Tâm lý và cảm xúc

Trẻ nhỏ bị căng thẳng: dấu hiệu nhận biết và cách bố mẹ giúp con

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ mầm non và tiểu học cũng bị căng thẳng: khi chuyển lớp, có em bé, bố mẹ cãi nhau, bị bạn trêu, học nhiều. Trẻ nhỏ ít khi nói ra mà thể hiện qua cơ thể và hành vi: đau bụng, đau đầu, khó ngủ, gặp ác mộng, ăn kém, hay khóc, ăn vạ, cáu gắt hoặc quay lại thói quen của tuổi nhỏ hơn như tè dầm, mút tay. Bố mẹ giúp được nhiều nhất bằng nếp sinh hoạt đều, thời gian riêng với con và bình tĩnh nghe con kể. Nên gặp bác sĩ khi các dấu hiệu kéo dài hơn 2 tuần hoặc làm con không đi học, không chơi được; nếu con bị đánh, bị xâm hại hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con kể bị người lớn hoặc bạn đánh, đe dọa, đụng chạm vào vùng kín, hoặc có vết bầm, vết thương không rõ lý do: đưa con đến nơi an toàn, đưa đi khám và gọi Tổng đài 111; gọi 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình (đập đầu mạnh, cắn, cào đến chảy máu): ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn.
  • Đau bụng dữ dội không giảm, nôn nhiều, sốt cao, hoặc đau làm con thức giấc ban đêm: đi khám ngay, đừng nghĩ đó chỉ là do căng thẳng.
  • Con lả đi, lơ mơ, khó đánh thức, hoặc co giật: gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con kêu đau bụng, đau đầu, buồn nôn lặp lại nhiều lần trong tuần, nhất là vào buổi sáng đi học, kéo dài hơn 2 tuần.
  • Con khó ngủ, gặp ác mộng, sợ ngủ một mình gần như mỗi đêm trong hơn 2 tuần.
  • Con đã khô ráo ban đêm hơn 6 tháng nay lại tè dầm, hoặc quay lại nói giọng em bé, mút tay, đòi bế.
  • Con thu mình, không còn muốn chơi với bạn, hay khóc, cáu gắt, ăn vạ nhiều hơn hẳn so với trước.
  • Con nhất định không chịu đi học hoặc đi nhà trẻ, nghỉ học hơn một tuần.
  • Con vừa trải qua một chuyện lớn (mất người thân, bố mẹ chia tay, tai nạn, chuyển nhà) và chưa trở lại nếp cũ sau vài tuần.

Trẻ nhỏ căng thẳng vì những chuyện gì

Ở tuổi mầm non và tiểu học, căng thẳng thường đến từ những thay đổi người lớn coi là nhỏ: đổi cô giáo, chuyển lớp, vào lớp 1, có em bé, ông bà ốm, chuyển nhà. Ở trường, con có thể lo vì bị bạn trêu, bị cô mắng, bài tập nhiều, hay vì chưa có bạn chơi cùng. Một chuyện như đổi cô giữa năm có thể rất lớn với con học lớp 1 nhưng chỉ là chuyện nhỏ với con học lớp 6.

Trẻ cũng rất nhạy với tâm trạng của bố mẹ, kể cả khi bố mẹ không nói ra. Khi trong nhà có chuyện tiền bạc, bố mẹ hay to tiếng, hoặc một người đi làm xa, con cảm nhận được và có thể lo lắng theo. Lịch học kín từ sáng đến tối, ít thời gian chơi và ngủ cũng làm trẻ tiểu học căng thẳng.

Dấu hiệu trẻ đang căng thẳng

Trẻ nhỏ chưa biết gọi tên cảm xúc, nên căng thẳng thường lộ ra qua cơ thể và hành vi. Bố mẹ hay thấy con đau bụng, đau đầu, buồn nôn, ăn kém, khó ngủ, gặp ác mộng, nghiến răng. Con có thể quấy, bám bố mẹ, cáu gắt, ăn vạ nhiều hơn, không chịu hợp tác, hoặc học sút đi.

Một dấu hiệu dễ bỏ qua là con quay lại hành vi của tuổi nhỏ hơn: tè dầm lại, nói giọng em bé, mút tay, đòi bế. Đó là cách con tìm lại cảm giác an toàn, không phải con hư hay cố tình.

  • Cơ thể: đau bụng, đau đầu, buồn nôn, mệt, ăn kém hoặc ăn nhiều hơn.
  • Giấc ngủ: khó ngủ, hay thức giấc, ác mộng, đòi ngủ cùng bố mẹ.
  • Cảm xúc: hay khóc, dễ cáu, lo sợ, bám người lớn.
  • Hành vi: ăn vạ, không nghe lời, thu mình, không muốn đi học, tè dầm lại.

Căng thẳng bình thường và khi nào cần lo

Một chút căng thẳng là một phần của việc lớn lên. Khi con tự vượt qua được một lần đi học xa nhà hay một lần thua cuộc, con học được cách đối phó với khó khăn sau này. Phần lớn những lo lắng này dịu đi sau vài ngày đến vài tuần khi con được bố mẹ đỡ.

Đáng lo khi căng thẳng kéo dài, ngày càng nặng, hoặc làm con không đi học, không chơi, không ngủ được. Khi đó bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ nhi trước để loại trừ bệnh cơ thể, rồi gặp bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý nếu cần. Đau bụng do căng thẳng thường hay xảy ra vào ngày đi học và ít khi có vào cuối tuần, nhưng chỉ bác sĩ mới loại trừ được nguyên nhân khác.

Bố mẹ làm gì khi con căng thẳng

Trước khi nói chuyện với con, bố mẹ bình tĩnh lại đã. Trẻ đọc nét mặt và giọng nói của người lớn rất nhanh, và chính sự có mặt bình tĩnh của bố mẹ giúp con dịu lại. Sau đó, ngồi gần con, cất điện thoại, hỏi con đang lo chuyện gì và nghe hết, đừng vội khuyên hay chê nỗi lo của con là vớ vẩn.

Với trẻ nhỏ, chơi và vẽ thường dễ hơn nói. Con có thể kể qua búp bê, qua tranh vẽ, hoặc bỏ nỗi lo vào một chiếc hộp rồi cùng bố mẹ mở ra xem cuối ngày. Nói thật với con theo cách hợp tuổi khi trong nhà có chuyện lớn: trẻ cảm nhận được nhiều hơn người lớn tưởng, và những điều con tự tưởng tượng thường đáng sợ hơn sự thật.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ nếp sinh hoạt đều: giờ ăn, giờ ngủ, giờ đi học gần như cố định mỗi ngày. Nếp quen giúp trẻ thấy an toàn.
  • Cho con ngủ đủ: trẻ 3–5 tuổi cần 10–13 tiếng mỗi ngày (kể cả ngủ trưa), trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 tiếng. Tắt màn hình trước giờ ngủ.
  • Dành 10–15 phút riêng với con vài lần mỗi tuần, để con chọn trò chơi, không điện thoại, không dạy dỗ.
  • Dạy con thở chậm: hít vào đếm 1-2-3, thở ra đếm 1-2-3, làm cùng con vài lần khi con lo.
  • Cho con chạy nhảy, chơi ngoài trời mỗi ngày. Trẻ cần thời gian chơi tự do, không chỉ học.
  • Báo trước cho con khi sắp có thay đổi (vào lớp 1, chuyển nhà, có em bé) và kể con nghe điều gì sẽ khác.
  • Hạn chế để con xem tin tức, video đáng sợ về tai nạn, thiên tai, bạo lực.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ con thì biết gì mà căng thẳng.
Trẻ nhỏ có căng thẳng, chỉ là chưa nói được. Con thể hiện qua đau bụng, khó ngủ, ăn vạ, tè dầm lại. Nhận ra sớm giúp con dịu lại nhanh hơn.
Con kêu đau bụng mỗi sáng là giả vờ để trốn học.
Đau bụng do lo lắng là có thật, con không cố ý tạo ra nó. Nên cho con đi khám một lần để loại trừ bệnh, rồi cùng con và cô giáo tìm điều làm con lo.
Không nhắc đến chuyện buồn thì con sẽ quên.
Trẻ cảm nhận được khi trong nhà có chuyện. Nói thật một cách nhẹ nhàng, hợp tuổi, giúp con bớt tự tưởng tượng ra những điều đáng sợ hơn.
Cho con xem điện thoại là cách tốt nhất để con bớt lo.
Màn hình làm con quên lúc đó nhưng không giúp con học cách tự dịu lại, và dùng buổi tối làm con khó ngủ hơn. Ôm con, chơi cùng con, cho con vận động giúp ích lâu hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ mấy tuổi thì biết căng thẳng?

Trẻ ở tuổi nào cũng có thể căng thẳng, kể cả trẻ mầm non. Trẻ càng nhỏ càng ít nói ra mà thể hiện qua giấc ngủ, ăn uống và hành vi.

+Con tự nhiên tè dầm lại có phải do căng thẳng không?

Có thể, nhất là khi vừa có thay đổi lớn như có em bé, vào lớp mới. Nhưng tè dầm lại cũng có thể do bệnh như táo bón, đái tháo đường, nên nếu con đã khô ráo hơn 6 tháng nay lại tè dầm, hãy đưa con đi khám, và đi sớm hơn nếu con khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân.

+Khi nào nên đưa con đi khám tâm lý?

Khi các dấu hiệu kéo dài hơn 2 tuần, ngày càng nặng, hoặc làm con không đi học, không chơi, không ngủ được. Bắt đầu với bác sĩ nhi, rồi bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý.

+Có nên cho con nghỉ học khi con căng thẳng vì trường lớp không?

Thường không nên nghỉ lâu, vì càng ở nhà lâu con càng khó quay lại. Bố mẹ nên ngồi với con và cô giáo để tìm lý do; nếu con né trường hơn một tuần, nên tìm chuyên gia hỗ trợ.

+Có nên cho trẻ uống thuốc an thần, thuốc ngủ khi con lo, khó ngủ không?

Không tự cho con uống. Thuốc an thần, thuốc ngủ chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê; với phần lớn trẻ, nếp sinh hoạt đều và sự gần gũi của bố mẹ là đủ.

Nguồn tham khảo

  1. Helping Children Handle Stress — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
  2. Creating Calm: How to Talk With Your Child When They're Stressed — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
  3. Anxiety in children — NHS (Anh)
  4. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con sợ đi học

    Trẻ khóc khi đến lớp trong vài tuần đầu năm học, nhất là ở mầm non và lớp 1, là chuyện thường gặp và thường giảm dần. Đáng lo khi con kéo dài nỗi sợ nhiều tuần, hay kêu đau bụng, đau đầu vào sáng ngày đi học, nghỉ học nhiều buổi. Cách giúp tốt nhất thường là cho con tiếp tục đi học đều đặn, đồng thời tìm ra lý do cùng con và nhà trường, vì nghỉ ở nhà lâu làm nỗi sợ lớn thêm. Nếu con bị bắt nạt, bị đánh, hoặc nói muốn chết, hãy hành động ngay; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) có thể tư vấn và hỗ trợ.

  • Đau bụng mỗi sáng đi học

    Đau bụng, buồn nôn vào sáng ngày đi học mà khỏe vào cuối tuần thường do lo lắng hoặc do táo bón, và con đau thật, không phải giả vờ. Trước khi nghĩ là do tâm lý, hãy cho con đi khám một lần để loại trừ bệnh. Sau đó, cách giúp tốt nhất là vẫn cho con đi học đều, đồng thời tìm ra điều làm con lo cùng con và nhà trường. Đi khám ngay khi con đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn ra dịch xanh hoặc máu, đi ngoài ra máu, hoặc đau làm con thức giấc ban đêm.

  • Trẻ khó ngủ, lâu vào giấc

    Phần lớn trẻ mầm non và tiểu học khó ngủ là do thói quen: giờ ngủ thay đổi, xem màn hình sát giờ ngủ, chơi đùa kích động, ngủ trưa quá muộn, uống trà sữa hay nước có caffeine, hoặc con đang lo lắng, sợ tối. Giữ giờ ngủ, giờ dậy cố định, có nếp trước khi ngủ yên tĩnh khoảng 20–30 phút và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước giờ ngủ thường giúp con vào giấc dễ hơn sau vài tuần. Nên cho con đi khám khi con ngáy to, có lúc ngưng thở, hay ngứa, khó chịu ở chân về đêm, hoặc khó ngủ kéo dài làm con mệt, cáu gắt ban ngày.

  • Khi nào đưa con đi khám tâm lý

    Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Bố mẹ cãi nhau trước mặt con

    Vợ chồng bất đồng là chuyện thường, và con thấy bố mẹ bình tĩnh nói chuyện rồi làm lành còn học được cách giải quyết mâu thuẫn. Điều làm con tổn thương là những trận cãi vã lặp đi lặp lại, quát tháo, chửi bới, ném đồ, chiến tranh lạnh kéo dài, và bị kéo vào giữa: con lo sợ, khó ngủ, hay tự trách mình. Khi lỡ cãi nhau trước mặt con, hãy cho con thấy bố mẹ làm lành và nói rõ đó không phải lỗi của con. Nếu có đánh đập, đe dọa, hãy đưa con đến nơi an toàn và gọi công an 113 hoặc Tổng đài 111.

  • Dạy con kiểm soát cảm xúc

    Trẻ học kiểm soát cảm xúc dần dần, qua nhiều năm, và học nhiều nhất từ cách bố mẹ phản ứng. Ăn vạ hay gặp nhất ở tuổi 1–3 và thường giảm rõ khi con nói được nhiều hơn, khoảng 4 tuổi. Cách dạy gồm ba bước: bố mẹ bình tĩnh trước, gọi tên cảm xúc của con ("con đang giận vì phải tắt ti vi"), rồi nói rõ việc nào không được làm (đánh, cắn, ném đồ) và chỉ con cách khác để xả giận. Nên gặp bác sĩ nếu con trên 5 tuổi vẫn nổi giận dữ dội gần như mỗi ngày, hay làm đau mình và người khác; khi con tự làm đau mình nặng hoặc bố mẹ sợ mình mất kiểm soát, gọi 115 hoặc 113 hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác