Tay chân miệng ở trẻ: dấu hiệu chuyển nặng và chăm con tại nhà
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Trả lời nhanh
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con giật mình chới với, nhất là khi đang ngủ hoặc lúc chợp mắt, dù chỉ một lần.
- Sốt cao từ 39°C, uống thuốc hạ sốt mà không hạ, hoặc sốt liên tục quá 2 ngày.
- Con quấy khóc liên tục, khó ngủ, li bì hoặc mệt lả, nôn nhiều lần, hoặc co giật, lơ mơ khó đánh thức.
- Con đi loạng choạng, ngồi không vững, run tay chân, yếu tay chân, hoặc mắt nhìn ngước, lác.
- Con thở nhanh, thở bất thường, khó thở, da nổi vân tím, tay chân lạnh, vã mồ hôi.
- Con nuốt sặc, nói hay khóc khác giọng, hoặc không uống được nước, hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con mới có loét miệng hoặc phỏng nước ở tay chân: cho đi khám để bác sĩ xác định và phân độ, rồi khám lại theo hẹn, thường 1–2 ngày một lần trong 8–10 ngày đầu, và mỗi ngày nếu con còn sốt.
- Con dưới 3 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, bị tay chân miệng.
- Con bỏ bú, bỏ ăn hoặc ăn uống rất ít vì đau miệng: đưa con đi khám ngay trong ngày.
- Bố mẹ thấy con khác thường, hoặc thấy lo dù không nói được vì sao.
- Nốt phỏng sưng đỏ, có mủ, hoặc vùng da quanh nốt nóng đỏ lan rộng.
Tay chân miệng là gì
Bệnh tay chân miệng do một nhóm virus đường ruột gây ra, thường gặp nhất là Coxsackie và Enterovirus 71 (EV71). Virus EV71 hay liên quan đến các ca nặng có biến chứng thần kinh, tim và phổi.
Bệnh gặp nhiều ở trẻ dưới 5 tuổi, nhất là ở nhà trẻ, mẫu giáo. Ở Việt Nam bệnh có quanh năm; ở miền Nam số ca thường tăng vào khoảng tháng 3–5 và tháng 9–12. Từ tháng 3/2026 Bộ Y tế đã cấp phép một vắc xin phòng virus EV71 cho trẻ nhỏ, tiêm dịch vụ; bố mẹ hỏi bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng xem con có tiêm được không. Vắc xin này không phòng được các virus khác gây tay chân miệng, nên rửa tay và vệ sinh vẫn là cách phòng chính cho mọi trẻ.
Dấu hiệu của bệnh
- Sốt nhẹ hoặc vừa, mệt, chán ăn, quấy, có thể đau họng, chảy nước dãi nhiều.
- Loét miệng: những vết loét nhỏ đau ở lưỡi, lợi, má trong, làm con không chịu ăn uống.
- Phỏng nước nhỏ, hình bầu dục, ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông. Nốt thường không ngứa, khỏi không để sẹo.
- Có trẻ chỉ có loét miệng hoặc chỉ có vài nốt ở tay chân. Ít nốt không có nghĩa là bệnh nhẹ: trẻ bị nặng đôi khi có rất ít nốt.
Nhận ra con đang chuyển nặng
Bộ Y tế chia bệnh thành các độ từ 1 đến 4. Độ 1 là chỉ có loét miệng và tổn thương da, thường được chăm ở nhà và đi khám lại theo hẹn. Từ độ 2 trở lên, virus đã ảnh hưởng đến thần kinh, cần theo dõi và điều trị ở bệnh viện.
Dấu hiệu sớm và quan trọng nhất là giật mình chới với: con đang ngủ hay chợp mắt bỗng giật mình, hai tay vung lên như hoảng hốt, có khi kèm khóc thét. Bố mẹ dễ nghĩ con nằm mơ hay giật mình bình thường. Nếu thấy, hãy ghi lại số lần, quay video nếu được, và đưa con đến bệnh viện ngay.
Các dấu hiệu khác cần đi viện ngay: sốt cao khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, quấy khóc liên tục, khó ngủ, li bì, đi loạng choạng, run chi, mắt nhìn ngước, thở nhanh hoặc khó thở, vã mồ hôi, tay chân lạnh. Những ngày cần để ý nhất là ngày 2 đến ngày 5 của bệnh.
Phân biệt với thủy đậu, nhiệt miệng
Thủy đậu nổi nốt phỏng khắp người, nhiều nhất ở thân mình, mặt, da đầu, rất ngứa, nốt to nhỏ không đều và mọc thành nhiều đợt. Nốt tay chân miệng tập trung ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, gối và thường không ngứa.
Nhiệt miệng thường chỉ vài vết loét, không sốt, không có nốt ở tay chân. Khi chưa rõ, bố mẹ cho con đi khám để bác sĩ phân biệt.
Lây thế nào và phòng cho con
- Virus lây qua nước bọt, dịch mũi họng, dịch ở nốt phỏng và nhất là qua phân. Virus có thể còn trong phân vài tuần sau khi con đã khỏi.
- Rửa tay bằng xà phòng cho con và cho người chăm con nhiều lần trong ngày: trước khi cho ăn, sau khi thay tã, sau khi đi vệ sinh. Nước rửa tay khô không thay được xà phòng với loại virus này.
- Lau sàn nhà, đồ chơi, tay nắm cửa bằng chất tẩy rửa thông thường hoặc dung dịch khử khuẩn chứa clo pha đúng hướng dẫn.
- Cho con nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác ít nhất 7–10 ngày đầu của bệnh, và báo nhà trường để lớp có biện pháp phòng.
- Không cho con dùng chung khăn, cốc, thìa, đồ chơi ngậm miệng với trẻ khác.
Chăm sóc con tại nhà
- Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, khi con sốt và khó chịu. Ghi lại nhiệt độ và giờ dùng thuốc.
- Cho con ăn thức ăn mềm, nguội, lỏng như cháo, súp, sữa mát; chia nhiều bữa nhỏ. Tránh đồ chua, cay, mặn, nóng làm đau vết loét.
- Cho con uống đủ nước: nước lọc, sữa, oresol pha đúng hướng dẫn. Đếm số lần con đi tiểu mỗi ngày.
- Vẫn tắm cho con hằng ngày bằng nước ấm sạch; giữ nốt phỏng khô, không chọc vỡ, cắt ngắn móng tay cho con.
- Cho con ngủ ở chỗ bố mẹ nhìn thấy được, để ý những lần con giật mình trong lúc ngủ.
- Đưa con đi khám lại đúng hẹn, thường 1–2 ngày một lần trong 8–10 ngày đầu, kể cả khi con có vẻ đỡ. Nếu con còn sốt, đi khám mỗi ngày cho đến khi con hết sốt được ít nhất 48 giờ.
Hiểu lầm thường gặp
- Bị tay chân miệng phải kiêng tắm, kiêng gió.
- Tắm bằng nước ấm sạch giúp con sạch sẽ, giảm nguy cơ nhiễm trùng nốt phỏng. Chỉ cần tắm nhanh, nơi kín gió và lau khô ngay.
- Con ít nốt thì bệnh nhẹ, không cần đi khám.
- Mức độ nặng không phụ thuộc vào số nốt. Có trẻ rất ít nốt vẫn bị biến chứng thần kinh, nên cần theo dõi các dấu hiệu như giật mình chới với, sốt cao khó hạ.
- Bị một lần rồi thì không bị lại.
- Bệnh do nhiều loại virus gây ra. Khỏi một loại chưa bảo vệ con khỏi loại khác, nên con có thể mắc lại.
- Bôi lá, đắp thuốc nam lên nốt cho mau khô.
- Đắp lá hay các chất không rõ nguồn gốc có thể làm nốt nhiễm trùng. Chỉ cần giữ nốt sạch, khô; bôi thuốc gì thì theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bố mẹ hay hỏi
+Tay chân miệng bao lâu thì khỏi?
Phần lớn trẻ khỏi sau 7–10 ngày. Loét miệng thường đỡ đau sau vài ngày, các nốt ở tay chân khô dần và không để sẹo.
+Trẻ bị tay chân miệng nghỉ học bao lâu?
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, con nên nghỉ học ít nhất 7–10 ngày đầu của bệnh, và chỉ đi học lại khi đã hết sốt, các nốt đã khô, để tránh lây cho các bạn.
+Giật mình chới với là như thế nào?
Con đang ngủ hay chợp mắt bỗng giật nảy người, hai tay vung lên như hoảng hốt, có khi kèm khóc thét. Đây là dấu hiệu bệnh đã chuyển nặng, cần đưa con đến bệnh viện ngay.
+Bị tay chân miệng có phải dùng kháng sinh không?
Không. Bệnh do virus, kháng sinh không có tác dụng. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi nốt phỏng bị bội nhiễm vi khuẩn.
+Người lớn có bị lây tay chân miệng không?
Có, nhưng thường rất nhẹ hoặc không có triệu chứng, vẫn có thể mang virus và lây cho trẻ. Người lớn trong nhà cũng cần rửa tay kỹ bằng xà phòng.
Nguồn tham khảo
- Hand, foot and mouth disease — NHS (Anh)
- Hand, Foot, and Mouth Disease — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Tài liệu tập huấn chẩn đoán và điều trị bệnh tay chân miệng (theo Quyết định 292/QĐ-BYT) — Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Sốt co giật
Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.
- Thủy đậu
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.
- Trẻ sốt phát ban
Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
Chủ đề khác