Tâm lý và cảm xúc

Trẻ hay cáu giận, ăn vạ: vì sao và bố mẹ xử lý thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không nhượng bộ và nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên đi khám khi con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ thường xuyên, cơn kéo dài và dữ dội, con hay làm đau mình hoặc người khác. Gọi 115 hoặc 113 nếu sau cơn nín thở con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, hoặc con co giật hơn 1 phút.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nín thở khi khóc rồi ngất, và không tự thở lại ngay, môi vẫn tím hoặc khó thở sau cơn: gọi 115 hoặc 113, đặt con nằm nghiêng ở nơi an toàn.
  • Con co giật kéo dài hơn 1 phút, hoặc sau cơn con không tỉnh lại bình thường.
  • Con tự đập đầu mạnh vào tường, sàn nhà đến chảy máu, sưng nề, sau đó nôn hoặc lơ mơ.
  • Con nói muốn chết hoặc tự làm đau bản thân: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đã ngất vì nín thở khi khóc, dù chỉ một lần: đi khám để bác sĩ loại trừ bệnh khác.
  • Con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ, nổi giận dữ dội gần như mỗi ngày.
  • Cơn ăn vạ ngày càng nặng, ngày càng dày, hoặc bố mẹ thấy không còn kiểm soát được.
  • Con hay đánh, cắn người khác, đập phá đồ đạc, hoặc tự làm đau mình khi giận.
  • Con buồn bã, sợ hãi, mất ngủ, ác mộng, đái dầm trở lại, hoặc ở trường cũng thường xuyên nổi giận.
  • Con kèm chậm nói, ít nhìn mắt, ít chơi với người khác.

Vì sao con ăn vạ

Ăn vạ thường bắt đầu khoảng 18 tháng, nhiều nhất từ 2 đến 3 tuổi (người ta hay gọi là khủng hoảng tuổi lên 2, lên 3), và giảm hẳn khi con nói được nhiều hơn, thường vào khoảng 4 tuổi. Con muốn tự làm, muốn có thứ con thích, nhưng chưa biết nói ra và chưa biết chờ. Sự bực bội đó bùng ra thành gào khóc, đánh, cắn, lăn ra đất.

Con dễ ăn vạ hơn khi đói, buồn ngủ, mệt sau một ngày dài, ở chỗ ồn ào đông người, hoặc khi có em bé mới, mới đi nhà trẻ, bố mẹ hay cãi nhau. Ăn vạ không có nghĩa là con hư hay lớn lên sẽ hung dữ.

Trong lúc con đang ăn vạ

  • Giữ con an toàn trước tiên: dời đồ cứng, đồ dễ vỡ ra xa, bế con ra khỏi chỗ nguy hiểm như mép cầu thang, lòng đường.
  • Bố mẹ giữ giọng bình tĩnh, nói ít. Quát lại hay đánh con không làm cơn giận ngắn đi.
  • Không nhượng bộ khi đã nói "không". Nếu con khóc là được, lần sau con sẽ khóc to hơn.
  • Ở gần con nhưng không cần dỗ dành liên tục hay tranh luận. Với trẻ nhỏ, có thể thử chỉ cho con xem một thứ khác để chuyển sự chú ý ngay khi cơn mới bắt đầu.
  • Ở siêu thị, chỗ đông người: bế con ra một góc yên tĩnh hoặc ra xe cho đến khi con dịu lại. Mặc kệ ánh nhìn của người xung quanh.
  • Khi con đã nín, ôm con, gọi tên cảm xúc của con: "Con giận vì phải về nhà". Rồi nhắc lại quy tắc ngắn gọn, không giảng giải dài.

Phòng cơn ăn vạ

Giữ giờ ăn, giờ ngủ đều đặn, mang theo đồ ăn nhẹ khi ra ngoài, không dắt con đi siêu thị khi con đang đói hay buồn ngủ. Báo trước khi sắp chuyển việc: "Chơi thêm 5 phút nữa rồi mình về".

Cho con chọn trong hai thứ bố mẹ đều chấp nhận: "Con mặc áo đỏ hay áo xanh?". Khen ngay khi con biết chờ, biết nói thay vì khóc. Dạy con những từ chỉ cảm xúc như giận, buồn, sợ, và cách làm dịu như hít thở, ôm gấu bông, ra góc yên tĩnh.

Cả nhà cần thống nhất một cách. Nếu bố mẹ nói không mà ông bà lại cho, con sẽ học rằng ăn vạ với ông bà thì được.

Trẻ tiểu học vẫn hay nổi giận

Trẻ lớn hơn vẫn có lúc nổi giận, nhưng nếu con thường xuyên bùng nổ, nên tìm hiểu điều gì đang làm con khó chịu: thiếu ngủ, dùng điện thoại, chơi game nhiều, áp lực học thêm, bị bắt nạt, gặp khó khăn khi học, hoặc chuyện căng thẳng trong nhà.

Một số trẻ hay nổi giận vì có vấn đề cần được đánh giá như tăng động giảm chú ý, lo âu, trầm cảm, tự kỷ hoặc rối loạn thách thức chống đối. Bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý sẽ hỏi chuyện, quan sát con, và hướng dẫn bố mẹ cách quản lý hành vi; đây là cách điều trị có hiệu quả nhất với trẻ nhỏ.

Khi con nín thở tím tái

Một số trẻ nhỏ khóc dữ rồi nín thở, mặt tím tái hoặc tái nhợt, có khi ngất vài giây và co giật nhẹ. Đây gọi là cơn nín thở, thường bắt đầu trước 2 tuổi và hết dần khi con lên 4–8 tuổi. Cơn trông rất đáng sợ, nhưng con thường thở lại sau một lúc ngắn, da hồng trở lại, và không gây hại lâu dài.

Khi con lên cơn, đặt con nằm nghiêng ở nơi an toàn, không lắc con, không cho gì vào miệng, không vẩy nước. Lần đầu con bị, hãy đưa con đi khám để bác sĩ kiểm tra tim (điện tim) và loại trừ động kinh; bác sĩ có thể cho làm xét nghiệm máu vì thiếu máu thiếu sắt làm cơn hay xảy ra hơn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày dành một khoảng thời gian chơi riêng với con theo ý con, không điện thoại. Trẻ được chú ý đủ khi ngoan sẽ ít dùng ăn vạ để gây chú ý.
  • Đặt ít quy tắc, nói rõ, áp dụng như nhau mỗi ngày và giữa mọi người lớn trong nhà.
  • Với trẻ từ khoảng 3 tuổi, có thể dùng "thời gian bình tĩnh": cho con ngồi ở một chỗ yên trong khoảng 1 phút cho mỗi tuổi để con dịu lại; đừng dùng chỗ ngồi đó như một hình phạt.
  • Không đánh, không dọa "bắt cóc", "gọi công an", "bỏ con lại". Dọa nạt làm con sợ hãi và mất lòng tin vào bố mẹ.
  • Giới hạn màn hình và không dùng điện thoại để dỗ con nín; con sẽ học rằng khóc là được điện thoại.
  • Bố mẹ cũng được phép tức giận. Khi thấy mình sắp mất bình tĩnh, giao con cho người khác trông vài phút, ra chỗ khác hít thở rồi quay lại.
  • Nếu bố mẹ thấy quá sức, hay đánh con trong lúc giận, hãy gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ ăn vạ là do bị chiều hư, phải đánh cho chừa.
Ăn vạ là một phần phát triển bình thường ở trẻ nhỏ. Đánh có thể làm con nín lúc đó nhưng khiến con hung hăng và sợ hãi hơn về sau.
Dỗ cho con nín bằng cách cho kẹo, cho xem điện thoại.
Cách này dập cơn ngay nhưng dạy con rằng ăn vạ là cách để có thứ mình muốn, nên con sẽ ăn vạ nhiều hơn.
Trẻ nín thở tím tái là bị "giật kinh", phải cạo gió, vắt chanh, cho ngửi dầu.
Cơn nín thở thường tự hết. Đặt con nằm nghiêng, không cho gì vào miệng, và đưa con đi khám lần đầu để bác sĩ đánh giá.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ 2 tuổi hay ăn vạ có bình thường không?

Rất thường gặp. Ở tuổi này con muốn tự lập nhưng chưa đủ lời để diễn tả. Cơn ăn vạ thường giảm khi con nói được nhiều hơn, khoảng 4 tuổi.

+Có nên lờ đi khi con ăn vạ không?

Có thể lờ đi hành vi ăn vạ để không "thưởng" cho nó, nhưng vẫn ở gần và giữ con an toàn. Khi con dịu lại, hãy ôm con và nói về cảm xúc của con.

+Trẻ hay ăn vạ có phải tăng động hay tự kỷ không?

Phần lớn không phải. Nhưng nếu con kèm chậm nói, ít nhìn mắt, không ngồi yên được ở mọi nơi, hoặc ăn vạ dữ dội kéo dài sau 5 tuổi, hãy đưa con đi đánh giá.

+Ông bà chiều cháu, con ăn vạ nhiều hơn thì làm sao?

Cả nhà nên ngồi lại thống nhất vài quy tắc chính và cách phản ứng khi con ăn vạ. Nói với ông bà rằng giữ quy tắc chung cũng là một cách thương cháu.

+Trẻ 7 tuổi hay nổi nóng, đập đồ thì làm thế nào?

Tìm hiểu xem con đang mệt, thiếu ngủ, bị áp lực học hay có chuyện ở trường không. Dạy con cách gọi tên cơn giận và làm dịu, và đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu tình trạng kéo dài.

Nguồn tham khảo

  1. Temper tantrums — NHS (Anh)
  2. Top Tips for Surviving Tantrums — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Temper tantrums — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  4. Breath-holding spell — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Khủng hoảng tuổi lên 2, lên 3

    Ăn vạ, la hét, lăn ra đất, nói "không" với mọi thứ là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, vì con muốn tự làm nhưng chưa đủ lời để nói ra điều mình muốn. Khi con ăn vạ, bố mẹ giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không quát, không đánh và không chiều theo đòi hỏi để dỗ cho nín. Khi con biết nói nhiều hơn, cơn ăn vạ thưa dần và đến khoảng 4 tuổi đã ít hơn hẳn. Nếu con nín thở đến tím tái rồi lả đi lần đầu, hoặc sau cơn ngừng thở hơn 1 phút không tự thở lại, cần đưa đi khám hoặc gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Trẻ khóc đến tím tái, ngưng thở

    Trẻ khóc dữ rồi nín lặng, mặt tím tái hoặc tái nhợt, có khi ngất và giật nhẹ vài giây, thường là cơn nín thở: hay bắt đầu trước 2 tuổi, con tự thở lại trong vòng 1 phút, và phần lớn trẻ hết cơn khi lên khoảng 6 tuổi, không gây hại lâu dài. Trong cơn, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không lắc, không cho gì vào miệng. Lần đầu con bị cần đưa đi khám để bác sĩ kiểm tra tim và loại trừ động kinh. Gọi 115 hoặc 113 nếu con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, khó thở sau cơn, hoặc co giật hơn 1 phút.

  • Có nên đánh con

    Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống đối, lo âu và tổn thương; quát mắng, sỉ nhục cũng gây hại tương tự. Ở Việt Nam, Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em, trong đó có đánh đập, lăng mạ, xúc phạm. Thay vào đó, bố mẹ dùng quy tắc rõ ràng, lời khen đúng lúc và hậu quả nhẹ, nhất quán. Khi con bị thương ở đầu, nôn, lơ mơ sau khi bị đánh hay bị lắc, gọi 115 hoặc 113 ngay; khi lo trẻ bị bạo lực, gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Tăng động giảm chú ý (ADHD)

    Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.

  • Trẻ chậm nói

    Mỗi trẻ biết nói sớm muộn khác nhau, nhưng có những mốc không nên chờ: 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay hay vẫy tay; 16–18 tháng chưa nói được từ đơn nào có nghĩa; 2 tuổi chưa tự nói được câu hai từ hoặc biết ít hơn khoảng 50 từ; 3 tuổi người trong nhà vẫn khó hiểu con nói gì. Gặp một trong các mốc này, hoặc con mất đi những từ đã biết, hãy đưa con đi khám để kiểm tra thính lực và phát triển. Phần lớn trẻ chậm nói tiến bộ tốt khi được phát hiện và hỗ trợ sớm.

  • Thời gian màn hình

    Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.

Chủ đề khác