng lo khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, làm con mất ngủ, bỏ ăn, hay đau đầu đau bụng, khóc hoặc cáu gắt, không học được nữa. Việc bố mẹ làm được nhiều nhất là giữ cho con ngủ đủ, ăn đủ, có giờ nghỉ, và nói với con rằng kết quả thi không quyết định con là ai. Nếu con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và tìm trợ giúp ngay: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con trượt nguyện vọng

    Sau khi trượt nguyện vọng 1 hay thi trượt, buồn, khóc, giận, xấu hổ và không muốn gặp ai trong vài ngày đến vài tuần là phản ứng bình thường. Việc của bố mẹ trong những ngày đầu là ở bên con, không trách, không so sánh, rồi khi con đã bình tĩnh hơn mới cùng con xem các lựa chọn tiếp theo. Nếu con nói muốn chết, tự làm đau mình hoặc nỗi buồn kéo dài quá 2 tuần, hãy tìm trợ giúp: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7), hoặc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý.

  • Con bị bắt nạt ở trường

    Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.

  • Sinh viên kiệt sức

    Kiệt sức (burnout) là khi căng thẳng học tập, làm thêm kéo dài nhiều tháng khiến sinh viên cạn năng lượng, thấy chán và xa cách với việc học, và tin rằng mình học mãi cũng không ra gì. Ngủ một đêm hay nghỉ một cuối tuần không làm nó hết. Cách gỡ là giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và các khoảng nghỉ, và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, vì kiệt sức hay đi kèm trầm cảm và lo âu. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, và đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong ngày. Tổng đài 111 dành cho trẻ dưới 16 tuổi, nên với sinh viên, bác sĩ và phòng tư vấn của trường là nơi phù hợp hơn.

Chủ đề khác