Sơ cứu và an toàn

Trẻ bị say nắng, sốc nhiệt: sơ cứu đúng và khi nào gọi 115 hoặc 113

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con lơ mơ, nói lẫn lộn, cư xử khác thường, không trả lời đúng câu hỏi đơn giản.
  • Con co giật, ngất, hoặc không tỉnh khi gọi và lay.
  • Người con nóng ran, nhiệt độ từ 40°C trở lên, da đỏ khô hoặc vẫn vã mồ hôi.
  • Đã làm mát và cho uống 30 phút mà con không đỡ, hoặc mệt hơn.
  • Con thở nhanh, tim đập rất nhanh, nôn liên tục không uống được.
  • Con bị bỏ quên trong ô tô đóng kín, dù chỉ ít phút, kể cả khi con có vẻ ổn.
  • Nước tiểu sẫm màu như nước trà, kèm đau hoặc yếu cơ sau buổi tập nặng.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đã đỡ sau khi làm mát nhưng còn đau đầu, buồn nôn, mệt kéo dài đến hôm sau.
  • Chuột rút nhiều hoặc đau cơ dữ dội sau buổi tập nặng.
  • Con đi tiểu rất ít, nước tiểu vàng sẫm sau một ngày nắng nóng.
  • Trẻ dưới 1 tuổi bị nóng, quấy, bú kém, nổi rôm sảy nhiều trong đợt nắng nóng.
  • Con có bệnh tim, bệnh mạn tính, hoặc đang dùng thuốc dài ngày mà bị mệt vì nóng.

Kiệt sức do nóng và sốc nhiệt khác nhau thế nào

Người Việt hay gọi chung là say nắng, nhưng có hai mức. Kiệt sức do nóng là khi cơ thể mất nhiều nước và muối qua mồ hôi: con mệt lả, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, khát, vã mồ hôi, da tái và ẩm, có khi chuột rút. Con vẫn tỉnh và trả lời được. Nếu được làm mát kịp, con thường đỡ trong khoảng nửa giờ.

Sốc nhiệt, còn gọi là đột quỵ nhiệt, là khi cơ thể không tự hạ nhiệt được nữa và thân nhiệt tăng lên khoảng 40°C hoặc hơn. Dấu hiệu quan trọng nhất là thay đổi ý thức: lơ mơ, nói lẫn lộn, kích động, co giật, ngất. Da có thể khô và nóng, nhưng nhiều trẻ vận động mạnh vẫn đổ mồ hôi. Sốc nhiệt có thể tổn thương não, tim, thận, cơ và gây tử vong nếu không được làm mát và cấp cứu ngay.

Trẻ nào dễ bị

  • Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: ra mồ hôi kém hơn, không tự đòi uống, không tự tìm chỗ mát.
  • Trẻ bị bỏ quên trong ô tô hoặc ngủ trong xe đóng kín: nhiệt độ trong xe dưới nắng tăng rất nhanh, có thể gây tử vong chỉ trong thời gian ngắn.
  • Học sinh, sinh viên học thể dục, chạy, đá bóng, tập quân sự, đi trại hè giữa trưa nắng, nhất là ngày đầu chưa quen nóng.
  • Trẻ đang sốt, tiêu chảy, nôn, uống ít nước, thừa cân, mặc quần áo dày, bí.
  • Những ngày nắng nóng gay gắt từ khoảng tháng 5 đến tháng 8 ở miền Bắc và miền Trung, ngày có gió Lào, và những đợt nóng ẩm ở miền Nam.

Sơ cứu khi nghi sốc nhiệt

  • Gọi 115 hoặc 113 ngay, hoặc nhờ người khác gọi trong khi bố mẹ làm mát con.
  • Đưa con vào chỗ râm mát hoặc phòng có điều hòa, quạt. Cởi bớt quần áo.
  • Làm mát nhanh: dội hoặc xịt nước mát lên khắp người, phủ khăn ướt rồi quạt mạnh, thay khăn liên tục. Chườm túi đá bọc khăn vào cổ, nách, bẹn. Với trẻ lớn vừa vận động mạnh, ngâm người trong bồn nước mát có người lớn giữ đầu là cách hạ nhiệt nhanh nhất.
  • Chỉ cho uống khi con tỉnh hẳn và nuốt được. Con lơ mơ thì không đổ nước vào miệng vì dễ sặc.
  • Nếu con nôn hoặc lơ mơ, đặt con nằm nghiêng an toàn. Nếu con co giật, dọn vật cứng xung quanh, không giữ chặt tay chân, không cho gì vào miệng.
  • Nếu con ngừng thở hoặc chỉ thở ngáp: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim 30 lần, thổi 2 lần, lặp lại liên tục với nhịp 100–120 lần mỗi phút cho đến khi nhân viên cấp cứu đến.
  • Tiếp tục làm mát trên đường đến viện. Không cho uống thuốc hạ sốt: paracetamol hay ibuprofen không làm hạ thân nhiệt khi bị sốc nhiệt.

Sau khi đã đỡ

Trẻ bị sốc nhiệt, dù đã tỉnh lại, vẫn phải được đưa đến bệnh viện để bác sĩ kiểm tra thận, gan, cơ và theo dõi thêm. Trẻ kiệt sức do nóng đã đỡ hẳn thì có thể nghỉ ở nhà, nhưng không nên quay lại chơi thể thao hay tập luyện ngoài nắng khi con còn mệt; nếu không chắc, hỏi bác sĩ khi nào con tập lại được.

Sau buổi tập nặng, nếu con đau cơ dữ dội, yếu cơ, nước tiểu sẫm như nước trà hoặc màu nâu, con cần được khám trong ngày vì có thể bị tiêu cơ vân, ảnh hưởng đến thận.

Phòng say nắng cho con

  • Tránh cho con chơi, tập ngoài trời từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ những ngày nắng nóng; nếu phải ra ngoài, đội mũ rộng vành, mặc áo sáng màu, mỏng, thoáng.
  • Cho con uống nước đều đặn trước, trong và sau khi vận động, không chờ khát. Buổi tập dài hoặc đổ nhiều mồ hôi, có thể dùng oresol pha đúng hướng dẫn.
  • Tăng dần thời gian và cường độ tập trong tuần đầu nắng nóng, vì cơ thể cần ít nhất một tuần để quen; cứ khoảng 15–20 phút cho con nghỉ trong bóng râm và uống nước.
  • Dặn con lớn biết dấu hiệu cảnh báo và được phép dừng tập, xin nghỉ khi thấy chóng mặt, buồn nôn, đau đầu.
  • Không bao giờ để trẻ một mình trong ô tô, kể cả vài phút. Khóa xe khi đỗ, đặt túi xách hoặc điện thoại ở ghế sau để luôn nhìn lại trước khi rời xe.
  • Trong nhà, giữ phòng thoáng, dùng quạt, điều hòa; không ủ ấm, quấn chặt trẻ nhỏ trong ngày nóng.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi con mệt vì nóng nhưng vẫn tỉnh: đưa vào chỗ mát, cho nằm, kê cao chân một chút.
  • Nới bớt quần áo cho con, lấy khăn thấm nước mát lau khắp người rồi quạt; chườm khăn mát hoặc túi đá bọc khăn ở cổ, nách.
  • Cho uống nước mát, oresol pha đúng hướng dẫn, hoặc nước canh, từng ngụm nhỏ, đều đặn.
  • Ở bên con và theo dõi; nếu sau 30 phút con không đỡ hoặc lơ mơ, gọi 115 hoặc 113.
  • Cho con nghỉ ngơi ở nơi mát đến hết ngày, ăn nhẹ, uống đủ nước để nước tiểu trong lại.
  • Không cạo gió, đánh cảm, không xoa dầu nóng khắp người, không cho uống rượu, cà phê hay nước tăng lực.

Hiểu lầm thường gặp

Say nắng thì cạo gió, xoa dầu nóng cho ra mồ hôi.
Cạo gió và dầu nóng không làm hạ thân nhiệt, còn làm mất thời gian quý báu. Việc cần làm là đưa con vào chỗ mát và làm mát bằng nước, quạt.
Người đang nóng mà chườm lạnh, dội nước mát sẽ bị sốc, trúng gió.
Với sốc nhiệt, làm mát càng nhanh càng tốt và đây là cách cứu sống quan trọng nhất. Chỉ cần tránh để đá chạm trực tiếp vào da lâu.
Sốc nhiệt cũng như sốt, cho uống thuốc hạ sốt là được.
Thuốc hạ sốt không có tác dụng với sốc nhiệt vì cơ chế khác hẳn sốt do nhiễm trùng. Con cần được làm mát bằng nước, quạt và đưa đến viện.
Con vẫn ra mồ hôi thì không thể bị sốc nhiệt.
Trẻ bị sốc nhiệt khi đang vận động mạnh vẫn có thể đổ mồ hôi nhiều. Dấu hiệu cần chú ý nhất là lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị say nắng có biểu hiện gì?

Con mệt lả, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, khát, vã mồ hôi, da tái, có khi chuột rút sau khi ở ngoài nắng hoặc vận động nhiều. Nếu con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật hoặc ngất thì đó là sốc nhiệt, cần gọi 115 hoặc 113.

+Trẻ say nắng bao lâu thì khỏi?

Kiệt sức do nóng thường đỡ trong khoảng 30 phút khi được làm mát và uống nước, con có thể còn mệt đến hết ngày. Nếu không đỡ sau 30 phút, cần đưa con đi cấp cứu.

+Trẻ bị say nắng có nên tắm không?

Lau người hoặc tắm bằng nước mát giúp con hạ nhiệt nhanh hơn. Dùng nước mát vừa phải, không cần nước đá, và lau khô người sau khi tắm.

+Đi nắng về có được uống nước đá, bật điều hòa ngay không?

Được. Uống nước mát từng ngụm và vào phòng mát giúp cơ thể hạ nhiệt. Nên uống từ từ, không cần nước quá lạnh, và để điều hòa ở mức mát vừa phải.

+Làm sao phòng say nắng khi con học quân sự, thể dục ngoài trời?

Cho con mang theo bình nước, đội mũ, mặc đồ thoáng, uống đều trong buổi tập và nghỉ trong bóng râm giữa các hiệp. Dặn con báo thầy cô hoặc người phụ trách ngay khi thấy chóng mặt, buồn nôn, đau đầu.

Nguồn tham khảo

  1. Heat exhaustion and heatstroke — NHS (Anh)
  2. Heat Exposure and Reactions — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. 2025 First aid guidelines: heat stroke — Resuscitation Council UK
  4. Prevent Child Deaths in Hot Cars — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ mất nước

    Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ bị bỏ quên trong ô tô

    Ô tô đóng kín dưới nắng nóng lên rất nhanh, và cơ thể trẻ nóng lên nhanh gấp 3 đến 5 lần người lớn, nên trẻ bị bỏ quên trong xe có thể bị sốc nhiệt và tử vong chỉ sau một thời gian ngắn. Thấy trẻ một mình trong xe đóng kín, gọi 115 hoặc 113 ngay. Nếu con lơ mơ, không trả lời, co giật hay mệt lả, đưa con ra khỏi xe ngay, kể cả phải phá cửa kính, rồi làm mát bằng nước mát và quạt trong lúc chờ cấp cứu. Mọi trẻ bị bỏ quên trong xe nóng đều cần được đưa đến cơ sở y tế, kể cả khi con có vẻ đã ổn.

  • Đột tử khi chơi thể thao

    Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.

  • Chuột rút khi chơi thể thao

    Chuột rút là khi một bắp cơ, hay gặp nhất là bắp chân hoặc đùi, tự co cứng lại và đau nhói, thường kéo dài vài giây đến 10 phút rồi tự hết. Khi bị, dừng chơi, kéo giãn và xoa nhẹ bắp cơ đó, rồi uống nước; cơ có thể còn ê ẩm đến 24 giờ. Chuột rút lúc tập dưới trời nóng kèm chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi là dấu hiệu kiệt sức do nóng, cần đưa vào chỗ mát ngay. Gọi 115 hoặc 113 nếu học sinh ngã gục không đáp ứng, lơ mơ, co giật, người nóng ran, hoặc nước tiểu sẫm như nước coca kèm đau yếu cơ nhiều sau buổi tập nặng.

  • Cho trẻ đi biển

    Điều quan trọng nhất khi cho con đi biển là luôn có một người lớn trông con liên tục, ở trong tầm với với trẻ nhỏ, và chỉ cho con tắm ở bãi có cứu hộ, đúng khu vực cho phép. Biết bơi chưa đủ an toàn ở biển: dòng chảy xa bờ có thể kéo cả người lớn ra xa, nên dạy con nếu bị cuốn thì đừng bơi ngược vào bờ mà bơi song song với bờ hoặc nổi và vẫy tay gọi cứu. Tránh nắng gắt từ 10 đến 16 giờ, bôi kem chống nắng cho con từ 6 tháng tuổi và cho uống đủ nước. Nếu con bị chìm và được cứu lên mà không thở hoặc thở không bình thường, gọi 115 hoặc 113 và thổi ngạt, ép tim ngay.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

Chủ đề khác