Tâm lý và cảm xúc

Con có ý định tự làm hại bản thân: bố mẹ hỏi gì, làm gì ngay

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Ở bên con ngay, không để con một mình, kể cả khi con đi vệ sinh hoặc vào phòng riêng.
  • Cất hoặc khóa lại các vật có thể gây nguy hiểm trong nhà: thuốc các loại, dao kéo, dây, hóa chất, chìa khóa xe.
  • Gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cơ sở cấp cứu gần nhất nếu con vừa tự làm hại bản thân, đã uống thuốc hay chất gì, hoặc nói đã có kế hoạch cụ thể.
  • Đưa con đi cấp cứu khi vết thương chảy máu không cầm, sâu, rộng, hoặc con lơ mơ, nôn, khó thở. Trong lúc chờ và trên đường đi, ấn chặt một miếng vải sạch lên chỗ chảy máu.
  • Con nói lời từ biệt, cho đi đồ quý, viết thư để lại, hoặc tìm hiểu cách để chết.
  • Con nói không thể giữ an toàn cho bản thân thêm nữa, dù chỉ trong đêm nay.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con nói những câu như "con muốn chết", "không có con thì mọi người nhẹ nhõm hơn", "con mệt mỏi với mọi thứ rồi", kể cả khi nói như đùa.
  • Bố mẹ thấy vết cắt, vết bầm, vết bỏng ở cổ tay, đùi, cánh tay mà con giải thích không rõ, hoặc con luôn mặc áo dài tay dù trời nóng.
  • Con buồn, cáu, thu mình suốt hai tuần trở lên, bỏ cả những thứ từng thích, ngủ và ăn thay đổi hẳn.
  • Con tìm đọc, xem hoặc nói chuyện trên mạng về cái chết, tự làm hại bản thân.
  • Con vừa trải qua một cú sốc: bị bắt nạt, chia tay, trượt nguyện vọng, bố mẹ ly hôn, mất người thân.
  • Con bắt đầu uống rượu bia hoặc dùng chất kích thích.

Tự làm hại bản thân ở tuổi teen là gì

Tự làm hại bản thân là khi con cố ý gây đau hoặc gây thương tích cho chính mình. Nhiều em làm vậy để chịu đựng một cảm xúc quá lớn: buồn, giận, xấu hổ, trống rỗng. Cảm giác nhẹ đi chỉ kéo dài ngắn, rồi cảm xúc cũ quay lại, kèm theo xấu hổ và giấu giếm.

Không phải em nào tự làm hại bản thân cũng muốn chết, nhưng những em này có nguy cơ tự tử cao hơn hẳn. Vì vậy mọi vết thương tự gây ra đều cần được bác sĩ đánh giá, kể cả khi trông nhỏ.

Ở Việt Nam, áp lực học hành, thi vào 10, thi tốt nghiệp, bắt nạt trên mạng và mâu thuẫn trong gia đình là những lý do các em hay kể khi được hỏi. Thường không có một nguyên nhân duy nhất.

Cách hỏi thẳng con

Chọn lúc yên tĩnh, chỉ có bố hoặc mẹ với con, không vội. Ngồi cạnh con thay vì đối diện như đang tra hỏi. Nói điều bố mẹ thấy, không phán xét: "Dạo này mẹ thấy con hay ở trong phòng, ít nói hẳn. Mẹ lo cho con."

Rồi hỏi thẳng, dùng đúng từ: "Có lúc nào con nghĩ đến chuyện tự tử, hoặc muốn làm đau bản thân không?" Hỏi rõ như vậy giúp con biết bố mẹ chịu nghe. Các nghiên cứu cho thấy hỏi thẳng không làm tăng nguy cơ.

Nếu con nói có, hãy giữ giọng bình tĩnh và hỏi tiếp: con nghĩ đến chuyện đó bao lâu rồi, có thường xuyên không, con đã nghĩ sẽ làm thế nào chưa, con đã từng làm gì chưa. Câu trả lời giúp bố mẹ biết cần gọi cấp cứu ngay, hay đưa con đi khám bác sĩ ngay trong hôm nay.

Lắng nghe thế nào

  • Để con nói hết, không ngắt lời, không vội đưa lời khuyên.
  • Nhắc lại điều con nói để con biết bố mẹ hiểu: "Con thấy mình làm gì cũng không đủ tốt, đúng không."
  • Tránh những câu làm con im lặng: "Có gì đâu mà phải thế", "Bố mẹ khổ vì con", "Con nghĩ cho bố mẹ chưa", "Người ta còn khổ hơn con".
  • Cảm ơn con đã nói ra. Nói rõ: "Bố mẹ không giận con. Bố mẹ sẽ cùng con tìm người giúp."
  • Không hứa giữ bí mật. Nói với con rằng chuyện an toàn của con thì bố mẹ cần nhờ bác sĩ, nhưng sẽ bàn với con trước khi làm.
  • Nếu bố mẹ khóc hoặc run, không sao. Con cần thấy bố mẹ ở lại, không cần thấy bố mẹ hoàn hảo.

Đưa con đi khám

Bác sĩ chuyên khoa tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng sẽ nói chuyện riêng với con, rồi với bố mẹ, để đánh giá mức độ nguy cơ và tìm những vấn đề đi kèm như trầm cảm, lo âu. Bố mẹ có thể hỏi trường có chuyên viên tư vấn tâm lý không để phối hợp.

Điều trị chủ yếu là trị liệu tâm lý cho con và hướng dẫn cho cả nhà. Nếu cần thuốc, bác sĩ sẽ quyết định và theo dõi sát, nhất là trong những tuần đầu. Bố mẹ không tự mua thuốc an thần hay thuốc chống trầm cảm cho con.

Cùng bác sĩ và con lập một kế hoạch an toàn bằng văn bản: dấu hiệu báo trước của con, việc con có thể tự làm khi cơn khó chịu đến, người con có thể gọi, và số khẩn cấp. Dán ở nơi con dễ thấy.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em đang nghĩ đến chuyện làm đau bản thân hay không muốn sống nữa, em không cần tự chịu một mình. Hãy nói với một người em tin: bố, mẹ, anh chị, thầy cô, bạn thân. Em có thể nói ngắn thôi: "Dạo này em không ổn, em cần người giúp."

Em có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 bất cứ lúc nào, miễn phí, cả ngày lẫn đêm. Nếu em đang ở trong nguy hiểm ngay lúc này, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc nhờ người gần nhất đưa em đến cấp cứu. Cảm giác lúc này rất nặng, nhưng nó có thể thay đổi khi có người giúp.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ thuốc trong nhà (kể cả thuốc hạ sốt thông thường) ở nơi có khóa, chỉ để số lượng ít, người lớn giữ. Nếu con đang uống thuốc bác sĩ kê, bố mẹ đưa cho con từng lần uống, không giao cả vỉ hay cả hộp.
  • Cất dao kéo, dao lam, dây, hóa chất tẩy rửa và rượu bia, vì rượu làm con dễ hành động bột phát hơn; khóa cửa ra ban công, sân thượng nếu bố mẹ lo lắng.
  • Mỗi ngày dành ít nhất 15 phút ở cạnh con mà không bàn chuyện điểm số: đi bộ, nấu ăn, chở con đi đâu đó.
  • Giảm bớt áp lực trước mắt: nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm, tạm giảm học thêm trong thời gian con điều trị.
  • Để ý giấc ngủ, ăn uống và việc dùng mạng của con, nhưng không lục điện thoại sau lưng con; nói rõ với con khi bố mẹ cần kiểm tra vì an toàn.
  • Bố mẹ cũng cần người đỡ: nói với người thân tin cậy, hoặc gọi 111 để được tư vấn cách hỗ trợ con.

Hiểu lầm thường gặp

Hỏi con về tự tử sẽ khiến con nghĩ đến chuyện đó.
Hỏi thẳng, bình tĩnh không làm tăng nguy cơ. Nhiều em cảm thấy nhẹ nhõm khi cuối cùng có người hỏi.
Con chỉ làm vậy để gây chú ý.
Nếu con cần đến cách đó để được chú ý, nghĩa là con đang rất cần được giúp. Mọi lời nói và hành vi tự làm hại đều cần được đánh giá nghiêm túc.
Con hay nói muốn chết nhưng chưa làm gì, chắc không sao.
Phần lớn các em có ý định tự tử đều nói ra hoặc để lộ điều gì đó trước. Mọi lời con nói về cái chết đều cần được coi là nghiêm túc và đưa con đi khám.
Chuyện trong nhà, đi khám tâm lý người ta lại nói ra nói vào.
Khám tâm lý, tâm thần được giữ bí mật như mọi chuyên khoa khác. Đưa con đi khám sớm là bảo vệ con.

Bố mẹ hay hỏi

+Phát hiện con tự cắt tay thì nên làm gì đầu tiên?

Giữ bình tĩnh, xem vết thương; nếu sâu, chảy máu nhiều hoặc con lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113. Nếu vết thương nhẹ, rửa sạch, băng lại, rồi ngồi với con và hỏi con đang trải qua chuyện gì. Kể cả khi vết thương nhẹ, hãy đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý ngay trong hôm nay.

+Có nên mắng hay phạt con khi con tự làm hại bản thân không?

Không. Mắng, phạt hay tịch thu mọi thứ thường làm con giấu kỹ hơn. Điều con cần là cảm thấy an toàn để nói thật.

+Con không chịu đi khám tâm lý thì làm sao?

Nói với con rằng bố mẹ lo, và đi khám là để con dễ chịu hơn. Con không có lỗi gì cả. Có thể để con chọn người khám, hoặc bố mẹ đi gặp chuyên gia trước để được hướng dẫn. Nếu con đang trong nguy hiểm, an toàn của con được ưu tiên, đưa con đi cấp cứu dù con không muốn.

+Gọi 111 thì được giúp gì?

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 miễn phí, nghe máy 24/7, tư vấn cho cả trẻ em và bố mẹ, và có thể kết nối với các dịch vụ hỗ trợ ở địa phương. Khi có nguy hiểm tính mạng ngay lúc đó, gọi 115 hoặc 113.

+Bao lâu thì con mới ổn trở lại?

Mỗi em một khác. Với điều trị phù hợp và gia đình đồng hành, nhiều em ổn dần lên. Bố mẹ vẫn cần giữ liên lạc thường xuyên với con và bác sĩ, theo dõi lâu dài và giữ kế hoạch an toàn.

Nguồn tham khảo

  1. How to help someone else (self-harm) — NHS (Anh)
  2. Prevent Youth Suicide: Remove or Lock Up Lethal Items at Home — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
  3. How a Suicide Prevention Safety Plan Can Save Your Child's Life — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
  4. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Lo âu ở tuổi teen

    Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con bị bắt nạt ở trường

    Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.

  • Áp lực thi cử

    Hồi hộp trước kỳ thi là bình thường và một chút căng thẳng còn giúp con tập trung. Đáng lo khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, làm con mất ngủ, bỏ ăn, hay đau đầu đau bụng, khóc hoặc cáu gắt, không học được nữa. Việc bố mẹ làm được nhiều nhất là giữ cho con ngủ đủ, ăn đủ, có giờ nghỉ, và nói với con rằng kết quả thi không quyết định con là ai. Nếu con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và tìm trợ giúp ngay: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con trượt nguyện vọng

    Sau khi trượt nguyện vọng 1 hay thi trượt, buồn, khóc, giận, xấu hổ và không muốn gặp ai trong vài ngày đến vài tuần là phản ứng bình thường. Việc của bố mẹ trong những ngày đầu là ở bên con, không trách, không so sánh, rồi khi con đã bình tĩnh hơn mới cùng con xem các lựa chọn tiếp theo. Nếu con nói muốn chết, tự làm đau mình hoặc nỗi buồn kéo dài quá 2 tuần, hãy tìm trợ giúp: gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7), hoặc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý.

  • Nói chuyện với con tuổi dậy thì

    Ở tuổi dậy thì, con cần riêng tư hơn và hay gắt gỏng, nhưng vẫn rất cần bố mẹ. Con dễ nói chuyện hơn khi bố mẹ nghe nhiều hơn khuyên, không phán xét ngay, và có những khoảng thời gian bên nhau không bàn chuyện học. Chọn lúc thuận tiện như khi chở con đi học hay nấu ăn cùng, hỏi câu mở và giữ bình tĩnh khi con nói điều khó nghe. Nếu con buồn bã, thu mình kéo dài, nói muốn chết, hoặc bố mẹ nghi con bị bắt nạt, xâm hại, hãy tìm trợ giúp sớm; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.

Chủ đề khác