Trẻ bị tic (nháy mắt, giật cơ, khịt mũi): có đáng lo và khi nào đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Tic là những cử động hoặc âm thanh nhanh, lặp đi lặp lại mà con khó kiểm soát, như nháy mắt, nhăn mũi, nhún vai, hắng giọng, khịt mũi. Tic rất hay gặp ở trẻ, thường bắt đầu quanh 5 tuổi, không làm tổn thương não và phần lớn đỡ dần hoặc hết, nhất là sau tuổi dậy thì. Bố mẹ không nên nhắc hay bắt con nhịn, vì để ý nhiều làm tic nặng hơn. Đưa con đi khám khi tic dày lên, gây đau, làm con bị trêu hay ảnh hưởng việc học, hoặc khi bố mẹ không chắc đó là tic hay cơn co giật.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con giật người kèm mất ý thức, gọi không đáp, tím tái hoặc khó thở, hay cơn kéo dài quá 5 phút: gọi 115 hoặc 113.
- Cử động bất thường xuất hiện đột ngột kèm sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, lơ mơ, cổ cứng, hoặc yếu, méo một bên mặt hay một bên người: đến cấp cứu ngay.
- Con nói muốn chết hoặc tự làm đau bản thân: ở bên con, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Bố mẹ không chắc cử động của con là tic hay cơn co giật (con có ngừng chơi, nhìn đờ, không nhớ gì sau cơn không): đi khám ngay trong ngày, quay video gửi bác sĩ xem.
- Tic ngày càng dày, nặng hơn, hoặc có thêm nhiều kiểu tic mới.
- Tic gây đau hay làm con tự làm mình bị thương, như giật cổ mạnh, tự đánh vào người.
- Con bị bạn trêu, ngại đến lớp, thu mình, hoặc tic làm con khó viết, khó học.
- Con kèm cáu giận nhiều, buồn bã, lo âu, có những việc phải làm đi làm lại mới yên tâm, hoặc rất khó tập trung.
- Con vừa có tic cử động vừa có tic âm thanh, kéo dài từ 1 năm trở lên.
Tic là gì
Tic có hai nhóm. Tic vận động là cử động như nháy mắt, nhăn mũi, nhăn mặt, nhún vai, lắc đầu, giật tay. Tic âm thanh là tiếng phát ra như hắng giọng, khịt mũi, ho khan, tặc lưỡi, ụt ịt, có khi là lặp lại một từ. Tic thường đến từng đợt, lúc nhiều lúc ít, có thể đổi từ kiểu này sang kiểu khác.
Nhiều trẻ lớn kể trước mỗi lần tic có một cảm giác khó chịu dồn lên, giống như sắp hắt hơi, và chỉ hết khi tic xảy ra. Con có thể nhịn được một lúc, nhưng nhịn lâu rất mệt và sau đó tic thường bật ra nhiều hơn. Tic thường giảm hẳn hoặc không xuất hiện khi con ngủ, và giảm khi con mải mê làm việc mình thích.
Vì sao con bị tic
Chưa rõ nguyên nhân chính xác. Tic được cho là do khác biệt ở vùng não điều khiển vận động, và hay gặp ở những gia đình có người từng bị tic. Tic không do con hư hay cố tình, cũng không do bố mẹ dạy sai.
Căng thẳng, lo âu, mệt mỏi, thiếu ngủ, quá phấn khích hay vui quá đều có thể làm tic tăng lên. Tic thường nặng nhất từ khoảng 8 tuổi đến đầu tuổi teen, rồi đỡ dần sau dậy thì. Trẻ bị tic hay đi kèm tăng động giảm chú ý (ADHD), lo âu hoặc rối loạn ám ảnh cưỡng chế, nên bác sĩ sẽ hỏi thêm về những vấn đề này.
Tic, hội chứng Tourette và những gì dễ nhầm
Khi trẻ có cả tic vận động lẫn tic âm thanh, bắt đầu trước 18 tuổi và kéo dài từ 1 năm trở lên, bác sĩ có thể chẩn đoán hội chứng Tourette. Nhiều trẻ có tic một thời gian rồi hết, không phải trẻ nào bị tic cũng là Tourette. Việc chửi bậy không kiểm soát được chỉ gặp ở một số ít người.
Một số bệnh khác cũng gây nháy mắt hay khịt mũi. Con nháy mắt nhiều kèm dụi mắt, mắt đỏ, ngứa, chảy nước mắt hoặc nheo mắt khi nhìn xa thì nên khám mắt (khô mắt, viêm kết mạc dị ứng, tật khúc xạ). Con khịt mũi, hắng giọng kèm nghẹt mũi, hắt hơi, ngứa mũi có thể do viêm mũi dị ứng. Cơn co giật động kinh thì con không tự dừng được và thường lơ mơ, nhìn đờ hay không đáp lại khi gọi; nếu không chắc, hãy cho con đi khám.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ chẩn đoán tic chủ yếu qua lời kể của bố mẹ và quan sát con. Một đoạn video ngắn quay lúc con tic ở nhà rất có ích, vì trong phòng khám con thường nhịn được. Bác sĩ khám thần kinh, khám mắt, tai mũi họng khi cần để loại trừ bệnh khác; chỉ một số ít trường hợp cần điện não đồ, chụp hay xét nghiệm.
Tic nhẹ, không làm phiền con thì thường không cần điều trị, chỉ cần giảm căng thẳng, ngủ đủ và theo dõi. Khi tic ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống, cách giúp đầu tiên là liệu pháp hành vi, như tập một cử động đối kháng để tic không xảy ra được, do chuyên gia tâm lý hướng dẫn. Thuốc giảm tic là thuốc kê đơn, chỉ dùng khi liệu pháp hành vi chưa đủ, và bác sĩ chuyên khoa quyết định loại thuốc, liều, theo dõi tác dụng phụ.
Ở trường
Nói với cô giáo chủ nhiệm về tic của con để cô không phạt hay nhắc con trước lớp. Có thể thống nhất cho con được ra ngoài một lát khi tic nhiều, ngồi chỗ ít bị chú ý, có thêm thời gian khi làm bài nếu tic làm con khó viết.
Trẻ bị tic dễ bị bạn bắt chước, trêu chọc. Nếu con bị bắt nạt hoặc bị phạt vì tic, bố mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn cách làm việc với nhà trường.
Chăm sóc con tại nhà
- Lờ tic đi: không nhắc "con lại nháy mắt kìa", không bắt con nhịn, không mắng. Càng bị để ý, tic càng nhiều.
- Giữ giờ ngủ đều, đủ giấc theo tuổi. Cất điện thoại, máy tính bảng trước giờ đi ngủ.
- Cho con vận động mỗi ngày (chạy, bơi, đạp xe, đá bóng) và có thời gian chơi thoải mái.
- Để ý những lúc tic tăng (mùa thi, cãi vã trong nhà, thiếu ngủ) và giảm bớt áp lực vào những lúc đó.
- Nếu muốn cho bác sĩ xem, quay một đoạn video ngắn từ xa, kín đáo, đừng để con biết mình đang bị quay.
- Nói với con bằng giọng bình thường rằng tic không phải lỗi của con và sẽ đỡ dần. Giúp con chuẩn bị một câu trả lời khi bạn hỏi, như "Đó là tic, tớ không cố ý đâu".
- Bố mẹ lo lắng hay bị người khác trách móc vì tic của con có thể gọi 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.
Hiểu lầm thường gặp
- Con cố tình làm trò, cứ mắng là hết.
- Tic xảy ra ngoài ý muốn. Mắng hay bắt nhịn làm con căng thẳng, và tic thường tăng lên sau đó.
- Tic là do thiếu chất, uống canxi, thuốc bổ não là khỏi.
- Không có bằng chứng thuốc bổ, thảo dược hay thực phẩm chức năng chữa được tic. Đừng tự mua thuốc cho con; nếu tic nặng, bác sĩ sẽ hướng dẫn cách điều trị có hiệu quả.
- Bị tic là bị động kinh hoặc bệnh tâm thần.
- Tic khác động kinh và không làm tổn thương não. Phần lớn trẻ bị tic vẫn học, chơi và phát triển bình thường.
- Con nháy mắt nhiều chắc chắn là tic.
- Nháy mắt cũng có thể do khô mắt, dị ứng hay cận thị. Nếu con hay dụi mắt, mắt đỏ, nheo mắt khi nhìn xa, hãy cho con khám mắt.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị tic có tự khỏi không?
Phần lớn tic đỡ dần hoặc hết theo thời gian. Có trẻ chỉ bị vài tháng, có trẻ tic lúc có lúc không trong vài năm và thường đỡ nhiều sau tuổi dậy thì.
+Làm sao phân biệt tic với co giật?
Khi tic, con vẫn tỉnh, vẫn nghe và trả lời được, thường nhịn được một lúc. Nếu con nhìn đờ, không đáp khi gọi, không nhớ gì sau cơn, hãy đưa con đi khám ngay và quay video cho bác sĩ xem.
+Trẻ bị tic có cần uống thuốc không?
Thường là không, nếu tic nhẹ và con không bị ảnh hưởng. Khi tic nặng, liệu pháp hành vi được thử trước; thuốc là thuốc kê đơn và do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
+Xem điện thoại nhiều có gây tic không?
Chưa có bằng chứng màn hình gây tic. Nhưng thức khuya, thiếu ngủ và căng thẳng có thể làm tic tăng, nên vẫn nên giới hạn màn hình, nhất là buổi tối.
+Trẻ bị tic có ảnh hưởng trí thông minh không?
Không. Tic không ảnh hưởng trí thông minh. Nếu con học sút, bác sĩ sẽ xem có vấn đề đi kèm như khó tập trung hay lo âu để giúp con.
Nguồn tham khảo
- Tics — NHS (Anh)
- Tourette syndrome — NHS (Anh)
- Provisional tic disorder — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Hội chứng Tourette
Hội chứng Tourette là khi trẻ có cả tic vận động (nháy mắt, nhún vai, giật đầu) lẫn tic âm thanh (khịt mũi, hắng giọng, phát ra tiếng), bắt đầu trước 18 tuổi và kéo dài từ 1 năm trở lên. Tic thường xuất hiện quanh 6 tuổi, rõ hơn quanh 10 tuổi, nặng nhất trước giữa tuổi teen rồi đỡ nhiều khi trưởng thành. Tourette không ảnh hưởng trí thông minh, chửi bậy không kiểm soát chỉ gặp ở số ít. Chưa có cách chữa khỏi, nhưng liệu pháp hành vi và, khi cần, thuốc do bác sĩ chuyên khoa kê giúp kiểm soát tic; hãy đưa con đi khám nếu nghĩ con có Tourette.
- Tăng động giảm chú ý (ADHD)
Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.
- Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD)
Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là khi con có những ý nghĩ, hình ảnh đáng sợ cứ lặp lại trong đầu (ám ảnh) và phải làm đi làm lại một việc như rửa tay, kiểm tra, sắp xếp, đếm để bớt lo (cưỡng chế), tốn nhiều thời gian mỗi ngày và làm con khổ sở. Bệnh có thể bắt đầu từ khoảng 6 tuổi, hay gặp quanh tuổi dậy thì và đầu tuổi trưởng thành. OCD hiếm khi tự hết nhưng chữa được, chủ yếu bằng trị liệu nhận thức hành vi có phơi nhiễm, có khi kèm thuốc do bác sĩ kê. Nếu con nói muốn chết, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Lo âu ở tuổi teen
Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trẻ nhỏ bị căng thẳng
Trẻ mầm non và tiểu học cũng bị căng thẳng: khi chuyển lớp, có em bé, bố mẹ cãi nhau, bị bạn trêu, học nhiều. Trẻ nhỏ ít khi nói ra mà thể hiện qua cơ thể và hành vi: đau bụng, đau đầu, khó ngủ, gặp ác mộng, ăn kém, hay khóc, ăn vạ, cáu gắt hoặc quay lại thói quen của tuổi nhỏ hơn như tè dầm, mút tay. Bố mẹ giúp được nhiều nhất bằng nếp sinh hoạt đều, thời gian riêng với con và bình tĩnh nghe con kể. Nên gặp bác sĩ khi các dấu hiệu kéo dài hơn 2 tuần hoặc làm con không đi học, không chơi được; nếu con bị đánh, bị xâm hại hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trẻ cắn móng tay
Cắn móng tay là thói quen rất hay gặp, thường bắt đầu từ 3 đến 6 tuổi, giúp con tự làm dịu khi căng thẳng, buồn chán hoặc mải nghĩ. Phần lớn trẻ tự bỏ dần; mắng, chế giễu hay phạt thường làm con cắn nhiều hơn. Bố mẹ giúp con bằng cách cắt móng ngắn, giữ tay con bận rộn, nhắc nhẹ bằng một ký hiệu riêng và khen khi con không cắn. Đưa con đi khám khi da quanh móng sưng đỏ, nóng, có mủ, khi con cắn đến chảy máu thường xuyên, hoặc khi thói quen đi kèm lo âu, buồn bã, nhổ tóc.
Chủ đề khác