Áp lực thi cử: dấu hiệu con đang quá tải và bố mẹ nên làm gì
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường và một chút căng thẳng còn giúp con tập trung. Đáng lo khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, làm con mất ngủ, bỏ ăn, hay đau đầu đau bụng, khóc hoặc cáu gắt, không học được nữa. Việc bố mẹ làm được nhiều nhất là giữ cho con ngủ đủ, ăn đủ, có giờ nghỉ, và nói với con rằng kết quả thi không quyết định con là ai. Nếu con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và tìm trợ giúp ngay: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc nói kiểu "nếu thi trượt thì không sống nữa", dù nghe như nói đùa.
- Con có vết thương tự gây ra trên người, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm cách làm hại bản thân.
- Con viết thư từ biệt, cho đi đồ đạc quý, hoặc đột ngột bình thản lạ thường sau một thời gian rất suy sụp.
- Con đau ngực, khó thở kèm ngất hoặc lả đi, không đỡ sau khi ngồi nghỉ (cần khám để loại trừ nguyên nhân khác).
- Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con mất ngủ hoặc ngủ rất ít gần như mỗi đêm trong hơn 2 tuần.
- Con bỏ ăn, sụt cân, hoặc đau đầu, đau bụng, buồn nôn lặp lại vào những ngày đi học, đi thi.
- Con khóc nhiều, cáu gắt, thu mình, không còn thích những việc trước đây con thích.
- Con ngồi vào bàn mà không học được, hay nói "con không làm được gì cả", "con vô dụng".
- Con hoảng loạn (tim đập nhanh, run, khó thở) nhiều lần, hoặc né tránh đi học, đi thi.
- Con dùng nhiều nước tăng lực, cà phê, hoặc tự tìm thuốc để thức hay để ngủ.
Căng thẳng bao nhiêu là bình thường
Trước kỳ thi vào 10 hay thi tốt nghiệp THPT, gần như học sinh nào cũng lo. Con có thể ngủ chập chờn vài đêm, ăn ít hơn, hay hỏi đi hỏi lại về điểm chuẩn. Mức lo này thường tự dịu khi con có lịch ôn rõ ràng và qua ngày thi.
Căng thẳng trở thành vấn đề khi nó không dịu đi, kéo dài nhiều tuần, và bắt đầu lấy mất giấc ngủ, bữa ăn, niềm vui và cả khả năng học của con. Lúc đó, cố học thêm thường không giúp được, con cần được nghỉ và được đỡ.
Vì sao học sinh Việt Nam dễ quá tải mùa thi
Lịch của nhiều em kín từ sáng đến tối: học chính khóa, học thêm buổi chiều, học thêm buổi tối, về nhà làm bài đến khuya. Kỳ thi vào 10 ở nhiều tỉnh rất cạnh tranh, có nơi tỉ lệ chọi vào trường công lập cao, nên áp lực đến sớm từ lớp 8, lớp 9. Thi tốt nghiệp THPT vào tháng 6 (năm 2026 thi ngày 11 và 12/6) lại gắn với xét tuyển đại học, nên con thấy như mọi thứ dồn vào vài buổi thi.
Áp lực còn đến từ những câu nói rất bình thường trong nhà: hỏi điểm mỗi tối, so với con nhà hàng xóm, nhắc chuyện tiền học thêm. Bố mẹ nói vì thương, nhưng con nghe thành "mình phải đỗ thì mới xứng". Con cũng tự tạo áp lực khi đọc điểm chuẩn năm trước trên mạng hay so điểm thi thử với bạn. Không khí trong nhà cũng ảnh hưởng: khi bố mẹ đang lo chuyện tiền bạc hoặc hay to tiếng với nhau, con dễ thấy mình phải đỗ để gánh bớt cho cả nhà.
Cách bố mẹ nói chuyện trước và sau ngày thi
- Hỏi con cảm thấy thế nào trước khi hỏi con ôn đến đâu. Nghe hết rồi mới góp ý.
- Nói rõ một lần: bố mẹ thương con dù kết quả thế nào. Câu này cần nói thành lời, con không tự đoán ra được.
- Tránh những câu như "cả nhà trông vào con", "tốn bao nhiêu tiền học thêm rồi", "con nhà bác ấy được 9 điểm".
- Tối trước ngày thi không ôn thêm bài mới, không dặn dò quá nhiều. Cùng con chuẩn bị giấy tờ, bút, đồng hồ, rồi để con nghỉ sớm.
- Sau mỗi buổi thi, đừng hỏi ngay được bao nhiêu điểm. Hỏi con có mệt không, ăn gì. Nếu con muốn kể, nói về phần con đã làm được, rồi để con nghỉ trước buổi sau.
- Nếu con kể làm bài không tốt, đừng phân tích lỗi ngay. Một câu như "con đã cố rồi, giờ nghỉ đã" giúp con hơn mọi lời trách.
Nếu em đang đọc bài này
Lo trước kỳ thi là phản ứng bình thường của cơ thể, không có nghĩa là em yếu hay sẽ làm bài kém. Ngủ đủ giấc giúp em tỉnh táo và tập trung hơn nhiều so với thức khuya học dồn. Chia việc ôn thành từng khúc ngắn, xen giữa là những lần nghỉ ngắn: ra khỏi bàn, uống nước, vận động nhẹ.
Nếu em thấy mình không chịu nổi nữa, mất ngủ nhiều đêm, hay có lúc nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, hãy nói với một người lớn em tin: bố mẹ, thầy cô chủ nhiệm, cô tư vấn tâm lý ở trường. Em cũng có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7, không ai trách em cả. Sau một kỳ thi, dù kết quả thế nào, vẫn còn nhiều đường để đi tiếp.
Khi nào nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý
Nếu các dấu hiệu quá tải kéo dài hơn 2 tuần, hoặc con có những cơn hoảng loạn, đau bụng đau đầu lặp lại, bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Bác sĩ sẽ khám để loại trừ bệnh cơ thể, hỏi về giấc ngủ, ăn uống, tâm trạng, và xem con có rối loạn lo âu hay trầm cảm đi kèm không.
Phần lớn học sinh được giúp bằng trò chuyện trị liệu, sắp xếp lại lịch học và nghỉ, và thay đổi cách cả nhà nói về chuyện thi. Thuốc chỉ dùng khi bác sĩ khám và quyết định, không tự mua thuốc an thần hay thuốc ngủ cho con.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ giờ ngủ cố định, học sinh tuổi teen cần khoảng 8–10 tiếng mỗi đêm. Không để con thức đến 1–2 giờ sáng ôn bài thường xuyên.
- Cắt bớt học thêm khi con đã quá tải. Mỗi ngày nên có ít nhất một khoảng trống không học, không màn hình.
- Bữa sáng đủ chất trước khi đi học, đi thi. Hạn chế nước tăng lực và cà phê, nhất là sau buổi trưa.
- Cho con vận động 20–30 phút mỗi ngày: đi bộ, đạp xe, chơi cầu lông. Vận động giúp đầu óc thoáng hơn và bớt căng thẳng.
- Giữ một bữa cơm chung không nhắc chuyện điểm số.
- Cùng con lập kế hoạch ôn tập thực tế, chia nhỏ theo tuần, để con thấy việc cần làm có điểm dừng.
Hiểu lầm thường gặp
- Áp lực càng nhiều thì con càng cố, càng đỗ cao.
- Căng thẳng vừa phải giúp tập trung, nhưng căng thẳng quá mức làm con mất ngủ, khó tập trung và học kém đi.
- Con kêu mệt là lười, là kiếm cớ.
- Đau đầu, đau bụng, mệt mỏi mùa thi thường có thật và là cách cơ thể báo căng thẳng. Hãy nghe con và để ý xem các dấu hiệu có kéo dài không.
- Hỏi con có ý định tự tử sẽ làm con nghĩ đến chuyện đó.
- Hỏi thẳng, bình tĩnh không làm con nảy ra ý nghĩ ấy. Nhiều em thấy nhẹ lòng khi cuối cùng có người hỏi và chịu nghe.
- Học thêm càng nhiều càng chắc.
- Học thêm dày đến mức con không còn thời gian ngủ và tự ôn thường phản tác dụng. Chất lượng giấc ngủ và thời gian tự làm bài quan trọng không kém.
Bố mẹ hay hỏi
+Làm sao biết con bị áp lực thi cử quá mức?
Để ý giấc ngủ, ăn uống và tâm trạng. Nếu con mất ngủ, bỏ ăn, cáu gắt hoặc thu mình, kêu đau đầu đau bụng liên tục hơn 2 tuần, đó là lúc cần giảm tải và nên gặp chuyên gia.
+Trước ngày thi bố mẹ nên nói gì với con?
Nói ngắn và ấm: bố mẹ tin con đã chuẩn bị, làm được đến đâu bố mẹ cũng thương con. Tránh dặn dò dài, nhắc điểm chuẩn hay so sánh với người khác.
+Có nên cho con nghỉ học thêm trước kỳ thi không?
Nếu con đã quá mệt, giảm bớt học thêm để con có thời gian ngủ và tự ôn thường có lợi hơn. Bố mẹ có thể bàn với con và thầy cô để chọn những buổi thật cần.
+Con nói "thi trượt thì chết cho xong" có đáng lo không?
Có. Hãy coi đó là lời cần nghe nghiêm túc, hỏi con bình tĩnh xem con có nghĩ đến chuyện làm hại mình không, và tìm trợ giúp: chuyên gia tâm lý, Tổng đài 111, hoặc 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
+Có nên cho con uống thuốc bổ não, thuốc an thần mùa thi không?
Không có thuốc nào thay được giấc ngủ, bữa ăn và nghỉ ngơi. Thuốc an thần, thuốc ngủ chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê, không tự mua cho con.
Nguồn tham khảo
- Help your child beat exam stress — NHS (Anh)
- Tips on preparing for exams — NHS (Anh)
- I'm So Stressed Out (fact sheet) — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
- Bộ GDĐT ban hành hướng dẫn tổ chức Kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 — Bộ Giáo dục và Đào tạo
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Hoảng loạn khi thi
Run tay, tim đập nhanh, khó thở, đầu óc trống rỗng khi cầm đề là phản ứng báo động của cơ thể trước căng thẳng, thường gọi là cơn hoảng sợ (cơn hoảng loạn). Cơn này đáng sợ nhưng không nguy hiểm, phần lớn kéo dài khoảng 5–20 phút rồi dịu dần, và thở chậm giúp nó qua nhanh hơn. Nếu con đau ngực khi gắng sức, ngất, hoặc khó thở không đỡ sau khi nghỉ, cần đi cấp cứu để loại trừ bệnh tim phổi. Nếu cơn hoảng loạn lặp lại nhiều lần hoặc làm con né tránh đi học, đi thi, nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
- Mất ngủ trước kỳ thi
Khó ngủ một vài đêm trước kỳ thi rất hay gặp và thường hết khi thi xong. Điều cần làm là giữ giờ ngủ đều, tắt màn hình trước khi ngủ và không thức khuya học bù, vì ngủ đủ giúp con tập trung tốt hơn nhiều so với học dồn đến khuya. Nên đưa con đi khám khi con mất ngủ gần như mỗi đêm hơn 2 tuần, ngủ ít mà ban ngày lả đi, hoặc mất ngủ đi kèm buồn bã, hoảng loạn. Không tự cho con uống thuốc ngủ hay thuốc an thần.
- Con trượt nguyện vọng
Sau khi trượt nguyện vọng 1 hay thi trượt, buồn, khóc, giận, xấu hổ và không muốn gặp ai trong vài ngày đến vài tuần là phản ứng bình thường. Việc của bố mẹ trong những ngày đầu là ở bên con, không trách, không so sánh, rồi khi con đã bình tĩnh hơn mới cùng con xem các lựa chọn tiếp theo. Nếu con nói muốn chết, tự làm đau mình hoặc nỗi buồn kéo dài quá 2 tuần, hãy tìm trợ giúp: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7), hoặc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý.
- Thức khuya ôn thi
Thức khuya ôn thi thường làm kết quả kém đi: não cần giấc ngủ để ghi nhớ những gì đã học, và một người thiếu ngủ phản xạ chậm, dễ quên, dễ sai ở những câu đã biết. Học sinh 13–18 tuổi cần 8–10 giờ mỗi đêm, sinh viên cần ít nhất 7 giờ; trong mùa thi vẫn nên giữ mức này và học vào ban ngày, buổi tối sớm. Đừng thức trắng đêm trước ngày thi. Nếu con ngủ gật khi đang đi xe máy, ngất, đau ngực sau khi uống nước tăng lực, hoặc nói đến ý nghĩ muốn chết, hãy đưa con đi cấp cứu hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
- Con có ý định tự làm hại bản thân
Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.
Chủ đề khác