Tâm lý và cảm xúc

Cách nói chuyện với con tuổi dậy thì để con chịu mở lòng

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Ở tuổi dậy thì, con cần riêng tư hơn và hay gắt gỏng, nhưng vẫn rất cần bố mẹ. Con dễ nói chuyện hơn khi bố mẹ nghe nhiều hơn khuyên, không phán xét ngay, và có những khoảng thời gian bên nhau không bàn chuyện học. Chọn lúc thuận tiện như khi chở con đi học hay nấu ăn cùng, hỏi câu mở và giữ bình tĩnh khi con nói điều khó nghe. Nếu con buồn bã, thu mình kéo dài, nói muốn chết, hoặc bố mẹ nghi con bị bắt nạt, xâm hại, hãy tìm trợ giúp sớm; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn tự làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy dấu hiệu con tự làm đau mình: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn.
  • Con kể bị xâm hại, bị đe dọa, bị tống tiền bằng hình ảnh: giữ con an toàn, gọi 111 hoặc báo công an.
  • Con bỏ nhà đi, hoặc nói sẽ bỏ đi và có dấu hiệu đã chuẩn bị.
  • Con say rượu, dùng chất kích thích rồi lơ mơ, nôn nhiều, co giật, thở chậm hoặc khó thở, hoặc không đánh thức được: gọi 115 hoặc 113 và ở cạnh con.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con buồn bã, cáu gắt, thu mình gần như mỗi ngày trong hơn hai tuần, bỏ những thứ từng thích.
  • Con mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, ăn uống thay đổi hẳn, sụt hay tăng cân nhanh.
  • Con bỏ học, điểm tụt nhanh, đổi hẳn nhóm bạn, giấu giếm nhiều chuyện.
  • Mọi cuộc nói chuyện trong nhà đều thành cãi vã, và bố mẹ thấy mình không còn cách nào.
  • Con lo lắng thái quá về ngoại hình, cân nặng, hoặc nhịn ăn, ăn rồi nôn.

Chuyện gì đang xảy ra với con

Tuổi dậy thì thường bắt đầu trong khoảng 8–14 tuổi. Cơ thể thay đổi nhanh, nội tiết thay đổi làm cảm xúc lên xuống thất thường. Phần não giúp suy nghĩ trước khi hành động và kìm cảm xúc là một trong những phần trưởng thành muộn nhất, đến khoảng giữa hoặc cuối tuổi 20.

Con muốn được tự quyết, muốn có chuyện riêng, và bạn bè trở nên rất quan trọng. Con đóng cửa phòng, trả lời cộc lốc, hay cãi lại. Phần lớn những điều này là bình thường, là cách con tập trở thành người lớn.

Những cách giúp con mở lòng

  • Nói chuyện khi đang cùng làm việc khác: chở con đi học, nấu ăn, đi bộ. Ngồi cạnh nhau dễ nói hơn ngồi đối diện.
  • Hỏi câu mở: "Hôm nay ở lớp có chuyện gì buồn cười không" thay vì "Hôm nay được mấy điểm".
  • Nghe hết rồi mới nói. Nhắc lại điều con kể để con biết bố mẹ hiểu, trước khi đưa ý kiến.
  • Hỏi con muốn bố mẹ chỉ nghe, hay muốn bố mẹ góp ý.
  • Tránh so sánh với anh chị em, con nhà người ta. Tránh nhắc lại lỗi cũ.
  • Nói về cảm xúc của chính bố mẹ: "Mẹ lo khi con về muộn mà không nhắn" dễ nghe hơn "Con lúc nào cũng vô trách nhiệm".
  • Khi đang giận, hẹn nói chuyện sau. Một cuộc nói chuyện bình tĩnh tối nay tốt hơn trận cãi ngay bây giờ.

Nói về những chủ đề khó

Dậy thì, kinh nguyệt, xuất tinh, tình dục, tình yêu, rượu bia, thuốc lá điện tử, mạng xã hội: con sẽ nghe về những chuyện này ở đâu đó. Tốt hơn hết là con nghe từ bố mẹ, bằng thông tin đúng. Bắt đầu sớm, nói ngắn, nói nhiều lần, thay vì một buổi nói chuyện lớn.

Nếu bố mẹ ngại, có thể bắt đầu từ một tin tức, một bộ phim, một câu chuyện của bạn con: "Con nghĩ sao về chuyện đó". Nếu không biết câu trả lời, cứ nói thật và cùng con tìm hiểu.

Nói rõ với con: dù con gặp chuyện gì, kể cả khi con mắc lỗi, con vẫn có thể về nói với bố mẹ, và an toàn của con quan trọng hơn hình phạt.

Giữ luật lệ mà vẫn giữ được con

Con vẫn cần giới hạn: giờ về nhà, giờ ngủ, dùng điện thoại, học hành. Hãy bàn luật cùng con, giải thích lý do, và để con tự quyết thêm khi con chứng tỏ được trách nhiệm.

Đánh, chửi, làm con xấu hổ trước người khác, đọc trộm nhật ký hay tin nhắn thường khiến con đóng cửa với bố mẹ. Nếu bố mẹ thật sự lo về an toàn của con, hãy nói thẳng với con điều mình lo và vì sao cần kiểm tra.

Khi nào cần nhờ người giúp

Thay đổi tâm trạng ở tuổi dậy thì thường đến rồi đi trong vài ngày. Nếu con buồn, thu mình, cáu gắt kéo dài hơn hai tuần, ảnh hưởng đến học tập và bạn bè, đó có thể là trầm cảm hoặc lo âu, cần đưa con đến bác sĩ tâm lý hoặc tâm thần nhi.

Bố mẹ cũng có thể đi gặp chuyên gia tâm lý trước, một mình, để được hướng dẫn cách nói chuyện với con. Gọi Tổng đài 111 cũng là một cách để bố mẹ được tư vấn.

Nếu em đang đọc bài này

Bố mẹ có thể nói sai cách, nhưng thường là vì lo cho em. Nếu em muốn bố mẹ hiểu mình hơn, thử chọn một lúc bố mẹ không vội và nói ngắn: "Con cần bố mẹ nghe con nói trước, rồi hãy góp ý."

Nếu ở nhà khó nói, hãy tìm một người lớn khác em tin: thầy cô, anh chị, cô chú. Em cũng có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày có ít nhất 15 phút với con không bàn điểm số: ăn tối, đi bộ, xem một chương trình con thích.
  • Ăn tối cùng nhau càng thường xuyên càng tốt, không điện thoại trên bàn ăn.
  • Hỏi về bạn bè con, sở thích của con bằng sự tò mò, nhớ tên bạn thân của con.
  • Gõ cửa trước khi vào phòng con; tôn trọng riêng tư ở những việc không ảnh hưởng an toàn.
  • Khi con kể chuyện con mắc lỗi, cảm ơn con đã nói thật trước, rồi mới bàn cách sửa.
  • Xin lỗi con khi bố mẹ nói nặng lời. Con học cách xin lỗi từ bố mẹ.

Hiểu lầm thường gặp

Tuổi dậy thì con ương bướng, cứ nghiêm khắc là con sẽ nghe.
Quá nghiêm khắc mà không lắng nghe thường làm con giấu chuyện và chống đối nhiều hơn. Giới hạn rõ cộng với tình cảm ấm áp hiệu quả hơn.
Nói chuyện tình dục với con sớm sẽ khiến con tò mò làm thử.
Trẻ được bố mẹ nói chuyện đúng mực thường bắt đầu quan hệ muộn hơn và an toàn hơn.
Con thích một bạn trong lớp thì phải cấm ngay kẻo hỏng việc học.
Thích một bạn ở tuổi này là chuyện bình thường. Cấm đoán, trêu chọc hay báo cô giáo thường chỉ làm con giấu kín. Hỏi chuyện nhẹ nhàng, nói với con về tôn trọng, quyền được nói không và cách giữ an toàn sẽ giúp con nhiều hơn.
Con không muốn nói chuyện với bố mẹ nữa nghĩa là con không cần bố mẹ.
Tuổi teen vẫn rất cần bố mẹ, chỉ là con thể hiện khác. Sự có mặt đều đặn của bố mẹ quan trọng hơn những cuộc nói chuyện dài.

Bố mẹ hay hỏi

+Con tuổi dậy thì hay cãi lại bố mẹ phải làm sao?

Giữ bình tĩnh, không cãi tay đôi. Nói rõ điều bố mẹ không chấp nhận (chửi bậy, xúc phạm) và hẹn nói chuyện khi cả hai đã bình tĩnh.

+Có nên kiểm tra điện thoại của con tuổi teen không?

Với tuổi THCS, có thể thỏa thuận trước rằng bố mẹ biết mật khẩu và đôi khi xem cùng con. Với tuổi THPT, nên tôn trọng riêng tư hơn, trừ khi có lý do lo về an toàn, và khi đó hãy nói thẳng với con.

+Làm sao biết con chỉ thất thường do tuổi dậy thì hay đang trầm cảm?

Thất thường do tuổi thường thoáng qua vài ngày. Buồn, cáu hoặc thu mình gần như mỗi ngày hơn hai tuần, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học tập, cần đưa con đi khám.

+Bố mẹ nên nói chuyện về kinh nguyệt, xuất tinh khi nào?

Nên nói từ sớm, trước khi chuyện xảy ra, vì có em bắt đầu có kinh từ 8 tuổi. Nói dần nhiều lần thay vì một buổi. Cả bố và mẹ đều có thể nói, với cả con trai lẫn con gái, bằng từ ngữ chính xác và bình thường.

+Con không chịu nói gì cả thì làm sao?

Đừng ép. Tiếp tục có mặt, làm những việc nhỏ cùng con, và để ngỏ cửa: "Khi nào con muốn nói, bố mẹ luôn nghe." Nếu con im lặng kèm buồn bã kéo dài, hãy nhờ chuyên gia.

Nguồn tham khảo

  1. How to talk to your teenager — NHS (Anh)
  2. The Teen Brain: 7 Things to Know — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  3. Talking with Your Teens About Sex: Going Beyond "the Talk" — Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC)
  4. Early or delayed puberty — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Dấu hiệu dậy thì

    Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú vú. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên. Nên đưa con đi khám chuyên khoa nội tiết nhi nếu dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái, trước 9 tuổi ở bé trai, hoặc chưa có dấu hiệu nào khi bé gái đã 13 tuổi, bé trai đã 14 tuổi.

  • Nói chuyện giới tính với con

    Giáo dục giới tính nên bắt đầu từ khi con biết nói và tiếp tục suốt những năm đi học, bằng nhiều lần nói ngắn, đúng với tuổi. Với trẻ nhỏ là tên gọi đúng của các bộ phận cơ thể, vùng riêng tư và quyền nói không; trước tuổi dậy thì (khoảng 8–9 tuổi) là những thay đổi sắp đến; với tuổi teen là tình bạn, tình yêu, sự đồng ý, an toàn trên mạng, mang thai và cách phòng bệnh lây qua đường tình dục. Trẻ được bố mẹ nói đúng và sớm thường bắt đầu quan hệ tình dục muộn hơn và an toàn hơn. Nếu con kể bị xâm hại, hãy tin con, giữ con an toàn và gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoặc báo công an.

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • So sánh con với con nhà người ta

    Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.

  • Con nghiện điện thoại

    Điều đáng lo là điện thoại chiếm chỗ của giấc ngủ, việc học, bữa ăn, bạn bè và vận động, chứ con số giờ dùng chỉ là một phần. Cách hiệu quả nhất là cả nhà cùng có luật rõ ràng theo tuổi: không điện thoại trong phòng ngủ ban đêm, không điện thoại trong bữa ăn, tắt màn hình ít nhất một giờ trước khi ngủ. Nếu con mất ngủ kéo dài, bỏ học, buồn bã thu mình, hoặc nổi giận dữ dội khi bị lấy máy, nên đưa con đi khám bác sĩ tâm lý. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho bố mẹ, nhất là khi con gặp nguy hiểm trên mạng.

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

Chủ đề khác