Tâm lý và cảm xúc

Tăng động giảm chú ý (ADHD) ở trẻ: dấu hiệu và khi nào đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết hoặc tự làm đau bản thân: ở bên con, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Con ngã khi leo trèo hoặc va đập đầu mạnh, sau đó nôn nhiều lần, lơ mơ, co giật hoặc đau đầu ngày càng tăng.
  • Con uống nhầm hoặc uống quá liều thuốc (thuốc của con hay của người khác trong nhà): gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ hộp thuốc.
  • Con chạy lao ra đường, bị xe va hoặc bị thương chảy máu nhiều không cầm được.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con khó tập trung, không ngồi yên, hay làm việc bốc đồng liên tục hơn 6 tháng, cả ở nhà lẫn ở lớp.
  • Cô giáo nhiều lần báo con không theo kịp bài, hay làm ảnh hưởng cả lớp, hay va chạm với bạn.
  • Con thường xuyên bị thương vì leo trèo, chạy nhảy không để ý nguy hiểm.
  • Con ngáy to, ngủ hay giật mình, ban ngày mệt mỏi, cáu gắt (rối loạn giấc ngủ có thể gây biểu hiện giống ADHD).
  • Con buồn bã, hay nói "con hư", "con ngu", không có bạn chơi, hoặc sợ đi học.
  • Bố mẹ thấy mình kiệt sức, hay quát mắng hoặc đánh con mà không kiểm soát được.

ADHD là gì

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh thường gặp ở trẻ em, gặp ở trẻ trai nhiều hơn trẻ gái. Có ba nhóm biểu hiện: giảm chú ý (hay quên, làm mất đồ, không làm xong việc, dễ bị phân tâm), tăng động (ngọ nguậy, chạy nhảy, nói nhiều) và bốc đồng (chen ngang, không chờ đến lượt, làm mà không nghĩ đến nguy hiểm). Có trẻ chủ yếu giảm chú ý, có trẻ chủ yếu tăng động, nhiều trẻ có cả hai.

Trẻ gái và trẻ chỉ có giảm chú ý hay bị bỏ sót, vì con không quậy phá mà chỉ hay mơ màng, chậm chạp, quên bài. Bố mẹ dễ nghĩ con lười hay kém thông minh. Nhiều trẻ ADHD học tốt hơn hẳn khi được chẩn đoán và hỗ trợ đúng cách.

Hiếu động bình thường hay ADHD

Trẻ mầm non chạy nhảy suốt ngày, dễ mất tập trung, làm trước nghĩ sau là chuyện thường gặp, nhất là trước 5 tuổi; như vậy chưa có nghĩa là con bị ADHD. Vì vậy bác sĩ thường không chẩn đoán ADHD trước 4 tuổi, và ở trẻ 4–5 tuổi cũng phải đánh giá rất thận trọng.

Bác sĩ chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện nhiều hơn hẳn so với trẻ cùng tuổi, kéo dài ít nhất 6 tháng, có ở ít nhất hai nơi (ở nhà và ở trường), bắt đầu trước 12 tuổi, và làm con gặp khó khăn thật sự. Một đứa trẻ chỉ nghịch ở nhà nhưng ngoan ở lớp, hoặc chỉ mất tập trung với môn con ghét, thường không phải ADHD.

Vì sao con bị, và những gì dễ nhầm với ADHD

ADHD có yếu tố di truyền rõ: trong nhà thường có bố, mẹ hoặc anh chị em cũng từng như vậy. Sinh non, chấn thương đầu nặng, mẹ hút thuốc hay uống rượu khi mang thai làm tăng nguy cơ; nhiễm độc chì là nguyên nhân rất hiếm. ADHD không do bố mẹ dạy con kém, cũng không do con ăn nhiều đồ ngọt.

Nhiều vấn đề khác có thể làm con giống như ADHD: nghe kém hoặc nhìn kém, ngủ không đủ hay ngủ ngáy, lo âu, buồn chán, khó khăn đọc viết, tự kỷ, những cơn vắng ý thức ngắn (một dạng động kinh), bị bắt nạt, gia đình căng thẳng, hoặc dùng điện thoại, xem video quá nhiều. Bác sĩ cần xem xét những khả năng này trước khi kết luận.

Bác sĩ sẽ làm gì

Không có xét nghiệm máu hay chụp não nào chẩn đoán được ADHD. Bác sĩ hỏi kỹ về quá trình phát triển, giấc ngủ, chuyện ở nhà và ở trường, quan sát con, và nhờ bố mẹ cùng giáo viên điền các bảng câu hỏi đánh giá. Bác sĩ có thể khám thính lực, thị lực hoặc làm thêm xét nghiệm để loại trừ nguyên nhân khác. Bố mẹ nên mang theo sổ liên lạc, nhận xét của cô giáo và vở bài tập của con.

Với trẻ dưới 6 tuổi, cách điều trị đầu tiên là hướng dẫn bố mẹ cách quản lý hành vi của con và phối hợp với nhà trường. Với trẻ từ 6 tuổi, bác sĩ thường kết hợp can thiệp hành vi với thuốc nếu cần. Thuốc điều trị ADHD là thuốc kê đơn: bác sĩ chuyên khoa quyết định loại thuốc, liều và theo dõi cân nặng, chiều cao, giấc ngủ, ăn uống của con qua các lần tái khám. Con cần tái khám đều đặn theo hẹn, kể cả khi đã đỡ nhiều. Bố mẹ không tự mua thuốc, không tự tăng giảm hay ngừng thuốc.

Ở trường

Gặp giáo viên chủ nhiệm, kể những gì bác sĩ đánh giá và cùng thống nhất vài điều đơn giản: cho con ngồi bàn đầu, xa cửa sổ; giao việc từng phần ngắn; cho con được đứng dậy, đi lại một chút giữa giờ; nhắc nhở riêng thay vì phê bình trước lớp. Một cuốn sổ nhỏ để cô và bố mẹ ghi vài dòng mỗi ngày giúp hai bên phối hợp tốt hơn.

Trẻ ADHD hay bị gọi là "hư", bị phạt nhiều và dễ bị bạn xa lánh. Nếu con bị đánh, bị phạt nặng hay bị bắt nạt ở trường, bố mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ nếp sinh hoạt cố định mỗi ngày: giờ dậy, ăn, học, chơi, ngủ. Dán thời gian biểu bằng hình vẽ ở chỗ con dễ thấy.
  • Nói ngắn, rõ, một việc một lần, nhìn vào mắt con khi nói: "Con cất giày vào tủ" thay vì "Con dọn dẹp đi".
  • Chia bài tập thành phần nhỏ khoảng 15–20 phút, xen giữa là vài phút nghỉ vận động. Chỗ học yên tĩnh, tắt tivi, cất điện thoại.
  • Khen ngay và cụ thể khi con làm được, dù là việc nhỏ. Có thể dùng bảng dán sao đổi lấy phần thưởng là thời gian chơi cùng bố mẹ.
  • Cho con vận động ngoài trời mỗi ngày (chạy, bơi, đạp xe, đá bóng) và ngủ đủ giấc theo tuổi.
  • Giới hạn màn hình: dưới 2 tuổi không xem, 2–5 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày, trẻ lớn hơn có giờ giấc rõ ràng và không dùng trước khi ngủ.
  • Khi con mắc lỗi, nhắc hậu quả bình tĩnh và nhất quán. Không đánh, không dọa nạt; bố mẹ nghỉ vài phút cho nguôi giận rồi mới nói chuyện.

Hiểu lầm thường gặp

Con tăng động là do bố mẹ chiều quá hoặc dạy không nghiêm.
ADHD do khác biệt trong phát triển của não, có yếu tố di truyền. Cách nuôi dạy không gây ra ADHD, nhưng cách bố mẹ phản ứng có thể giúp con đỡ hơn hoặc làm con khó khăn thêm.
Ăn nhiều đường làm con bị tăng động, phải kiêng hẳn đồ ngọt, sữa, bột mì.
Không có bằng chứng đường gây ra ADHD. Ăn uống cân bằng là tốt cho mọi trẻ, nhưng không nên tự cắt bỏ cả nhóm thực phẩm khi chưa có ý kiến bác sĩ.
Lớn lên con sẽ tự hết, không cần đi khám.
Tăng động thường giảm khi con lớn, nhưng khó tập trung và bốc đồng hay kéo dài đến tuổi teen. Được hỗ trợ sớm giúp con đỡ thua thiệt trong học tập và tự tin hơn.
Uống thuốc ADHD sẽ làm con nghiện hoặc đờ đẫn.
Khi bác sĩ kê và theo dõi đúng, thuốc giúp nhiều trẻ tập trung hơn. Ở liều điều trị, thuốc không làm con đờ đẫn và không làm tăng nguy cơ nghiện. Nếu con có tác dụng phụ như chán ăn, khó ngủ, hãy báo bác sĩ để điều chỉnh.

Bố mẹ hay hỏi

+Mấy tuổi thì có thể biết con bị tăng động?

Dấu hiệu có thể thấy từ tuổi mẫu giáo, nhưng bác sĩ thường chỉ chẩn đoán từ 4 tuổi trở lên, và chắc chắn hơn khi con vào tiểu học. Nếu con dưới 4 tuổi rất hiếu động, hãy đi khám để kiểm tra thính lực, ngôn ngữ và phát triển chung.

+Con xem điện thoại nhiều có bị tăng động không?

Màn hình không gây ra ADHD, nhưng xem nhiều có thể làm con khó tập trung, ngủ kém và cáu gắt hơn. Giảm thời gian màn hình là việc nên làm dù con có ADHD hay không.

+Trẻ tăng động có cần uống thuốc không?

Không phải trẻ nào cũng cần. Trẻ dưới 6 tuổi thường bắt đầu bằng can thiệp hành vi; với trẻ lớn hơn, bác sĩ cân nhắc thuốc tùy mức độ ảnh hưởng và sẽ theo dõi sát.

+Trẻ tăng động có đi học bình thường được không?

Có. Trẻ ADHD thường học tốt hơn khi thầy cô hiểu con và có vài điều chỉnh nhỏ trong lớp, như ngồi gần cô, giao bài từng phần ngắn, cùng với sự hỗ trợ đều đặn từ gia đình.

+Con chỉ mơ màng, không quậy phá có phải ADHD không?

Có thể. Thể giảm chú ý đơn thuần hay gặp ở trẻ gái và dễ bị bỏ sót. Nếu con thường xuyên quên, làm mất đồ, không làm xong bài dù đã cố, hãy đưa con đi đánh giá.

Nguồn tham khảo

  1. ADHD in children and young people — NHS (Anh)
  2. Diagnosing ADHD in Children: Guidelines & Information for Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Causes of ADHD: What We Know Today — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: What You Need to Know — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Hiếu động hay tăng động

    Phần lớn trẻ nhỏ chạy nhảy suốt ngày, dễ mất tập trung, làm trước nghĩ sau là hiếu động bình thường, nhất là dưới 5 tuổi. Chỉ nghĩ đến tăng động giảm chú ý (ADHD) khi các biểu hiện nhiều hơn hẳn trẻ cùng tuổi, kéo dài trên 6 tháng, có ở cả nhà lẫn trường, và làm con gặp khó khăn rõ trong học tập hay với bạn bè; bác sĩ thường không chẩn đoán ADHD trước 4 tuổi. Mệt mỏi, thiếu ngủ, lo âu, nghe kém, màn hình nhiều cũng làm trẻ trông giống tăng động. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do leo trèo, va đập đầu rồi nôn, lơ mơ, hoặc uống nhầm thuốc.

  • Trẻ tăng động có cần uống thuốc

    Không phải trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) nào cũng cần uống thuốc. Theo hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, trẻ 4–5 tuổi bắt đầu bằng hướng dẫn bố mẹ quản lý hành vi; từ 6 tuổi, khi ADHD ảnh hưởng rõ đến học tập và sinh hoạt, bác sĩ thường kết hợp thuốc với can thiệp hành vi ở nhà và ở trường. Thuốc ADHD là thuốc kê đơn, chỉ bác sĩ chuyên khoa được bắt đầu, chỉnh liều và theo dõi. Gọi 115 hoặc 113 nếu con uống quá liều, ngất, đau ngực, hoặc nói muốn chết.

  • Trẻ hay cáu giận, ăn vạ

    Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không nhượng bộ và nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên đi khám khi con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ thường xuyên, cơn kéo dài và dữ dội, con hay làm đau mình hoặc người khác. Gọi 115 hoặc 113 nếu sau cơn nín thở con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, hoặc con co giật hơn 1 phút.

  • Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ

    Tự kỷ (rối loạn phổ tự kỷ) là khác biệt trong phát triển của não, ảnh hưởng đến cách con giao tiếp, chơi với người khác và có những hành vi, sở thích lặp đi lặp lại. Dấu hiệu sớm thường thấy trong 2 năm đầu: con ít nhìn mắt, không quay lại khi gọi tên, 12 tháng chưa bập bẹ hay chỉ tay, 16 tháng chưa nói từ nào, 2 tuổi chưa tự nói câu hai từ. Con mất đi kỹ năng nói hoặc giao tiếp đã có ở bất kỳ tuổi nào là lý do đi khám sớm. Can thiệp càng sớm, con càng có nhiều cơ hội tiến bộ.

  • Thời gian màn hình

    Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.

  • Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng

    Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, mỗi ngày (tính cả giấc trưa) trẻ 4–12 tháng cần 12–16 giờ, 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13 giờ, 6–12 tuổi 9–12 giờ, và tuổi 13–18 cần 8–10 giờ. Trẻ sơ sinh dưới 4 tháng ngủ rất khác nhau, thường khoảng 14–17 giờ chia nhiều giấc. Con ngủ đủ khi sáng dậy được, ban ngày tỉnh táo, ít cáu gắt. Trẻ nhỏ ngủ có lúc ngừng thở kèm tím tái, hoặc trẻ sơ sinh li bì khó đánh thức, bỏ bú, cần đi cấp cứu ngay.

Chủ đề khác