Sốt và bệnh truyền nhiễm

Trẻ sốt cao, trong họng có mụn nước: viêm họng mụn nước và khi nào đi viện

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Sốt cao kèm nhiều mụn nước, vết loét nhỏ ở phía sau họng, vòm miệng, quanh lưỡi gà thường là viêm họng mụn nước (herpangina), do nhóm virus đường ruột, cùng họ với virus gây tay chân miệng, kể cả EV71. Nhiều trẻ chỉ có mụn nước trong họng trước, 1–2 ngày sau mới nổi phỏng ở tay chân, nên con cần được khám và theo dõi như tay chân miệng. Phần lớn trẻ tự khỏi; điều hay gặp nhất là con đau, không chịu ăn uống. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con giật mình chới với dù một lần, sốt từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, đi loạng choạng, hoặc không uống được, hơn 6 giờ không đi tiểu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con giật mình chới với, nhất là khi đang ngủ hoặc lúc chợp mắt, dù chỉ một lần.
  • Sốt cao từ 39°C, uống thuốc hạ sốt mà không hạ, hoặc sốt liên tục quá 2 ngày.
  • Con quấy khóc liên tục, khó ngủ, li bì hoặc mệt lả, nôn nhiều lần, hoặc co giật, lơ mơ khó đánh thức.
  • Con đi loạng choạng, ngồi không vững, run tay chân, yếu tay chân, hoặc mắt nhìn ngước, lác.
  • Con thở nhanh, thở bất thường, khó thở, da nổi vân tím, tay chân lạnh, vã mồ hôi.
  • Con nuốt sặc, nói hay khóc khác giọng, hoặc không uống được nước, hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Con chảy nước dãi liên tục vì không nuốt được cả nước bọt, không há được miệng, hoặc cổ sưng một bên.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt và mới thấy mụn nước, vết loét trong họng hoặc miệng: đi khám để bác sĩ xem tay, chân, mông và phân độ, rồi khám lại theo hẹn.
  • Con dưới 3 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi.
  • Con bỏ bú, bỏ ăn hoặc uống rất ít vì đau họng: đi khám ngay trong ngày.
  • Vết loét ở phía trước miệng, lợi sưng đỏ, dễ chảy máu, mụn nước ở môi: có thể là herpes, cần bác sĩ khám.
  • Vết loét quá 7–10 ngày chưa lành, hoặc sốt quá 3 ngày.
  • Bố mẹ thấy con khác hẳn bình thường dù không nói được vì sao.

Viêm họng mụn nước là gì

Viêm họng mụn nước (bác sĩ gọi là herpangina) là tình trạng sốt kèm nhiều mụn nước, vết loét nhỏ và đau ở phía sau họng: vòm miệng mềm, lưỡi gà, amidan, hai bên thành họng. Bệnh do các virus đường ruột, hay gặp là Coxsackie A, và cả EV71, chính là những virus gây tay chân miệng.

Tổ chức Y tế Thế giới coi viêm họng mụn nước và tay chân miệng là hai đầu của cùng một nhóm bệnh: trẻ có thể chỉ có tổn thương trong họng, hoặc có thêm phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Trẻ thường kêu đau miệng trước, rồi 1–2 ngày sau mới nổi nốt ở tay chân. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, trẻ chỉ có loét miệng do bệnh này vẫn được xếp vào tay chân miệng độ 1.

Dấu hiệu của bệnh

  • Sốt, có khi sốt cao đột ngột, kèm mệt, quấy, chán ăn.
  • Đau họng, đau khi nuốt; trẻ nhỏ chảy nhiều nước dãi, bỏ bú, khóc khi ăn.
  • Ở phía sau họng, vòm miệng có nhiều mụn nước hoặc vết loét đỏ nhỏ, cỡ 2–3 mm, rất đau.
  • Có thể kèm nôn, đau đầu, đau bụng.
  • Xem thêm lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông: nếu có phỏng nước, đó là tay chân miệng.

Vì sao cần theo dõi như tay chân miệng

Phần lớn trẻ tự khỏi sau khoảng một tuần. Nhưng khi bệnh do EV71, một số trẻ, nhất là dưới 5 tuổi, có thể bị biến chứng thần kinh, tim, phổi, diễn biến rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Ít tổn thương ở da hay trong họng không có nghĩa là bệnh nhẹ.

Vì vậy con cần đi khám để bác sĩ phân độ, khám lại theo hẹn, và bố mẹ để ý những dấu hiệu như giật mình chới với, sốt cao khó hạ, nôn nhiều, li bì, đi loạng choạng. Thấy một dấu hiệu là đưa con đến bệnh viện ngay.

Phân biệt với những bệnh hay nhầm

  • Viêm họng do liên cầu khuẩn: sốt, đau họng, amidan sưng đỏ có thể có mủ trắng, hạch cổ sưng đau, nhưng không có mụn nước. Cần xét nghiệm và kháng sinh do bác sĩ kê.
  • Viêm lợi miệng do herpes: loét nhiều ở phía trước miệng, lợi sưng đỏ, dễ chảy máu, mụn nước ở môi và quanh miệng.
  • Nhiệt miệng: thường vài vết loét to hơn, không sốt, không có nốt ở tay chân.
  • Thủy đậu: nốt phỏng rất ngứa khắp người, có thể có cả trong miệng.

Lây thế nào và phòng cho cả nhà

Virus lây qua nước bọt, dịch mũi họng và nhất là qua phân; virus có thể còn trong phân nhiều tuần sau khi con khỏi. Rửa tay bằng xà phòng cho con và người chăm trước khi cho ăn, sau khi thay tã, đi vệ sinh; không dùng chung cốc, thìa, khăn; lau đồ chơi, sàn nhà hằng ngày.

Cho con nghỉ học theo hướng dẫn của bác sĩ; nếu được chẩn đoán tay chân miệng, nghỉ ít nhất 7–10 ngày đầu của bệnh. Từ tháng 3/2026 Việt Nam đã cấp phép một vắc xin phòng virus EV71 cho trẻ nhỏ, tiêm dịch vụ; bố mẹ hỏi bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng. Vắc xin này không phòng được các virus khác cùng nhóm.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con ăn đồ mềm, nguội hoặc mát như cháo nguội, súp, sữa mát, sữa chua; chia nhiều bữa nhỏ. Tránh đồ chua, cay, mặn, nóng và nước ép trái cây chua.
  • Cho con uống đủ nước, bằng thìa hoặc ống hút nếu con đau; trẻ bú mẹ cho bú nhiều lần. Đếm số lần con đi tiểu mỗi ngày.
  • Hạ sốt, giảm đau bằng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ.
  • Không dùng nước súc miệng của người lớn, không bôi xanh methylen hay thuốc tự mua vào họng; trẻ thiếu men G6PD tuyệt đối không dùng xanh methylen. Thuốc bôi, xịt giảm đau miệng chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.
  • Cho con ngủ ở chỗ bố mẹ nhìn thấy được, để ý những lần con giật mình trong lúc ngủ.
  • Đưa con đi khám lại đúng hẹn, kể cả khi con có vẻ đỡ.

Hiểu lầm thường gặp

Họng có mụn nước là bị nhiệt, cho uống nước mát, thuốc giải nhiệt là khỏi.
Đây là bệnh do virus đường ruột, có thể là khởi đầu của tay chân miệng. Con cần được khám và theo dõi dấu hiệu nặng, không chỉ uống thuốc mát.
Viêm họng thì phải uống kháng sinh.
Viêm họng mụn nước do virus nên kháng sinh không có tác dụng. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi có nhiễm khuẩn kèm theo.
Chấm xanh methylen hoặc thuốc tím vào họng cho mụn nước mau khô.
Bôi vào họng trẻ nhỏ dễ gây sặc, kích ứng; xanh methylen còn rất nguy hiểm với trẻ thiếu men G6PD. Chỉ dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bố mẹ hay hỏi

+Viêm họng mụn nước có phải tay chân miệng không?

Hai bệnh do cùng nhóm virus. Nhiều trẻ chỉ có mụn nước trong họng, một số trẻ vài ngày sau nổi thêm phỏng nước ở tay chân; ở Việt Nam, trẻ chỉ có loét miệng do bệnh này vẫn được theo dõi như tay chân miệng.

+Viêm họng mụn nước bao lâu thì khỏi?

Phần lớn trẻ hết sốt sau vài ngày và vết loét lành sau khoảng một tuần. Nếu sau 7–10 ngày vẫn chưa lành, hãy đưa con đi khám lại.

+Trẻ bị viêm họng mụn nước nên ăn gì?

Đồ mềm, nguội hoặc mát, ít gia vị như cháo, súp, sữa, sữa chua. Uống đủ nước là quan trọng nhất; con không uống được thì đi khám ngay.

+Viêm họng mụn nước có lây không?

Có, lây qua nước bọt, dịch mũi họng và phân. Rửa tay bằng xà phòng, dùng đồ riêng và cho con nghỉ học theo hướng dẫn của bác sĩ.

+Có dùng ibuprofen cho con được không?

Nên dùng paracetamol trước. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng khi bác sĩ khuyên, và không dùng khi chưa loại trừ sốt xuất huyết.

Nguồn tham khảo

  1. A guide to clinical management and public health response for hand, foot and mouth disease (HFMD) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Văn phòng khu vực Tây Thái Bình Dương
  2. Tài liệu tập huấn chẩn đoán, điều trị bệnh tay chân miệng (cập nhật 2026) — Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế
  3. Hand, foot and mouth disease — NHS (Anh)
  4. Mouth Ulcers (Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Tay chân miệng

    Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.

  • Trẻ bị nhiệt miệng

    Nhiệt miệng (loét áp-tơ) là vết loét nhỏ, tròn, đáy trắng hoặc vàng, viền đỏ, ở má trong, môi trong, lưỡi hay lợi; rất đau nhưng không lây và thường tự lành sau 1–2 tuần. Cho con ăn đồ mềm, nguội, tránh đồ chua, cay, mặn, uống đủ nước, dùng paracetamol khi con đau. Đưa con đi khám nếu vết loét quá 2 tuần chưa lành, con có nhiều vết loét kèm sốt, lợi sưng đỏ, hoặc có nốt phỏng ở tay chân (có thể là tay chân miệng). Đến viện ngay nếu con không uống được, hơn 6 giờ không đi tiểu, giật mình chới với hoặc li bì.

  • Trẻ bị viêm họng

    Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh. Một phần nhỏ do liên cầu khuẩn nhóm A, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau; trường hợp này cần bác sĩ khám, xét nghiệm và uống kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.

  • Mụn rộp môi (herpes môi)

    Mụn rộp ở môi do virus herpes simplex gây ra: thường bắt đầu bằng cảm giác ngứa, rát ở môi, rồi nổi một chùm mụn nước nhỏ, vỡ ra, đóng vảy và tự lành sau khoảng 1–2 tuần mà không để sẹo. Bệnh lây qua nước bọt và tiếp xúc da, từ lúc mới thấy ngứa rát cho đến khi vết rộp lành hẳn, nên người đang có mụn rộp không được hôn em bé. Trẻ sơ sinh và trẻ đang bị chàm nếu nhiễm virus này có thể bệnh nặng: em bé dưới 3 tháng nổi mụn nước hoặc sốt, hay trẻ bị chàm mà vùng da nổi nhiều mụn nước, cần đi khám ngay. Con không uống được, hơn 6 giờ không đi tiểu, li bì hoặc co giật thì đến cấp cứu ngay.

  • Vắc xin tay chân miệng EV71

    Từ tháng 3/2026, Việt Nam đã cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do virus EV71, loại virus hay gây biến chứng não, tim, phổi nặng nhất. Vắc xin chỉ phòng EV71, không phòng các virus khác cũng gây tay chân miệng, nên con đã tiêm vẫn có thể bị bệnh và vẫn cần rửa tay, vệ sinh đồ chơi. Theo thông tin cấp phép đã công bố, vắc xin dùng cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, tiêm dịch vụ, ngoài chương trình tiêm chủng mở rộng. Dù con đã tiêm, thấy con giật mình chới với, sốt cao khó hạ, nôn nhiều hay li bì thì đưa con đi viện ngay.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

Chủ đề khác