Tâm lý và cảm xúc

Khi nào nên đưa con đi khám tâm lý: dấu hiệu và nên bắt đầu từ đâu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, muốn tự làm hại bản thân, hoặc viết, đăng những dòng như vậy.
  • Con có vết thương tự gây ra, đã uống thuốc quá liều, hoặc đang tìm cách làm hại bản thân.
  • Con đe dọa hoặc có hành vi làm hại người khác mà không ai giữ được an toàn.
  • Con nghe thấy, nhìn thấy những thứ người khác không thấy, nói rằng có ai đang điều khiển suy nghĩ của mình, hoặc nói năng, hành động rất lạ, khác hẳn thường ngày.
  • Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con buồn bã, cáu gắt, mất hứng thú với những việc từng thích gần như cả ngày, từ 2 tuần trở lên.
  • Con lo sợ, hoảng hốt đến mức không dám đi học, không dám ra ngoài, kêu đau bụng, đau đầu thường xuyên mà khám không thấy bệnh.
  • Con ngủ quá nhiều hoặc quá ít, gặp ác mộng nhiều, buồn ngủ cả ngày, kéo dài nhiều tuần.
  • Con nhịn ăn, sợ tăng cân, tập luyện quá mức, hoặc ăn rồi tìm cách nôn.
  • Con thu mình, tách khỏi bạn bè và gia đình, học sa sút rõ trong một thời gian ngắn.
  • Con hút thuốc, uống rượu bia, dùng chất gây nghiện, hoặc có nhiều hành vi liều lĩnh.

Ba câu hỏi giúp bố mẹ quyết định

Trẻ nào cũng có lúc buồn, lo, cáu hay khó ngồi yên, và phần lớn là chuyện bình thường của quá trình lớn lên. Ba câu hỏi giúp bố mẹ phân biệt: thay đổi này đã kéo dài nhiều tuần chưa, nó có làm con hoặc cả nhà khổ sở không, và nó có cản trở việc học, sinh hoạt ở nhà hay quan hệ với bạn bè không.

Nếu câu trả lời là có, nên đưa con đi khám. Đi khám sớm không có nghĩa là con có bệnh tâm thần; nhiều khi chuyên gia chỉ giúp con và bố mẹ hiểu chuyện gì đang xảy ra và cách vượt qua. Điều trị sớm giúp con kiểm soát triệu chứng tốt hơn, và nhiều người lớn từng ước giá như mình được giúp sớm hơn hồi nhỏ.

Những dấu hiệu nên đi khám theo lứa tuổi

  • Trẻ nhỏ và tiểu học: hay nổi cơn, cáu gắt phần lớn thời gian; thường xuyên sợ hãi, lo lắng; kêu đau bụng, đau đầu nhiều lần mà không có bệnh; không ngồi yên được ngay cả khi cần; ngủ quá nhiều hoặc quá ít, gặp ác mộng nhiều; không muốn chơi với bạn, khó kết bạn; học kém đi rõ.
  • Trẻ có hành động lặp đi lặp lại như kiểm tra cửa nhiều lần, rửa tay mãi vì sợ điều xấu xảy ra.
  • Tuổi teen và sinh viên: mất hứng thú với những thứ từng thích, thiếu năng lượng, ngủ quá nhiều hoặc quá ít, ngày càng ở một mình, tránh bạn bè và gia đình.
  • Có những đợt hưng phấn, năng lượng tăng vọt, gần như không cần ngủ.
  • Ăn kiêng hoặc tập luyện quá mức, sợ tăng cân.
  • Tự làm đau mình, hút thuốc, uống rượu bia, dùng chất gây nghiện, hành vi liều lĩnh hoặc phá phách.
  • Có ý nghĩ tự tử, hoặc nói nghe thấy những điều người khác không nghe thấy: cần được giúp ngay.

Nên bắt đầu từ đâu

Bước đầu tiên là nói chuyện với những người hay ở cạnh con, như giáo viên chủ nhiệm, để biết ở trường con thế nào. Sau đó bố mẹ có thể đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, kể những gì mình thấy; bác sĩ sẽ khám để loại trừ bệnh cơ thể và giới thiệu con đến chuyên khoa khi cần.

Ở Việt Nam, bố mẹ có thể tìm đến khoa tâm lý hoặc khoa tâm thần của bệnh viện nhi, bệnh viện đa khoa, bệnh viện tâm thần, hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Bác sĩ chuyên khoa tâm thần khám, chẩn đoán và kê thuốc khi cần; chuyên gia tâm lý lâm sàng làm đánh giá, trắc nghiệm và trị liệu tâm lý. Sinh viên có thể đến phòng tư vấn của trường hoặc tự đi khám.

Buổi khám diễn ra thế nào

Chuyên gia thường hỏi bố mẹ về quá trình phát triển, tính cách, sức khỏe, các mối quan hệ của con và những gì đã thử; có thể xin thông tin từ nhà trường; và nói chuyện riêng với con, đôi khi làm thêm trắc nghiệm. Từ đó chuyên gia đánh giá thay đổi của con là phản ứng với một chuyện ở nhà, ở trường, hay là một rối loạn cần điều trị.

Điều trị có thể gồm trị liệu tâm lý (trò chuyện trị liệu, có bài tập về nhà và theo dõi tiến bộ), tư vấn gia đình, hướng dẫn cho bố mẹ, và thuốc khi cần; thuốc do bác sĩ quyết định và thường dùng kèm trị liệu. Bố mẹ nên hỏi: cách điều trị có dựa trên nghiên cứu không, bố mẹ tham gia thế nào, bao lâu thì thấy tiến bộ.

Nói với con về việc đi khám

Tránh dọa con kiểu không ngoan thì đưa đi khám thần kinh. Hãy nói thật và nhẹ nhàng: bố mẹ thấy dạo này con mệt, buồn, khó ngủ, bố mẹ muốn tìm người giỏi chuyện này để giúp con, giống như đi khám khi bị đau. Với tuổi teen, cho con cùng chọn nơi khám, và tôn trọng việc con muốn nói chuyện riêng với chuyên gia.

Nếu em đang đọc bài này

Nếu em thấy buồn, lo, mệt đã nhiều tuần, hoặc có những suy nghĩ làm em sợ, em không phải tự chịu một mình và đi khám không có nghĩa là em có vấn đề. Hãy kể với bố mẹ, thầy cô, cô tư vấn ở trường, hoặc nếu em đã là sinh viên, phòng tư vấn của trường hay bác sĩ.

Em có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7. Nếu em có ý nghĩ làm hại bản thân và thấy mình không an toàn, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc đến ngay khoa cấp cứu gần nhất.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ghi lại những gì bố mẹ thấy: thay đổi gì, bắt đầu từ khi nào, xảy ra lúc nào, ảnh hưởng ra sao, để kể với bác sĩ.
  • Hỏi giáo viên chủ nhiệm về con ở trường: học tập, bạn bè, có bị trêu chọc không.
  • Dành thời gian riêng với con mỗi ngày, lắng nghe mà không vội khuyên hay phán xét.
  • Giữ nếp ngủ, ăn, vận động đều đặn cho cả nhà, hạn chế màn hình buổi tối.
  • Cất kỹ thuốc men và vật sắc nhọn nếu con đang buồn bã, suy sụp.
  • Bố mẹ cũng cần được hỗ trợ: chia sẻ với người thân, hỏi chuyên gia cách chăm con, đi khám nếu chính mình kiệt sức.

Hiểu lầm thường gặp

Đi khám tâm lý là con bị điên, sẽ bị mang tiếng.
Khám tâm lý cũng như khám bất kỳ chuyên khoa nào. Phần lớn trẻ đến khám vì lo âu, buồn bã, khó ngủ, khó tập trung, và được giúp nhiều nhờ đi sớm.
Trẻ con thì làm gì có trầm cảm, lớn lên sẽ tự hết.
Nhiều rối loạn tâm lý bắt đầu từ nhỏ, như lo âu, trầm cảm, tăng động giảm chú ý, rối loạn ăn uống. Điều trị sớm giúp con tốt hơn so với chờ đợi.
Khám tâm lý là phải uống thuốc an thần cả đời.
Nhiều trẻ chỉ cần trị liệu tâm lý và sự đồng hành của gia đình. Khi cần thuốc, bác sĩ cân nhắc kỹ, theo dõi sát, và thường dùng kèm trị liệu.
Đưa con đi thầy cúng, xem bói cho yên tâm trước.
Những cách này không chữa được lo âu, trầm cảm hay các rối loạn khác, và làm chậm việc con được giúp đúng cách.

Bố mẹ hay hỏi

+Con buồn bao lâu thì nên đi khám tâm lý?

Nếu con buồn bã, cáu gắt hoặc mất hứng thú gần như cả ngày từ 2 tuần trở lên, hoặc thay đổi đó làm ảnh hưởng đến việc học và sinh hoạt, nên đưa con đi khám. Nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, cần giúp ngay.

+Nên đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hay chuyên gia tâm lý?

Có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc khoa tâm lý của bệnh viện, nơi sẽ giới thiệu tiếp. Bác sĩ tâm thần chẩn đoán và kê thuốc khi cần; chuyên gia tâm lý lâm sàng đánh giá và trị liệu tâm lý. Nhiều trẻ cần cả hai phối hợp.

+Con không chịu đi khám thì làm sao?

Nói thật với con vì sao bố mẹ lo, cho con cùng chọn nơi khám và người khám, và có thể bắt đầu bằng phòng tư vấn của trường. Nếu con có dấu hiệu nguy hiểm, an toàn của con được đặt lên trước.

+Đi khám tâm lý có bị ghi vào hồ sơ học bạ không?

Thông tin khám bệnh là thông tin riêng của con và gia đình, và cơ sở khám có trách nhiệm giữ bí mật. Nhà trường chỉ biết khi gia đình chủ động trao đổi; bố mẹ có thể hỏi rõ về việc bảo mật trước khi bắt đầu.

+Sinh viên có thể tự đi khám tâm lý không cần bố mẹ không?

Có. Sinh viên đủ 18 tuổi có thể tự đến phòng tư vấn của trường hoặc tự đăng ký khám. Bố mẹ có thể khuyến khích và đề nghị đi cùng nếu con muốn.

Nguồn tham khảo

  1. Children and Mental Health: Is This Just a Stage? — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
  2. Supporting a child or young person with mental health needs — NHS (Anh)
  3. Worried about your teenager? — NHS (Anh)
  4. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Lo âu ở tuổi teen

    Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con có ý định tự làm hại bản thân

    Khi con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc bố mẹ thấy vết thương con tự gây ra, hãy coi đó là lời cầu cứu và đáp lại ngay trong hôm nay. Hỏi thẳng con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không; hỏi như vậy không gieo ý nghĩ vào đầu con mà giúp con nói ra. Nếu con đã có kế hoạch, đã làm hại bản thân, hoặc bố mẹ thấy con không an toàn, hãy ở bên con, cất các vật nguy hiểm và gọi 115 hoặc 113. Trường hợp còn lại, đưa con đi khám bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm, và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được hướng dẫn.

  • Con nhịn ăn để giảm cân

    Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.

  • Tăng động giảm chú ý (ADHD)

    Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.

  • Con thu mình trong phòng

    Tuổi teen cần nhiều thời gian riêng hơn, nên con hay ở trong phòng và ít kể chuyện với bố mẹ là điều thường gặp. Đáng lo khi con thay đổi hẳn so với trước: tách khỏi cả bạn bè, bỏ những việc từng thích, buồn hoặc cáu gắt gần như mỗi ngày, ngủ và ăn thay đổi, học sa sút, kéo dài hơn 2 tuần. Khi đó có thể con đang trầm cảm, lo âu, bị bắt nạt hoặc gặp chuyện chưa dám kể, và con cần được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý gặp. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.

Chủ đề khác