Tâm lý và cảm xúc

Trẻ ghen tị khi có em: vì sao và bố mẹ giúp con thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Gần như đứa trẻ nào cũng ghen tị ít nhiều khi có em: con có thể đòi bế, đòi bú bình, đái dầm trở lại, ăn vạ, nói ghét em hay đánh em. Đó là cách con lo mình bị thay thế, không phải con hư. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi chuẩn bị cho con từ lúc mang thai, giữ nếp sinh hoạt của con, dành thời gian riêng cho con mỗi ngày, cho con giúp chăm em, và không phạt con vì những hành vi "trẻ lại". Không để trẻ nhỏ ở một mình với em bé, và gọi 115 hoặc 113 nếu em bé bị đánh, ngã hoặc bị đè rồi li bì, nôn, co giật hay khó thở.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Em bé bị anh chị đánh vào đầu, làm rơi, làm ngã hoặc đè lên, sau đó li bì, khó đánh thức, nôn nhiều lần, co giật, khóc thét khác thường hoặc thóp phồng: gọi 115 hoặc 113.
  • Em bé bị bịt mũi, bịt miệng, bị nhét đồ vật vào miệng, rồi khó thở, môi tím tái: gọi 115 hoặc 113 và sơ cứu hóc dị vật ngay nếu em không thở được.
  • Con lớn nói muốn chết, muốn biến mất vì "bố mẹ không cần con nữa", hoặc tự làm đau mình: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con lớn cố ý làm đau em nhiều lần dù bố mẹ đã ở cạnh và ngăn lại.
  • Sau vài tháng, con vẫn ăn vạ, đánh người gần như mỗi ngày, hoặc ngày càng nặng hơn chứ không đỡ dần.
  • Con thu mình, buồn bã, bỏ ăn, mất ngủ kéo dài, không còn hứng thú chơi.
  • Con đã biết đi vệ sinh nhưng đái dầm, ỉa đùn kéo dài nhiều tuần, hoặc kèm đau khi tiểu, táo bón.
  • Ở trường, cô báo con thay đổi hẳn: hay đánh bạn, khóc nhiều, không chịu đi học.
  • Mẹ buồn bã, kiệt sức, khóc nhiều sau sinh, hoặc bố mẹ thấy mình hay quát mắng, đánh con lớn vì quá mệt.

Vì sao con ghen tị

Với một đứa trẻ, có em nghĩa là bố mẹ bận hơn, ít bế mình hơn, khách đến nhà chỉ hỏi em bé. Con chưa biết nói ra nỗi lo bị thay thế nên thể hiện bằng hành vi: ăn vạ, đòi bế, đòi bú bình, nói ngọng, đái dầm trở lại, nói "con ghét em", có khi véo hay đánh em. Ghen tị và hờn dỗi gần như chắc chắn sẽ xảy ra ở một lúc nào đó, và thường dịu dần khi con thấy mình vẫn được thương như trước.

Mỗi tuổi phản ứng một khác. Trẻ 1–2 tuổi chưa hiểu có em là gì nhưng cảm nhận rõ sự thay đổi. Trẻ 2–4 tuổi đang học chia sẻ, dễ thấy phải tranh giành sự chú ý, và rất khó chịu khi nếp sinh hoạt bị xáo trộn. Trẻ từ 5 tuổi thường ít bị đe dọa hơn, nhưng vẫn có thể hờn khi em được chú ý nhiều.

Chuẩn bị cho con từ khi mang thai

  • Báo cho con biết sắp có em bằng lời đơn giản, đúng tuổi. Với con nhỏ, đọc truyện tranh về em bé; cho con sờ bụng mẹ, xem ảnh siêu âm.
  • Nói thật rằng em bé lúc đầu sẽ khóc nhiều, ngủ nhiều, chưa chơi cùng con được, và cần bố mẹ chăm nhiều.
  • Nếu định cho con chuyển sang giường riêng, bỏ bỉm, đi nhà trẻ, nên làm xong trước khi em ra đời, hoặc đợi đến khi em đã ổn định ở nhà, để con không nghĩ mình bị "đẩy đi" vì em.
  • Cho con biết ai sẽ trông con trong mấy ngày mẹ đi sinh, và mẹ sẽ về cùng em bé.
  • Cho con xem ảnh hồi con còn bé, kể con đã được chăm thế nào; cho con chơi lại vài đồ sơ sinh cũ trước khi dùng cho em.
  • Rủ con cùng chuẩn bị: chọn một bộ quần áo, xếp tã, trang trí góc của em.

Khi em bé về nhà

  • Giữ nếp sinh hoạt của con càng giống trước càng tốt: giờ ăn, giờ ngủ, đi học, đọc truyện trước khi ngủ.
  • Mỗi ngày dành ít nhất một khoảng ngắn chỉ cho con lớn, không có em bé. Bố, ông bà hoặc người thân có thể đưa con đi chơi riêng.
  • Khi cho em bú, để con ngồi sát bên, đọc truyện, kể chuyện, hoặc đưa con một việc nhỏ.
  • Nhờ khách đến chơi hỏi han con lớn trước; có thể chuẩn bị sẵn một món quà nhỏ cho con khi khách tặng quà em.
  • Cho con giúp những việc vừa sức: lấy tã, hát cho em nghe, chọn áo cho em. Khen con là anh chị biết thương em.
  • Dạy con cách chạm vào em nhẹ nhàng; con muốn bế em thì ngồi xuống, có người lớn đỡ cùng.
  • Không để trẻ nhỏ ở một mình với em bé, kể cả vài phút; không giao con nhỏ trông em.

Khi con "trẻ lại", ăn vạ hay đánh em

Đòi bú bình, đòi bế, đái dầm, nói ngọng trở lại là cách con tìm lại cảm giác được che chở. Đừng chê con "lớn rồi mà như em bé", đừng phạt. Cho con được chiều một chút, và khen khi con làm những việc của anh chị lớn. Phần lớn sẽ qua khi con thấy yên tâm.

Con được phép giận, được nói "con không thích em"; hãy gọi tên cảm xúc đó: "Con buồn vì mẹ phải bế em nhiều." Nhưng con không được làm đau em. Khi con đánh hay véo em, bình tĩnh tách con ra ngay, nói ngắn "Không được đánh em, em đau", rồi chỉ cho con cách khác để thể hiện cơn giận như nói ra, ôm gối, ra chỗ khác. Không đánh con để dạy con không đánh em; như vậy con học rằng người lớn hơn được đánh người nhỏ hơn.

Tránh so sánh hai con, tránh câu "có em rồi bố mẹ không thương con nữa" kể cả khi nói đùa, và tránh bắt con lớn luôn phải nhường em. Ở nhiều nhà, câu đùa "mẹ có em rồi, mẹ bỏ con" của người lớn làm trẻ sợ thật.

Bố mẹ cũng cần được đỡ

Những tháng đầu sau sinh, bố mẹ thiếu ngủ và dễ mất kiên nhẫn với con lớn. Hãy nhận sự giúp đỡ của ông bà, người thân để có thời gian cho con lớn và để nghỉ. Bố tham gia chăm em bé hoặc chăm con lớn giúp mẹ rất nhiều. Vợ chồng dành chút thời gian cho nhau cũng giúp cả nhà dễ thích nghi hơn.

Nếu mẹ buồn bã, lo âu, khóc nhiều, mất ngủ dù em bé đã ngủ, hoặc thấy không gắn bó được với con, mẹ nên gặp bác sĩ. Nếu bố mẹ thấy mình hay quát mắng, đánh con lớn vì quá mệt, hãy gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày có một "giờ của con": một lúc chơi, đọc truyện với con lớn, không điện thoại, không em bé.
  • Khen cụ thể khi con nhẹ nhàng với em, chờ đến lượt, giúp mẹ một việc.
  • Cho con chọn trong những việc nhỏ: con muốn đọc truyện nào, mặc áo nào, để con thấy mình vẫn quan trọng.
  • Gọi tên cảm xúc của con và cho con những cách an toàn để xả giận: nói ra, vẽ, chạy nhảy ngoài sân.
  • Đặt em bé ở chỗ an toàn, như nôi có thành chắn, mỗi khi người lớn phải rời đi dù chỉ một lúc.
  • Cả nhà thống nhất cách phản ứng khi con đánh em; ông bà không bênh, không dọa con.
  • Nhớ chụp ảnh, kể chuyện về con lớn nữa, không chỉ về em bé.

Hiểu lầm thường gặp

Con ghen tị với em là con hư, phải phạt cho chừa.
Ghen tị khi có em là phản ứng rất thường gặp. Phạt nặng làm con càng thấy mình bị bỏ rơi. Con cần được trấn an và được dạy cách thể hiện cơn giận an toàn.
Đùa "mẹ có em rồi, mẹ không thương con nữa" cho vui.
Trẻ nhỏ chưa hiểu câu đùa và có thể sợ thật. Câu đùa này làm nỗi lo bị thay thế của con nặng hơn.
Anh chị lớn thì phải nhường em mọi thứ.
Bắt con lớn luôn nhường làm con thấy bất công và ghét em hơn. Mỗi con cần có đồ riêng, thời gian riêng và được đối xử công bằng theo tuổi.
Con đã biết đi vệ sinh mà đái dầm lại là cố tình.
Đái dầm trở lại sau khi có em thường là phản ứng với sự thay đổi, không phải cố tình. Đừng mắng; nếu kéo dài nhiều tuần hoặc kèm đau khi tiểu thì đưa con đi khám.

Bố mẹ hay hỏi

+Nên báo cho con biết sắp có em từ khi nào?

Khi bụng mẹ bắt đầu lộ rõ hoặc khi con hỏi là lúc tự nhiên để nói. Với trẻ nhỏ, đọc truyện tranh về em bé và nói đơn giản về những gì sẽ thay đổi.

+Con 3 tuổi cứ đánh em thì phải làm sao?

Không để con ở một mình với em. Khi con đánh, bình tĩnh tách con ra, nói rõ không được làm em đau, gọi tên cơn giận của con và chỉ con cách khác. Dành cho con thời gian riêng mỗi ngày; nếu con vẫn cố ý làm đau em nhiều lần, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

+Con đòi bú bình, đòi bế như em có nên chiều không?

Có thể chiều một chút mà không chê con. Đây là cách con tìm lại cảm giác an toàn và thường qua đi khi con yên tâm. Khen con khi con làm việc của anh chị lớn.

+Con nói ghét em, muốn trả em lại thì có sao không?

Đó là cảm xúc thật và thường gặp. Đừng mắng; hãy nói "Con buồn vì mẹ bận với em nhiều quá", rồi dành thời gian ôm con. Con được phép giận, chỉ không được làm đau em.

+Bao lâu thì con hết ghen tị với em?

Mỗi trẻ một khác. Phần lớn dịu dần trong vài tháng khi con thấy mình vẫn được thương. Ghen tị lặt vặt giữa anh chị em có thể còn suốt tuổi thơ, và vẫn là bình thường.

Nguồn tham khảo

  1. Preparing Your Older Child for a New Baby: How to Help Siblings Adjust — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Children and new siblings — NHS 111 Wales
  3. 10 Tips to Prevent Aggressive Behavior in Young Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Where We Stand: Spanking — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Anh chị em đánh nhau

    Anh chị em cãi nhau, tranh đồ chơi, trêu chọc nhau là chuyện gần như nhà nào có hai con trở lên cũng gặp. Bố mẹ để các con tự giải quyết những va chạm nhỏ, nhưng can ngay, bình tĩnh khi có đánh, cắn, xô đẩy: tách các con ra, đợi bình tĩnh rồi giúp các con tìm cách khác. Tránh luôn bênh một đứa, so sánh các con, hay đánh con để dạy con không đánh em. Gọi 115 hoặc 113 khi một con bị đánh vào đầu rồi nôn, lơ mơ, hoặc bị bóp cổ, đè lên đến khó thở.

  • Trẻ hay cáu giận, ăn vạ

    Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không nhượng bộ và nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên đi khám khi con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ thường xuyên, cơn kéo dài và dữ dội, con hay làm đau mình hoặc người khác. Gọi 115 hoặc 113 nếu sau cơn nín thở con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, hoặc con co giật hơn 1 phút.

  • Trẻ hay đánh bạn

    Trẻ 1–4 tuổi đánh, đẩy, cắn bạn khi tức giận là chuyện thường gặp, vì con chưa đủ lời và chưa biết kiềm chế. Bố mẹ cần dừng ngay hành vi đó, tách con ra cho đến khi con bình tĩnh, nói rõ không được làm đau bạn, rồi dạy con cách khác như nói ra, bỏ đi, nhờ cô. Không đánh lại con, vì đánh làm trẻ hung hăng hơn. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con đánh nhiều và dữ dội kéo dài hơn vài tuần, làm bạn bị thương, đánh cả người lớn, hoặc bị trường cho về.

  • So sánh con với con nhà người ta

    Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.

  • Trầm cảm sau sinh

    Trầm cảm sau sinh là bệnh thường gặp, khoảng 1 trên 8 người mẹ mắc, và người bố cũng có thể bị. Khác với nỗi buồn, dễ khóc trong vài ngày đầu sau sinh vốn tự hết trong khoảng 2 tuần, trầm cảm sau sinh kéo dài hơn 2 tuần, nặng dần, làm bố mẹ mất hứng thú, thấy vô vọng, tội lỗi, khó gắn bó với con; bệnh có thể bắt đầu khi đang mang thai đến 1 năm sau sinh và điều trị được. Hãy nói với bác sĩ sản, bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ tâm thần càng sớm càng tốt. Nếu bố hoặc mẹ có ý nghĩ làm hại bản thân hay làm hại con, hoặc nói những điều lạ, nghe thấy tiếng nói không có thật, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Khủng hoảng tuổi lên 2, lên 3

    Ăn vạ, la hét, lăn ra đất, nói "không" với mọi thứ là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, vì con muốn tự làm nhưng chưa đủ lời để nói ra điều mình muốn. Khi con ăn vạ, bố mẹ giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không quát, không đánh và không chiều theo đòi hỏi để dỗ cho nín. Khi con biết nói nhiều hơn, cơn ăn vạ thưa dần và đến khoảng 4 tuổi đã ít hơn hẳn. Nếu con nín thở đến tím tái rồi lả đi lần đầu, hoặc sau cơn ngừng thở hơn 1 phút không tự thở lại, cần đưa đi khám hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác