Dấu hiệu trẻ mất nước: nhận biết mức độ và bù nước đúng cách
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn, hoặc kích thích vật vã bất thường.
- Con không uống được, không bú được, hoặc uống vào lại nôn ra hết.
- Mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, môi lưỡi rất khô, véo da bụng rồi buông ra da trở về rất chậm.
- Hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc tã khô suốt 6 giờ.
- Trẻ nhỏ có thóp lõm, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, thở nhanh và sâu.
- Con dưới 3 tháng tuổi bú kém hẳn đi, tã ướt ít hơn rõ rệt, kèm nôn, tiêu chảy hoặc sốt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con khát, uống háo hức, mỗi lần đưa nước là uống vội.
- Con đi tiểu ít hơn bình thường, nước tiểu vàng sẫm, mùi khai nồng.
- Con quấy khóc, khó chịu, môi khô hơn bình thường.
- Con nôn nhiều lần liên tiếp, đi ngoài phân toàn nước liên tục hoặc từ 10 lần trong 24 giờ, hoặc vừa nôn vừa tiêu chảy.
- Con không chịu uống oresol và bố mẹ không chắc con uống đủ.
- Con có bệnh mạn tính, sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng mà đang nôn hoặc tiêu chảy.
Vì sao trẻ nhỏ dễ mất nước
Nước chiếm phần lớn cơ thể trẻ, và trẻ nhỏ cần nhiều nước hơn người lớn so với cân nặng. Trẻ chưa biết tự đòi uống, nên khi con nôn, tiêu chảy, sốt cao, thở nhanh hoặc đau miệng không chịu ăn uống, lượng nước mất đi có thể vượt quá lượng con uống vào chỉ trong vài giờ.
Nguyên nhân hay gặp nhất ở Việt Nam là tiêu chảy và nôn do virus, ngộ độc thức ăn. Ngoài ra còn có tay chân miệng, viêm họng làm con đau không chịu uống, sốt xuất huyết, và nắng nóng mùa hè khi con chơi ngoài trời nhiều.
Nhận biết mức độ mất nước
- Chưa mất nước: con tỉnh táo, chơi được, đi tiểu như thường, mắt không trũng, khóc có nước mắt.
- Mất nước nhẹ đến vừa: con quấy, khát, uống háo hức, môi khô, đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mắt hơi trũng. Trẻ nhỏ có thể hơi lõm thóp. Lúc này bù nước bằng oresol ở nhà và theo dõi sát, nếu không đỡ thì đưa con đi khám.
- Mất nước nặng: con li bì hoặc khó đánh thức, uống kém hoặc không uống được, mắt trũng sâu, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, hơn 6 giờ không đi tiểu. Đây là cấp cứu, con cần được truyền dịch.
- Bố mẹ nên nhìn nhiều dấu hiệu cùng lúc, đừng chỉ dựa vào một dấu hiệu. Dấu hiệu đáng tin nhất ở nhà là con tỉnh hay li bì và con đi tiểu được bao nhiêu.
Bù nước bằng oresol đúng cách
- Dùng oresol giảm áp lực thẩm thấu, có bán ở hiệu thuốc. Đọc kỹ gói ghi pha với bao nhiêu nước: có gói pha 200 ml, có gói pha 1 lít.
- Pha cả gói với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói. Không chia nhỏ gói, không pha đặc hay loãng hơn, không thêm đường, sữa hay nước ngọt.
- Sau mỗi lần đi ngoài lỏng: trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu.
- Cho uống từng thìa nhỏ khoảng 5 ml, cách 1–2 phút, dùng thìa, cốc nhỏ hoặc xi lanh. Nếu con nôn, chờ 5–10 phút rồi cho uống lại, chậm hơn, khoảng 2–3 phút một thìa.
- Oresol đã pha chỉ dùng trong 24 giờ, sau đó đổ đi và pha gói mới.
- Trẻ dưới 6 tháng: tiếp tục bú mẹ hoặc bú bình như thường, cho bú nhiều cữ hơn, cho uống oresol từng thìa xen giữa các cữ. Trẻ dưới 6 tháng bị tiêu chảy hoặc nôn nên được bác sĩ khám trong ngày.
Ở cơ sở y tế, con được bù nước thế nào
Bác sĩ khám để đánh giá mức độ mất nước, cân con và tính lượng oresol con cần uống trong khoảng 4 giờ đầu, thường cho uống ngay tại chỗ dưới sự theo dõi của nhân viên y tế. Trong 4 giờ bù nước này con chỉ uống oresol, vẫn bú mẹ như thường; sữa công thức và thức ăn cho lại sau 4 giờ. Nếu con nôn nhiều không uống được, có thể cho oresol qua ống thông nhỏ vào dạ dày hoặc truyền dịch.
Trẻ mất nước nặng được truyền dịch tĩnh mạch ngay. Bác sĩ cũng tìm nguyên nhân gây mất nước, như nhiễm trùng, sốt xuất huyết, đái tháo đường, để điều trị đúng.
Phòng mất nước cho con
- Khi con bắt đầu tiêu chảy hoặc nôn, cho uống oresol ngay từ đầu, không chờ con mệt.
- Khi con sốt, đau họng, tay chân miệng, cho con uống ít một và nhiều lần; dùng thuốc hạ sốt đúng liều nếu con khó chịu đến mức không chịu uống.
- Ngày nắng nóng, cho con uống nước đều đặn, mặc thoáng, tránh chơi ngoài trời từ 10 giờ đến 16 giờ.
- Cho trẻ uống vắc xin rota đúng lịch Tiêm chủng mở rộng: liều đầu khi con đủ 2 tháng, liều thứ hai cách ít nhất 1 tháng, uống đủ 2 liều trước 6 tháng tuổi; rửa tay bằng xà phòng, ăn chín uống sôi.
Chăm sóc con tại nhà
- Có sẵn vài gói oresol trong tủ thuốc và ghi nhớ cách pha đúng của loại gói nhà mình đang dùng.
- Đếm số lần đi tiểu hoặc số tã ướt mỗi ngày; nước tiểu trong hoặc vàng nhạt là con đang uống đủ.
- Tiếp tục cho bú mẹ nhiều cữ hơn; trẻ uống sữa công thức vẫn pha đúng tỷ lệ, không pha loãng.
- Trẻ đã ăn dặm vẫn ăn món mềm quen thuộc như cháo, súp, cơm nát, chuối, chia nhiều bữa nhỏ.
- Không cho uống nước ngọt có ga, nước tăng lực, đồ uống thể thao, nước ép đóng hộp vì nhiều đường làm tiêu chảy nặng hơn.
- Ghi lại lượng con uống được, số lần nôn, đi ngoài, đi tiểu để kể với bác sĩ khi cần.
Hiểu lầm thường gặp
- Con tiêu chảy thì cứ cho uống nhiều nước lọc là đủ.
- Nước lọc không bù được muối mất theo phân. Khi con đi ngoài, nôn nhiều lần, hãy dùng oresol pha đúng hướng dẫn; nước lọc, nước canh chỉ uống thêm.
- Pha oresol đặc hơn hoặc chia nửa gói cho trẻ nhỏ thì vừa hơn.
- Pha sai tỷ lệ làm muối trong máu thay đổi đột ngột, có thể gây co giật. Luôn pha cả gói với đúng lượng nước ghi trên gói.
- Trẻ mất nước thì phải truyền dịch mới nhanh khỏi.
- Phần lớn trẻ mất nước nhẹ và vừa hồi phục tốt bằng oresol uống. Truyền dịch dành cho trẻ mất nước nặng hoặc không uống được, và phải làm ở cơ sở y tế.
- Trẻ đang mất nước thì phải kiêng bú, kiêng sữa.
- Sữa mẹ vừa bù nước vừa nuôi con. Trẻ bú mẹ nên bú nhiều hơn, xen giữa những lần uống oresol.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bao lâu không đi tiểu là mất nước?
Đi tiểu ít hơn bình thường, nước tiểu vàng sẫm là dấu hiệu sớm cần bù nước. Nếu con hơn 6 giờ không đi tiểu, hãy đưa con đi khám ngay; trẻ dưới 3 tháng ít tã ướt hơn rõ rệt thì đi khám luôn, không chờ đủ 6 giờ.
+Trẻ sơ sinh mất nước có dấu hiệu gì?
Bé bú kém, ngủ li bì hoặc quấy khóc yếu, ít tã ướt, nước tiểu sẫm màu, môi khô, thóp lõm. Trẻ dưới 3 tháng có những dấu hiệu này cần được bác sĩ khám ngay.
+Con không chịu uống oresol thì làm sao?
Để oresol mát, cho uống từng thìa nhỏ, dùng cốc hoặc xi lanh con thích, kiên nhẫn cho từng chút một. Không thêm đường hay nước ngọt. Nếu con vẫn không uống được mà có dấu hiệu mất nước, đưa con đi khám.
+Uống nước dừa, nước điện giải đóng chai có thay được oresol không?
Nước dừa và đồ uống thể thao có tỷ lệ đường muối khác oresol, không thay được khi con tiêu chảy, nôn nhiều. Chỉ dùng thêm khi con đã uống đủ oresol.
+Bao lâu thì con hết mất nước?
Với mất nước nhẹ và vừa, con thường đỡ sau 3–4 giờ uống oresol đều đặn: tỉnh hơn, đi tiểu lại, bớt khát. Nếu sau vài giờ con không khá hơn hoặc mệt thêm, đưa con đi khám.
Nguồn tham khảo
- The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers — WHO
- Dehydration — NHS (Anh)
- Diarrhea (symptom checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Lịch uống vắc xin Rota trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — UNICEF Việt Nam
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ bị nôn
Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.
- Ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.
- Pha oresol cho trẻ
Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ
Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
Chủ đề khác