Dạy con kiểm soát cảm xúc: cách làm theo từng độ tuổi
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Trẻ học kiểm soát cảm xúc dần dần, qua nhiều năm, và học nhiều nhất từ cách bố mẹ phản ứng. Ăn vạ hay gặp nhất ở tuổi 1–3 và thường giảm rõ khi con nói được nhiều hơn, khoảng 4 tuổi. Cách dạy gồm ba bước: bố mẹ bình tĩnh trước, gọi tên cảm xúc của con ("con đang giận vì phải tắt ti vi"), rồi nói rõ việc nào không được làm (đánh, cắn, ném đồ) và chỉ con cách khác để xả giận. Nên gặp bác sĩ nếu con trên 5 tuổi vẫn nổi giận dữ dội gần như mỗi ngày, hay làm đau mình và người khác; khi con tự làm đau mình nặng hoặc bố mẹ sợ mình mất kiểm soát, gọi 115 hoặc 113 hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con tự làm đau mình đến chảy máu, đập đầu mạnh nhiều lần, hoặc nói muốn chết: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn.
- Con nín thở khi khóc rồi ngất mà không tự thở lại và tỉnh lại nhanh, khó đánh thức, hoặc co giật: gọi 115 hoặc 113.
- Con bị ngã, đập đầu trong cơn ăn vạ rồi nôn, lơ mơ, khó đánh thức: đưa đi cấp cứu ngay.
- Bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát và có thể đánh, lắc con: đặt con ở chỗ an toàn, rời khỏi phòng vài phút, gọi người thân đến hoặc gọi Tổng đài 111.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con trên 5 tuổi vẫn nổi cơn giận dữ dội gần như mỗi ngày, mỗi cơn kéo dài nhiều phút.
- Trong cơn giận con thường xuyên đánh, cắn người khác hoặc tự đánh mình.
- Con nín thở khi khóc đến tím tái hoặc ngất, dù chỉ một lần: đưa con đi khám để bác sĩ kiểm tra.
- Con nổi giận kèm chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt, hoặc khó chịu quá mức với tiếng ồn, quần áo, đồ ăn.
- Cơn giận làm con không đi học được, bị cô giáo phản ánh nhiều lần, hoặc không chơi được với bạn.
- Con buồn, cáu gắt kéo dài hơn 2 tuần, không còn thích những việc trước đây con thích.
Kiểm soát cảm xúc là một kỹ năng phải học
Trẻ sinh ra chưa biết tự dịu lại khi giận hay buồn. Ở tuổi 1–3, con muốn nhiều thứ nhưng chưa nói được, nên bực bội trào ra thành khóc thét, nằm lăn ra đất, đánh, cắn. Đây là giai đoạn bình thường của phát triển, và thường giảm khi con nói được nhiều hơn. Đến khoảng 4 tuổi, ăn vạ đã ít đi rõ.
Ở tuổi mẫu giáo và tiểu học, con dần học được cách đợi, cách nói "con đang giận", cách bình tĩnh lại. Mỗi trẻ có tính khí riêng: có con dễ chịu, có con phản ứng mạnh với mọi chuyện. Trẻ phản ứng mạnh cần bố mẹ kiên nhẫn dạy nhiều hơn, và điều đó không có nghĩa là con hư.
Ba bước khi con đang nổi giận
- Bố mẹ bình tĩnh trước. Hít thở vài hơi. Quát lại hay nổi nóng không làm cơn ăn vạ dừng mà còn dạy con rằng giận thì được hét.
- Giữ an toàn. Nếu con đang đánh, cắn, ném đồ, dừng con lại ngay, nhẹ nhàng nhưng chắc chắn, đưa con ra khỏi chỗ có thể bị đau. Không được đánh, cắn lại con.
- Gọi tên cảm xúc. Ngồi ngang tầm mắt, nói ngắn: "Con đang rất giận vì phải về nhà". Câu này giúp con thấy được hiểu và học được từ để nói ra cảm xúc.
- Giữ nguyên lời đã nói. Nếu bố mẹ đã nói không, đừng đổi thành có chỉ để con nín. Nhượng bộ dạy con rằng ăn vạ thì được việc.
- Khi con đã dịu, ôm con, rồi nói chuyện ngắn về lần sau con có thể làm gì khác.
Dạy con những ngày bình thường
Kỹ năng cảm xúc được dạy tốt nhất lúc con đang vui, không phải giữa cơn giận. Bố mẹ có thể đọc truyện rồi hỏi "bạn thỏ đang cảm thấy thế nào", dùng tranh mặt cười, mặt buồn, mặt giận để con chỉ vào. Khi chính bố mẹ bực, nói thành lời "mẹ đang bực, mẹ cần thở một chút" là một bài học rất tốt cho con.
Dạy con vài cách tự dịu lại hợp tuổi: thở chậm như thổi nến, ôm gấu bông, ngồi ở một góc yên tĩnh trong nhà, vẽ ra cơn giận, chạy nhảy ngoài sân. Khen cụ thể ngay khi con làm được ("con giận nhưng đã nói bằng lời, không ném đồ, giỏi lắm").
Phòng cơn ăn vạ trước khi nó xảy ra
Nhiều cơn ăn vạ đến lúc con đói, mệt, buồn ngủ hoặc chuyển đột ngột từ việc này sang việc khác. Cho con ăn nhẹ trước khi ra ngoài, giữ giờ ngủ, báo trước "5 phút nữa mình về" giúp tránh được khá nhiều cơn.
Cho con chọn trong những việc nhỏ ("con mặc áo xanh hay áo đỏ") để con thấy mình có quyền quyết định. Khi thấy con sắp nổi giận, chuyển sự chú ý sang thứ khác thường hiệu quả với trẻ nhỏ. Dành thời gian chơi riêng với con mỗi ngày cũng làm con ít phải dùng ăn vạ để được chú ý.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ nhi khi cơn giận ngày càng nhiều, kéo dài, con thường làm đau mình hoặc người khác, hay cơn giận đi kèm chậm nói, khó giao tiếp. Bác sĩ sẽ hỏi về giấc ngủ, sự phát triển, chuyện ở nhà và ở trường, và có thể giới thiệu con đến bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý.
Phần lớn trẻ được giúp bằng hướng dẫn cho bố mẹ về cách dạy con và cách phản ứng trong cơn giận. Thuốc chỉ dùng khi bác sĩ khám và quyết định.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ giờ ăn, giờ ngủ đều. Trẻ đói và mệt dễ nổi giận hơn nhiều.
- Gọi tên cảm xúc của con mỗi ngày, cả lúc vui lẫn lúc buồn, để con có từ ngữ mà dùng.
- Nói rõ vài quy tắc ngắn: không đánh, không cắn, không ném đồ. Nhắc lại lúc con bình tĩnh.
- Cùng con chọn một góc yên tĩnh trong nhà để con đến khi cần bình tĩnh lại, không coi đó là chỗ phạt.
- Tập với con cách thở chậm: hít vào bằng mũi, thở ra từ từ như thổi nến.
- Dành 10–15 phút chơi riêng với con vài lần mỗi tuần, để con chọn trò chơi, cất điện thoại đi.
- Khi bố mẹ lỡ quát, bình tĩnh lại rồi xin lỗi con. Con học được cách sửa sai từ chính bố mẹ.
Hiểu lầm thường gặp
- Con ăn vạ thì phải đánh cho chừa.
- Đánh và quát mắng không làm trẻ ngoan hơn mà làm trẻ dễ hung hăng, lo âu hơn về lâu dài. Bình tĩnh, giữ an toàn, giữ nguyên lời đã nói hiệu quả hơn.
- Chiều con cho xong để con nín.
- Nhượng bộ giữa cơn ăn vạ dạy con rằng khóc lóc thì được việc, nên các cơn sau thường dài hơn. Thương con nhưng vẫn giữ lời.
- Con trai thì không được khóc.
- Trẻ nào cũng cần được buồn, được khóc. Cấm cảm xúc làm con giấu đi chứ không học được cách xử lý. Dạy con rằng cảm xúc nào cũng được, nhưng không phải hành động nào cũng được.
- Đứa trẻ hay ăn vạ là do bố mẹ dạy kém.
- Ăn vạ là một phần bình thường của tuổi 1–3, và tính khí mỗi trẻ khác nhau. Cách bố mẹ phản ứng giúp cơn giận ít và ngắn đi, nhưng không có cha mẹ nào tránh được mọi cơn ăn vạ.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mấy tuổi thì hết ăn vạ?
Ăn vạ hay gặp nhất ở tuổi 1–3 và thường giảm rõ khoảng 4 tuổi, khi con nói được nhiều hơn. Trẻ lớn hơn vẫn có lúc giận, nhưng ít khi lăn ra đất như trước.
+Có nên lờ đi khi con ăn vạ không?
Có thể không đáp ứng đòi hỏi và chờ con dịu lại, miễn là con an toàn. Nhưng không được lờ đi khi con đánh, cắn, ném đồ hoặc chạy ra chỗ nguy hiểm: dừng con lại ngay.
+Con hay nín thở khi khóc đến tím tái có nguy hiểm không?
Cơn nín thở thường tự hết, nhưng lần đầu xảy ra hoặc khi con ngất, co giật thì cần đưa con đi khám để bác sĩ kiểm tra. Nếu con ngất mà không tỉnh lại nhanh, khó đánh thức, hoặc co giật, gọi 115 hoặc 113.
+Con 7 tuổi vẫn hay nổi nóng, đập đồ thì có sao không?
Trẻ tiểu học vẫn có lúc giận, nhưng nếu con nổi cơn dữ dội gần như mỗi ngày, làm đau người khác hoặc ảnh hưởng việc học, nên gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý để được hướng dẫn.
+Có nên phạt con ngồi một chỗ khi con hư không?
Cho con ngồi yên một lúc ngắn để bình tĩnh lại có thể dùng được với trẻ từ khoảng 2–3 tuổi, khoảng 1 phút cho mỗi tuổi, ở chỗ an toàn, không nhốt con và không dọa bỏ con.
Nguồn tham khảo
- Healthy Mental & Emotional Development: 4 Key Building Blocks — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
- Top Tips for Surviving Tantrums — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
- Temper tantrums — NHS (Anh)
- Disciplining Your Child — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ nhỏ bị căng thẳng
Trẻ mầm non và tiểu học cũng bị căng thẳng: khi chuyển lớp, có em bé, bố mẹ cãi nhau, bị bạn trêu, học nhiều. Trẻ nhỏ ít khi nói ra mà thể hiện qua cơ thể và hành vi: đau bụng, đau đầu, khó ngủ, gặp ác mộng, ăn kém, hay khóc, ăn vạ, cáu gắt hoặc quay lại thói quen của tuổi nhỏ hơn như tè dầm, mút tay. Bố mẹ giúp được nhiều nhất bằng nếp sinh hoạt đều, thời gian riêng với con và bình tĩnh nghe con kể. Nên gặp bác sĩ khi các dấu hiệu kéo dài hơn 2 tuần hoặc làm con không đi học, không chơi được; nếu con bị đánh, bị xâm hại hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Kỷ luật tích cực
Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ. Cốt lõi gồm: nói cụ thể điều con cần làm, khen ngay khi con làm tốt, cho hậu quả hợp lý khi con vi phạm, và dành thời gian riêng cho con mỗi ngày. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kết luận đánh, quát mắng không giúp trẻ ngoan hơn mà gây hại lâu dài; Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ. Khi bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát, hãy dừng lại, ra khỏi phòng vài phút, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Dạy con không quát mắng
Quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục có thể làm con dừng lại lúc đó nhưng không dạy con cách cư xử, và về lâu dài làm trẻ hư hơn, dễ lo âu, trầm cảm, kể cả ở những gia đình rất thương con. Thay vào đó, bố mẹ bình tĩnh lại trước, nói ngắn và rõ điều con cần làm, khen ngay khi con làm đúng, và dùng hậu quả nhẹ, báo trước, nhất quán. Luật Trẻ em 2016 coi lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm trẻ là một hình thức bạo lực. Khi thấy mình sắp mất kiểm soát, đặt con ở chỗ an toàn và rời đi vài phút; khi con bị thương hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Khủng hoảng tuổi lên 2, lên 3
Ăn vạ, la hét, lăn ra đất, nói "không" với mọi thứ là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, vì con muốn tự làm nhưng chưa đủ lời để nói ra điều mình muốn. Khi con ăn vạ, bố mẹ giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không quát, không đánh và không chiều theo đòi hỏi để dỗ cho nín. Khi con biết nói nhiều hơn, cơn ăn vạ thưa dần và đến khoảng 4 tuổi đã ít hơn hẳn. Nếu con nín thở đến tím tái rồi lả đi lần đầu, hoặc sau cơn ngừng thở hơn 1 phút không tự thở lại, cần đưa đi khám hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Trẻ hay cắn người
Cắn người rất thường gặp ở trẻ 1–3 tuổi, khi con mọc răng, tò mò, phấn khích hoặc tức giận mà chưa nói được, và thường giảm khi con nói được nhiều hơn. Khi con cắn, hãy nói "không được cắn" thật nghiêm, tách con ra, chăm người bị cắn trước, rồi dạy con dùng lời thay cho răng; không cắn lại con. Vết cắn rách da cần rửa sạch bằng xà phòng và nước, rồi đưa đi khám trong ngày. Nên gặp bác sĩ nếu con trên 3–4 tuổi vẫn cắn thường xuyên, cắn ngày càng nhiều, hoặc kèm chậm nói, ít giao tiếp.
- Có nên đánh con
Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống đối, lo âu và tổn thương; quát mắng, sỉ nhục cũng gây hại tương tự. Ở Việt Nam, Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em, trong đó có đánh đập, lăng mạ, xúc phạm. Thay vào đó, bố mẹ dùng quy tắc rõ ràng, lời khen đúng lúc và hậu quả nhẹ, nhất quán. Khi con bị thương ở đầu, nôn, lơ mơ sau khi bị đánh hay bị lắc, gọi 115 hoặc 113 ngay; khi lo trẻ bị bạo lực, gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác