Tâm lý và cảm xúc

Lo âu ở tuổi teen: dấu hiệu nhận biết và khi nào cần đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc có vết thương tự gây ra trên người.
  • Con đau ngực khi gắng sức, ngất, hoặc khó thở không đỡ sau 15–20 phút nghỉ (cần loại trừ bệnh tim phổi).
  • Con đã uống thuốc không được kê, hoặc uống nhiều thuốc một lúc, và giờ lơ mơ, khó đánh thức.
  • Khi có các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Nỗi lo chiếm gần như cả ngày, kéo dài từ vài tuần trở lên, con không tự dừng được.
  • Con né tránh đi học, đi thi, nói chuyện trước lớp, gặp bạn bè, hoặc xin nghỉ học nhiều buổi.
  • Con hay đau bụng, đau đầu, buồn nôn, nhất là sáng ngày đi học, mà khám không thấy bệnh.
  • Con có cơn hồi hộp, tim đập nhanh, run, khó thở đột ngột.
  • Con mất ngủ, cáu gắt, khóc nhiều, hoặc bắt đầu buồn bã, mất hứng thú với mọi thứ.
  • Con phải làm đi làm lại một việc (rửa tay, kiểm tra cặp sách) mới thấy yên.

Lo lắng bình thường và rối loạn lo âu

Ai cũng lo, và lo giúp con chuẩn bị bài, cẩn thận hơn. Nỗi lo bình thường gắn với một việc cụ thể và qua đi khi việc đó qua. Con lo trước bài kiểm tra 15 phút, làm xong là vui vẻ lại.

Rối loạn lo âu khác ở chỗ nỗi lo quá lớn so với hoàn cảnh, kéo dài, và bắt đầu chi phối cuộc sống. Con lo cả những chuyện chưa xảy ra, lo từ sáng đến tối, né tránh dần những việc cần làm. Đây là tình trạng rất hay gặp: theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ, khoảng một phần ba thanh thiếu niên và người lớn ở Mỹ từng bị rối loạn lo âu vào một lúc nào đó trong đời.

Những dạng lo âu hay gặp ở học sinh

  • Lo âu lan tỏa: con lo về mọi thứ, điểm số, sức khỏe bố mẹ, tương lai, và không tự dừng được.
  • Lo âu xã hội: con rất sợ bị đánh giá, sợ phát biểu, sợ bị gọi lên bảng, ăn trưa một mình để tránh bạn.
  • Rối loạn hoảng sợ: những cơn tim đập nhanh, khó thở, run rẩy đến đột ngột, rồi con sợ cơn tiếp theo.
  • Lo âu khi thi: đầu óc trống rỗng, run tay khi cầm đề dù đã ôn kỹ.
  • Ám ảnh cưỡng chế: những ý nghĩ lặp đi lặp lại khiến con phải làm một việc nhiều lần mới yên.
  • Lo âu sau một chuyện rất đáng sợ (tai nạn, bị đánh, bị xâm hại): con hay gặp lại cảnh đó trong đầu hoặc trong mơ, dễ giật mình, né mọi thứ gợi lại. Trường hợp này nên cho con gặp chuyên gia sớm.

Vì sao con bị lo âu

Thường có nhiều yếu tố cùng lúc: tính cách vốn nhạy cảm, trong gia đình có người hay lo âu, áp lực học hành và thi cử, bị bắt nạt, gia đình có biến cố. Mạng xã hội làm con so sánh mình với bạn bè liên tục. Thiếu ngủ và uống nhiều caffeine làm các triệu chứng nặng hơn.

Lo âu không phải do bố mẹ nuôi dạy sai, cũng không phải do con yếu đuối. Có một điều bố mẹ nên biết: khi thương con, mình hay giúp con tránh những việc con sợ, như xin nghỉ học thay con. Làm vậy con thấy đỡ ngay, nhưng về lâu dài nỗi sợ lại lớn thêm.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em hay lo đến mức thấy khó thở, đau bụng, không muốn đến lớp, em không có gì sai cả. Đây là một tình trạng có tên gọi, nhiều bạn cùng tuổi cũng gặp, và có cách giúp em nhẹ đi.

Thử thở chậm mỗi khi thấy lo: hít vào khoảng 4 giây, thở ra khoảng 6 giây. Viết nỗi lo ra giấy thay vì để nó chạy vòng trong đầu. Và hãy kể cho một người lớn em tin, có thể là bố mẹ, thầy cô, cô tư vấn tâm lý ở trường, hoặc gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sẽ nói chuyện với con và với bố mẹ, có thể dùng bộ câu hỏi đánh giá, và khám để loại trừ bệnh cơ thể như cường giáp, thiếu máu, rối loạn nhịp tim. Họ cũng hỏi về trầm cảm, vì hai vấn đề này hay đi cùng nhau.

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là cách chữa được khuyên dùng đầu tiên: con học cách nhận ra ý nghĩ lo âu, tập đối mặt dần với điều mình sợ theo từng bước nhỏ. Bố mẹ thường được mời tham gia. Thuốc chỉ dùng khi lo âu nặng hoặc trị liệu chưa đủ, và do bác sĩ quyết định, theo dõi.

Chăm sóc con tại nhà

  • Nghe con nói hết nỗi lo, gật đầu rằng điều đó khó với con. Tránh nói "có gì đâu mà lo".
  • Khuyến khích con đối mặt từng bước nhỏ với điều con sợ, khen nỗ lực chứ không chỉ khen kết quả.
  • Hạn chế xin nghỉ học thay con mỗi lần con lo. Nếu cần, bàn với giáo viên chủ nhiệm cách giúp con đi học lại dần.
  • Giữ giờ ngủ đều, 8–10 tiếng mỗi đêm. Cất điện thoại khỏi phòng ngủ vào ban đêm.
  • Bớt cà phê, trà sữa, nước tăng lực. Cho con vận động ngoài trời mỗi ngày.
  • Tập thở chậm cùng con lúc con đang bình tĩnh, để con dùng được khi lo.

Hiểu lầm thường gặp

Con lo âu là do yếu đuối, cứ mắng cho cứng rắn lên.
Rối loạn lo âu là một bệnh có thật. Trách mắng làm con giấu triệu chứng và lo nhiều hơn.
Tuổi dậy thì ai chẳng thế, lớn lên tự hết.
Một số em đỡ dần, nhưng lo âu không được chữa có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành và dẫn đến trầm cảm. Chữa sớm cho kết quả tốt hơn.
Đi khám tâm lý là bị "có vấn đề về thần kinh", sợ người ta biết.
Khám tâm lý giống như khám bất kỳ bệnh nào khác. Thông tin của con được giữ kín, và con được giúp sớm.
Cứ để con tránh những gì con sợ là được.
Né tránh giúp con đỡ trong chốc lát nhưng làm nỗi sợ lớn dần. Đối mặt từng bước nhỏ, có người hỗ trợ, mới làm nỗi sợ nhỏ lại.

Bố mẹ hay hỏi

+Làm sao biết con bị rối loạn lo âu hay chỉ lo bình thường?

Lo bình thường gắn với một việc và qua đi khi việc đó qua. Rối loạn lo âu kéo dài nhiều tuần, quá mức so với hoàn cảnh, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc đau bụng, mất ngủ lặp lại.

+Con hay đau bụng mỗi sáng đi học có phải do lo âu không?

Có thể. Nên đưa con đi khám trước để loại trừ bệnh tiêu hóa, rồi để ý xem con có đỡ vào cuối tuần, ngày nghỉ không. Nếu có, lo âu là nguyên nhân hay gặp.

+Rối loạn lo âu ở tuổi teen có chữa khỏi được không?

Nhiều em cải thiện rõ khi được trị liệu tâm lý, nhất là liệu pháp nhận thức hành vi. Tìm trợ giúp sớm giúp nỗi lo ít ảnh hưởng đến việc học và bạn bè của con.

+Con bị lo âu có phải uống thuốc không?

Nhiều em chỉ cần trị liệu tâm lý. Thuốc được cân nhắc khi lo âu nặng hoặc trị liệu chưa đủ, và bác sĩ sẽ quyết định, theo dõi.

+Bố mẹ có thể gọi ai để hỏi khi con lo âu?

Bố mẹ có thể hỏi cô tư vấn tâm lý ở trường, bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn và chỉ chỗ hỗ trợ.

Nguồn tham khảo

  1. Anxiety disorders in children — NHS (Anh)
  2. Anxiety Disorders — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  3. I'm So Stressed Out (fact sheet) — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Hoảng loạn khi thi

    Run tay, tim đập nhanh, khó thở, đầu óc trống rỗng khi cầm đề là phản ứng báo động của cơ thể trước căng thẳng, thường gọi là cơn hoảng sợ (cơn hoảng loạn). Cơn này đáng sợ nhưng không nguy hiểm, phần lớn kéo dài khoảng 5–20 phút rồi dịu dần, và thở chậm giúp nó qua nhanh hơn. Nếu con đau ngực khi gắng sức, ngất, hoặc khó thở không đỡ sau khi nghỉ, cần đi cấp cứu để loại trừ bệnh tim phổi. Nếu cơn hoảng loạn lặp lại nhiều lần hoặc làm con né tránh đi học, đi thi, nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

  • Áp lực thi cử

    Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường và một chút căng thẳng còn giúp con tập trung. Đáng lo khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, làm con mất ngủ, bỏ ăn, hay đau đầu đau bụng, khóc hoặc cáu gắt, không học được nữa. Việc bố mẹ làm được nhiều nhất là giữ cho con ngủ đủ, ăn đủ, có giờ nghỉ, và nói với con rằng kết quả thi không quyết định con là ai. Nếu con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và tìm trợ giúp ngay: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con sợ đi học

    Trẻ khóc khi đến lớp trong vài tuần đầu năm học, nhất là ở mầm non và lớp 1, là chuyện thường gặp và thường giảm dần. Đáng lo khi con kéo dài nỗi sợ nhiều tuần, hay kêu đau bụng, đau đầu vào sáng ngày đi học, nghỉ học nhiều buổi. Cách giúp tốt nhất thường là cho con tiếp tục đi học đều đặn, đồng thời tìm ra lý do cùng con và nhà trường, vì nghỉ ở nhà lâu làm nỗi sợ lớn thêm. Nếu con bị bắt nạt, bị đánh, hoặc nói muốn chết, hãy hành động ngay; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) có thể tư vấn và hỗ trợ.

  • Con bị bắt nạt ở trường

    Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.

  • Con nghiện điện thoại

    Điều đáng lo là điện thoại chiếm chỗ của giấc ngủ, việc học, bữa ăn, bạn bè và vận động, chứ con số giờ dùng chỉ là một phần. Cách hiệu quả nhất là cả nhà cùng có luật rõ ràng theo tuổi: không điện thoại trong phòng ngủ ban đêm, không điện thoại trong bữa ăn, tắt màn hình ít nhất một giờ trước khi ngủ. Nếu con mất ngủ kéo dài, bỏ học, buồn bã thu mình, hoặc nổi giận dữ dội khi bị lấy máy, nên đưa con đi khám bác sĩ tâm lý. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho bố mẹ, nhất là khi con gặp nguy hiểm trên mạng.

Chủ đề khác