Dạy con không quát mắng: vì sao la mắng không hiệu quả và nên làm gì
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục có thể làm con dừng lại lúc đó nhưng không dạy con cách cư xử, và về lâu dài làm trẻ hư hơn, dễ lo âu, trầm cảm, kể cả ở những gia đình rất thương con. Thay vào đó, bố mẹ bình tĩnh lại trước, nói ngắn và rõ điều con cần làm, khen ngay khi con làm đúng, và dùng hậu quả nhẹ, báo trước, nhất quán. Luật Trẻ em 2016 coi lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm trẻ là một hình thức bạo lực. Khi thấy mình sắp mất kiểm soát, đặt con ở chỗ an toàn và rời đi vài phút; khi con bị thương hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát và có thể đánh, lắc, ném con: đặt con ở chỗ an toàn (trẻ nhỏ đặt vào cũi), ra khỏi phòng vài phút, gọi người thân đến hoặc gọi Tổng đài 111.
- Con bị đánh, bị lắc hoặc bị ngã khi người lớn nổi nóng rồi nôn, lơ mơ, co giật, khó đánh thức: gọi 115 hoặc 113.
- Con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình: ở bên con, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113.
- Người lớn trong nhà đang đánh nhau, đe dọa bằng hung khí trước mặt trẻ: gọi 113.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Ngày nào trong nhà cũng có quát tháo, chửi mắng, và bố mẹ không biết cách nào khác để dạy con.
- Con thay đổi hẳn: thu mình, ít nói, sợ hãi khi người lớn to tiếng, gặp ác mộng, hoặc ngược lại hay đánh bạn, chửi bậy, chống đối.
- Con học sa sút, sợ đi học, kêu đau bụng, đau đầu nhiều lần không rõ nguyên nhân.
- Bố mẹ buồn chán kéo dài, mất ngủ, dễ nổi nóng, uống rượu bia nhiều, hoặc vợ chồng thường xuyên cãi nhau.
- Con nói bị thầy cô, người trông trẻ hay người khác chửi mắng, sỉ nhục.
Vì sao quát mắng không giúp con ngoan hơn
Khi bị quát, con dừng lại vì sợ, chứ chưa hiểu mình nên làm gì. Lần sau con dễ làm lại khi bố mẹ không có mặt, và bố mẹ phải quát to hơn mới có tác dụng. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cho biết la mắng gay gắt, dùng lời nói để làm con xấu hổ, đau lòng không hiệu quả và có hại, kể cả ở những gia đình vẫn rất yêu thương con.
Trẻ thường xuyên bị mắng nhiếc, sỉ nhục dễ cư xử kém hơn, dễ lo âu, tự ti, và ở tuổi teen dễ có biểu hiện trầm cảm hơn. Con cũng học theo: bố mẹ nói to và nặng lời khi giận thì con cũng sẽ làm như vậy với em, với bạn.
Tổ chức Y tế Thế giới xếp những hành vi coi thường, làm nhục, đe dọa, dọa nạt, chế giễu trẻ vào nhóm trừng phạt về tinh thần, thường đi cùng với đòn roi và đều gây hại cho trẻ.
Pháp luật Việt Nam nói gì
Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em. Bạo lực trẻ em theo luật gồm cả lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, cô lập, xua đuổi, không riêng gì đánh đập. Quy định này áp dụng cho bố mẹ, ông bà, thầy cô và người trông trẻ.
Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho bố mẹ về cách dạy con và nhận tin báo khi trẻ bị bạo lực.
Khi cơn giận đến: làm gì trong vài giây đầu
- Dừng lại, im lặng vài giây, hít thở chậm vài hơi trước khi nói.
- Nếu con đang an toàn, rời đi một lát: nói "Bố/mẹ đang giận, bố/mẹ ra ngoài một chút rồi nói chuyện tiếp".
- Lại gần, ngồi xuống ngang tầm mắt con, nói nhỏ và chậm. Nói to qua phòng khác dễ thành quát.
- Nói ngắn, nói điều con cần làm: "Con cất bút màu vào hộp" thay cho "Sao lúc nào cũng bừa bộn thế".
- Gọi tên cảm xúc của con: "Con đang tức vì phải tắt ti vi". Trẻ được hiểu sẽ dịu lại nhanh hơn.
- Nói về việc làm, không gán nhãn con người: "Đánh em là không được" thay cho "Đồ hư".
Dạy con thế nào khi không quát
- Đặt ít quy tắc nhưng rõ ràng, giải thích bằng lời con hiểu, và cả nhà cùng giữ.
- Khen ngay và cụ thể khi con làm đúng: "Con tự cất giày lên giá rồi, giỏi quá". Sự chú ý của bố mẹ là công cụ mạnh nhất.
- Báo trước hậu quả, rồi làm đúng như đã nói, bình tĩnh: không cất đồ chơi thì đồ chơi được cất đến hết ngày; dùng điện thoại quá giờ thì hôm sau bớt giờ.
- Với trẻ nhỏ đang quá kích động, cho con ngồi yên ở chỗ an toàn khoảng 1 phút cho mỗi tuổi, rồi nói chuyện lại. Trẻ từ 3 tuổi có thể tự quay lại khi đã bình tĩnh.
- Lường trước lúc dễ có chuyện: con đói, buồn ngủ, sắp phải dừng chơi. Báo trước vài phút, cho ăn, cho ngủ đúng giờ.
- Với lỗi nhỏ, không nguy hiểm, có thể lờ đi và khen khi con chuyển sang làm điều đúng.
- Với trẻ lớn và tuổi THCS, cùng con đặt quy tắc và hậu quả, nghe con nói hết trước khi xử lý, cho thêm quyền khi con giữ lời.
- Không phạt bằng cách bỏ đói, nhốt con, dọa bỏ con, hay lấy đi những thứ con thật sự cần.
Nếu bố mẹ đã lỡ quát con
Bố mẹ nào cũng có lúc mất bình tĩnh, nhất là khi mệt, thiếu ngủ, áp lực công việc. Khi đã bình tĩnh lại, hãy đến bên con, xin lỗi, nói rằng bố mẹ không nên nói như vậy, và nói lần sau bố mẹ sẽ làm gì khi giận. Rồi giữ lời. Con học được cách nhận lỗi và sửa sai từ chính bố mẹ.
Nếu quát mắng đã thành thói quen khó bỏ, hoặc bố mẹ đang buồn chán, kiệt sức, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tìm trợ giúp cho chính mình là cách tốt để giúp con.
Chăm sóc con tại nhà
- Cả nhà, kể cả ông bà, thống nhất vài quy tắc chính và cách xử lý khi con vi phạm, để không phải nghĩ lúc đang giận.
- Mỗi ngày dành 5–20 phút chơi hoặc trò chuyện riêng với con, tắt điện thoại.
- Chọn trước một câu để tự nhắc mình khi giận, ví dụ "Nói nhỏ lại, nói ngắn lại".
- Đếm xem một ngày mình khen con mấy lần và nhắc con mấy lần; cố gắng khen nhiều hơn nhắc.
- Giữ giờ ăn, giờ ngủ đều cho cả con và bố mẹ. Trẻ thiếu ngủ và người lớn kiệt sức đều dễ va chạm hơn.
- Lưu số Tổng đài 111 vào điện thoại để gọi khi cần tư vấn cách dạy con.
Hiểu lầm thường gặp
- Không quát thì con không nghe lời.
- Quát chỉ làm con dừng lại lúc đó vì sợ. Quy tắc rõ, lời khen đúng lúc và hậu quả nhất quán giúp con hiểu và tự sửa lâu dài.
- Mắng cho con nhục thì con mới nhớ.
- Bị sỉ nhục làm trẻ tự ti, lo âu và dễ chống đối hơn. Luật Trẻ em 2016 cũng coi lăng mạ, xúc phạm nhân phẩm trẻ là bạo lực.
- Không quát mắng tức là nuông chiều.
- Dạy không quát vẫn có quy tắc và vẫn có hậu quả khi sai. Khác biệt là bố mẹ giữ bình tĩnh và làm đúng như đã nói.
- Con còn nhỏ, mắng xong là quên.
- Trẻ nhỏ học cách ứng xử chủ yếu từ việc nhìn bố mẹ. Bị quát thường xuyên, con dễ quát lại, đánh bạn, hoặc thu mình.
Bố mẹ hay hỏi
+Quát mắng con có hại không?
Có. La mắng gay gắt, sỉ nhục thường xuyên làm trẻ cư xử kém hơn, dễ lo âu, và ở tuổi teen dễ có biểu hiện trầm cảm, kể cả khi bố mẹ vẫn rất thương con.
+Làm sao để không quát con khi đang rất giận?
Dừng lại vài giây, hít thở chậm, rời khỏi phòng nếu con đang an toàn. Khi đã bình tĩnh, quay lại nói ngắn, nhỏ và rõ điều con cần làm.
+Con không nghe lời thì phạt thế nào thay cho quát?
Dùng hậu quả nhỏ, gần với lỗi, báo trước và làm đúng như đã nói: cất đồ chơi, bớt giờ dùng điện thoại, cho ngồi yên vài phút để bình tĩnh. Kèm theo đó là khen nhiều khi con làm đúng.
+Lỡ quát con rồi thì làm gì?
Khi đã bình tĩnh, xin lỗi con, nói lần sau bố mẹ sẽ làm khác, và giữ lời. Con học được cách sửa sai từ chính bố mẹ.
+Ông bà hay mắng cháu thì làm sao?
Nói chuyện riêng với ông bà lúc vui vẻ, chia sẻ những cách bố mẹ đang dùng và nhờ ông bà cùng giữ. Cả nhà cùng một cách sẽ giúp con nhanh tiến bộ.
Nguồn tham khảo
- What's the Best Way to Discipline My Child? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Corporal punishment of children: the public health impact — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Luật Trẻ em (văn bản hợp nhất 108/VBHN-VPQH) — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Có nên đánh con
Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống đối, lo âu và tổn thương; quát mắng, sỉ nhục cũng gây hại tương tự. Ở Việt Nam, Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em, trong đó có đánh đập, lăng mạ, xúc phạm. Thay vào đó, bố mẹ dùng quy tắc rõ ràng, lời khen đúng lúc và hậu quả nhẹ, nhất quán. Khi con bị thương ở đầu, nôn, lơ mơ sau khi bị đánh hay bị lắc, gọi 115 hoặc 113 ngay; khi lo trẻ bị bạo lực, gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Khủng hoảng tuổi lên 2, lên 3
Ăn vạ, la hét, lăn ra đất, nói "không" với mọi thứ là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, vì con muốn tự làm nhưng chưa đủ lời để nói ra điều mình muốn. Khi con ăn vạ, bố mẹ giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không quát, không đánh và không chiều theo đòi hỏi để dỗ cho nín. Khi con biết nói nhiều hơn, cơn ăn vạ thưa dần và đến khoảng 4 tuổi đã ít hơn hẳn. Nếu con nín thở đến tím tái rồi lả đi lần đầu, hoặc sau cơn ngừng thở hơn 1 phút không tự thở lại, cần đưa đi khám hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Con bướng bỉnh, không nghe lời
Trẻ nào cũng có lúc cãi lại, làm ngược ý bố mẹ, vì đó là cách con thử giới hạn và tập tự quyết. Cách giúp con nghe lời hơn là đặt ít quy tắc nhưng rõ ràng, nói cụ thể điều con cần làm, khen ngay khi con làm đúng và áp dụng hậu quả nhẹ, nhất quán khi con sai; đánh, quát, dọa nạt làm con chống đối nhiều hơn. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con chống đối kéo dài nhiều tháng cả ở nhà lẫn ở trường, hay đánh người, phá đồ, hoặc kèm buồn bã, nói không muốn sống. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
- Nói chuyện với con tuổi dậy thì
Ở tuổi dậy thì, con cần riêng tư hơn và hay gắt gỏng, nhưng vẫn rất cần bố mẹ. Con dễ nói chuyện hơn khi bố mẹ nghe nhiều hơn khuyên, không phán xét ngay, và có những khoảng thời gian bên nhau không bàn chuyện học. Chọn lúc thuận tiện như khi chở con đi học hay nấu ăn cùng, hỏi câu mở và giữ bình tĩnh khi con nói điều khó nghe. Nếu con buồn bã, thu mình kéo dài, nói muốn chết, hoặc bố mẹ nghi con bị bắt nạt, xâm hại, hãy tìm trợ giúp sớm; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.
- Trẻ ghen tị khi có em
Gần như đứa trẻ nào cũng ghen tị ít nhiều khi có em: con có thể đòi bế, đòi bú bình, đái dầm trở lại, ăn vạ, nói ghét em hay đánh em. Đó là cách con lo mình bị thay thế, không phải con hư. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi chuẩn bị cho con từ lúc mang thai, giữ nếp sinh hoạt của con, dành thời gian riêng cho con mỗi ngày, cho con giúp chăm em, và không phạt con vì những hành vi "trẻ lại". Không để trẻ nhỏ ở một mình với em bé, và gọi 115 hoặc 113 nếu em bé bị đánh, ngã hoặc bị đè rồi li bì, nôn, co giật hay khó thở.
Chủ đề khác