Tâm lý và cảm xúc

Hội chứng Tourette ở trẻ: dấu hiệu, điều trị và cách giúp con

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Hội chứng Tourette là khi trẻ có cả tic vận động (nháy mắt, nhún vai, giật đầu) lẫn tic âm thanh (khịt mũi, hắng giọng, phát ra tiếng), bắt đầu trước 18 tuổi và kéo dài từ 1 năm trở lên. Tic thường xuất hiện quanh 6 tuổi, rõ hơn quanh 10 tuổi, nặng nhất trước giữa tuổi teen rồi đỡ nhiều khi trưởng thành. Tourette không ảnh hưởng trí thông minh, chửi bậy không kiểm soát chỉ gặp ở số ít. Chưa có cách chữa khỏi, nhưng liệu pháp hành vi và, khi cần, thuốc do bác sĩ chuyên khoa kê giúp kiểm soát tic; hãy đưa con đi khám nếu nghĩ con có Tourette.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con giật người kèm mất ý thức, gọi không đáp, tím tái hoặc khó thở, hay cơn kéo dài quá 5 phút: gọi 115 hoặc 113.
  • Cử động bất thường xuất hiện đột ngột kèm sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, lơ mơ, cổ cứng, hoặc yếu, méo một bên mặt hay một bên người: đến cấp cứu ngay.
  • Con nói muốn chết hoặc tự làm đau bản thân: ở bên con, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con vừa có tic cử động vừa có tic âm thanh kéo dài nhiều tháng: đi khám bác sĩ nhi hoặc thần kinh nhi để được đánh giá.
  • Tic gây đau, làm con tự làm mình bị thương, như giật cổ mạnh, tự đánh vào người, cắn môi.
  • Con bị trêu chọc, bị phạt vì tic, ngại đến lớp, thu mình, buồn bã kéo dài.
  • Con kèm rất khó tập trung, hay bốc đồng, hoặc có những ý nghĩ, việc phải làm đi làm lại mới yên tâm.
  • Tic bỗng nặng lên rõ rệt, hoặc bắt đầu sau khi con dùng một loại thuốc mới.
  • Con đang uống thuốc trị tic mà có biểu hiện lạ, mệt, buồn ngủ nhiều hay thay đổi tâm trạng: báo bác sĩ, đừng tự ngừng hay đổi liều thuốc.

Tourette khác tic thông thường thế nào

Tic rất hay gặp ở trẻ và phần lớn chỉ kéo dài một thời gian rồi hết. Bác sĩ nghĩ đến hội chứng Tourette khi con có nhiều tic vận động và ít nhất một tic âm thanh (không nhất thiết cùng lúc), tic xuất hiện nhiều lần trong ngày, gần như mỗi ngày hoặc từng đợt, kéo dài từ 1 năm trở lên, bắt đầu trước 18 tuổi và không do thuốc hay bệnh khác gây ra.

Tic vận động có thể là nháy mắt, đảo mắt, nhăn mặt, nhún vai, giật đầu, gồng bụng, nhảy. Tic âm thanh có thể là khịt mũi, hắng giọng, huýt sáo, kêu như tiếng con vật, lặp lại một âm, một từ hay một câu. Tic thường bắt đầu ở mặt, rồi có thêm kiểu khác. Bé trai gặp nhiều gấp khoảng 3 lần bé gái.

Diễn tiến theo thời gian

Tic của Tourette thường bắt đầu quanh 6 tuổi, rõ hơn quanh 10 tuổi và hay nặng nhất trước giữa tuổi teen. Tic lúc tăng lúc giảm, đổi kiểu theo thời gian, nặng hơn khi con căng thẳng, mệt, phấn khích, và giảm khi con ngủ hoặc mải mê làm việc mình thích. Con có thể nhịn tic một lúc, nhưng sau đó tic thường bật ra mạnh hơn.

Với nhiều trẻ, tic đỡ nhiều khi bước vào tuổi trưởng thành; có người gần như hết tic, có người còn tic nhẹ. Tourette có tính gia đình: bố hoặc mẹ có Tourette thì con dễ gặp hơn.

Những vấn đề hay đi kèm

Phần lớn trẻ Tourette có thêm ít nhất một vấn đề khác, hay gặp nhất là tăng động giảm chú ý (ADHD) và rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD); có trẻ kèm lo âu, trầm cảm, khó kiểm soát cơn giận hoặc khó học. Nhiều khi chính những vấn đề này, chứ không phải tic, mới làm con vất vả nhất ở trường và ở nhà.

Vì vậy bác sĩ sẽ hỏi về khả năng tập trung, giấc ngủ, tâm trạng, những thói quen lặp đi lặp lại, và cách con học. Điều trị đúng vấn đề đi kèm thường giúp con dễ chịu hơn rất nhiều.

Chẩn đoán và điều trị

Không có xét nghiệm nào chẩn đoán được Tourette. Bác sĩ dựa vào lời kể của bố mẹ, quan sát con và đoạn video quay lúc con tic ở nhà; khi cần, bác sĩ cho làm điện não đồ, chụp cộng hưởng từ hay xét nghiệm máu để loại trừ bệnh khác.

Tic nhẹ, không làm phiền con thì thường không cần điều trị. Khi tic gây đau, làm con xấu hổ hay ảnh hưởng việc học, cách được thử trước là liệu pháp hành vi, như luyện đảo ngược thói quen: con học nhận ra cảm giác sắp tic và làm một cử động khác thay thế, do chuyên gia tâm lý hướng dẫn. Thuốc là thuốc kê đơn, dùng khi liệu pháp hành vi chưa đủ; bác sĩ chuyên khoa chọn thuốc tùy con có kèm ADHD hay OCD không, và theo dõi tác dụng phụ.

Ở trường và với bạn bè

Khi con được chẩn đoán, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm để cô hiểu tic không phải cố tình. Có thể thống nhất cho con ra ngoài một lát khi tic nhiều, ngồi chỗ ít bị chú ý, làm bài kiểm tra ở phòng yên tĩnh hoặc có thêm thời gian nếu tic làm con khó viết. Một số gia đình nhờ cô giải thích ngắn gọn cho cả lớp, nếu con đồng ý.

Trẻ Tourette dễ bị bắt chước, chế giễu, nhất là khi có tic âm thanh. Nếu con bị bắt nạt hoặc bị phạt vì tic, bố mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn cách làm việc với nhà trường.

Nếu em đang đọc bài này

Tic không phải lỗi của em và không làm em kém thông minh. Nhiều bạn có Tourette vẫn học giỏi, chơi thể thao, có bạn thân và làm những nghề mình thích. Em có thể chuẩn bị sẵn một câu để trả lời khi bạn hỏi, như "Đó là tic, tớ không cố ý". Nếu em bị trêu, thấy buồn hay xấu hổ nhiều, hãy nói với bố mẹ, thầy cô, hoặc gọi 111 (miễn phí, 24/7) để có người lắng nghe.

Chăm sóc con tại nhà

  • Lờ tic đi: không nhắc, không bắt con nhịn, không mắng. Để ý nhiều làm tic tăng.
  • Giữ nếp sinh hoạt đều mỗi ngày, có nhiều vận động như chạy, bơi, đạp xe, đá bóng.
  • Giữ giờ ngủ đều, đủ giấc theo tuổi; cất điện thoại, máy tính bảng trước giờ đi ngủ.
  • Giảm bớt căng thẳng khi có thể, nhất là mùa thi; để ý những lúc tic tăng để điều chỉnh.
  • Khen con về những gì con làm được, giúp con có một sở thích, một nhóm bạn để con tự tin.
  • Nếu muốn cho bác sĩ xem, quay một đoạn video ngắn kín đáo lúc con tic ở nhà.
  • Bố mẹ lo lắng, mệt mỏi hay bị người khác trách móc vì tic của con có thể gọi 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.

Hiểu lầm thường gặp

Người bị Tourette lúc nào cũng chửi bậy.
Chửi bậy hay nói lời tục không kiểm soát được chỉ gặp ở một số ít người có Tourette. Phần lớn trẻ chỉ có tic cử động và những âm thanh đơn giản.
Con cố tình làm vậy để gây chú ý.
Tic xảy ra ngoài ý muốn. Con có thể nhịn một lúc nhưng rất mệt, và tic thường bật ra nhiều hơn sau đó.
Thuốc bổ, thảo dược hay thực phẩm chức năng chữa được Tourette.
Có rất ít bằng chứng các loại này giúp được. Đừng tự mua thuốc cho con; nếu tic làm con khổ sở, bác sĩ sẽ hướng dẫn cách điều trị có hiệu quả.
Trẻ bị Tourette không học được ở trường bình thường.
Phần lớn trẻ Tourette học ở trường bình thường. Con cần thầy cô hiểu và một vài điều chỉnh nhỏ, nhất là khi kèm ADHD hay khó học.

Bố mẹ hay hỏi

+Con bị tic có phải là bị Tourette không?

Chưa chắc. Rất nhiều trẻ có tic một thời gian rồi hết. Tourette chỉ được nghĩ đến khi con có cả tic cử động lẫn tic âm thanh kéo dài từ 1 năm trở lên.

+Hội chứng Tourette có chữa khỏi được không?

Chưa có cách chữa khỏi hẳn, nhưng tic thường đỡ nhiều sau tuổi teen, và liệu pháp hành vi hay thuốc giúp kiểm soát tic khi cần.

+Tourette có di truyền không?

Có tính gia đình. Con của người có Tourette dễ gặp hơn, nhưng có thể không có tic hoặc chỉ có tic nhẹ.

+Trẻ bị Tourette có cần uống thuốc suốt đời không?

Không phải trẻ nào cũng cần thuốc. Nếu phải dùng, bác sĩ chuyên khoa sẽ quyết định loại thuốc, thời gian dùng và theo dõi tác dụng phụ; đừng tự ngừng hay đổi liều.

+Tourette có ảnh hưởng trí thông minh không?

Không. Nếu con học sút, bác sĩ sẽ xem con có ADHD, lo âu hay khó học đi kèm để giúp con đúng chỗ.

Nguồn tham khảo

  1. Tourette syndrome — NHS (Anh)
  2. Tourette syndrome — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
  3. Tics — NHS (Anh)
  4. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị tic

    Tic là những cử động hoặc âm thanh nhanh, lặp đi lặp lại mà con khó kiểm soát, như nháy mắt, nhăn mũi, nhún vai, hắng giọng, khịt mũi. Tic rất hay gặp ở trẻ, thường bắt đầu quanh 5 tuổi, không làm tổn thương não và phần lớn đỡ dần hoặc hết, nhất là sau tuổi dậy thì. Bố mẹ không nên nhắc hay bắt con nhịn, vì để ý nhiều làm tic nặng hơn. Đưa con đi khám khi tic dày lên, gây đau, làm con bị trêu hay ảnh hưởng việc học, hoặc khi bố mẹ không chắc đó là tic hay cơn co giật.

  • Tăng động giảm chú ý (ADHD)

    Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.

  • Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD)

    Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) là khi con có những ý nghĩ, hình ảnh đáng sợ cứ lặp lại trong đầu (ám ảnh) và phải làm đi làm lại một việc như rửa tay, kiểm tra, sắp xếp, đếm để bớt lo (cưỡng chế), tốn nhiều thời gian mỗi ngày và làm con khổ sở. Bệnh có thể bắt đầu từ khoảng 6 tuổi, hay gặp quanh tuổi dậy thì và đầu tuổi trưởng thành. OCD hiếm khi tự hết nhưng chữa được, chủ yếu bằng trị liệu nhận thức hành vi có phơi nhiễm, có khi kèm thuốc do bác sĩ kê. Nếu con nói muốn chết, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con bị bắt nạt ở trường

    Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.

  • Lo âu ở tuổi teen

    Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Trầm cảm ở tuổi teen

    Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác