Sơ cứu và an toàn

Đột tử khi chơi thể thao ở người trẻ: dấu hiệu báo trước và cách cứu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi

Trả lời nhanh

Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con hoặc bạn của con ngã gục khi đang chạy, đá bóng, bơi, tập thể dục hay ngay sau đó, không đáp ứng khi gọi: gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.
  • Người ngã gục thở ngáp, thở hổn hển, thở rất chậm, hoặc giật tay chân vài giây: đó vẫn có thể là ngừng tim, đừng chờ.
  • Con ngất khi đang gắng sức, kể cả khi đã tỉnh lại ngay.
  • Con đau ngực, tức ngực khi đang vận động kèm khó thở, choáng váng hoặc tim đập rất nhanh.
  • Con bị bóng hoặc vật cứng đập mạnh vào giữa ngực rồi choáng, khó thở hoặc gục xuống.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con từng ngất hoặc co giật mà không có báo hiệu trước, hoặc ngất khi nghe tiếng động lớn, khi giật mình.
  • Con hay đau ngực, hụt hơi bất thường khi vận động so với các bạn, hoặc thấy tim đập loạn, đập thình thịch không rõ lý do.
  • Trong gia đình có người đột tử hoặc chết đột ngột không rõ lý do khi dưới 50 tuổi, hoặc có người mắc bệnh cơ tim, rối loạn nhịp tim di truyền.
  • Con bị tim bẩm sinh, kể cả đã mổ, hoặc từng bị viêm cơ tim, bệnh Kawasaki.
  • Con sắp tham gia thi đấu, chạy đường dài hoặc tập luyện cường độ cao mà chưa từng được khám sức khỏe, hỏi tiền sử tim mạch.

Vì sao người trẻ khỏe mạnh lại ngừng tim

Ngừng tim đột ngột là khi tim bất ngờ ngừng bơm máu hiệu quả, thường do một nhịp tim hỗn loạn. Người đó ngã gục, mất ý thức và sẽ tử vong trong vài phút nếu không được ép tim và sốc điện kịp thời.

Ở người trẻ, nguyên nhân thường là một bệnh tim có từ trước nhưng chưa ai biết. Hay gặp nhất là bệnh cơ tim phì đại, thường di truyền, làm thành tim dày lên và dễ gây loạn nhịp khi gắng sức. Các nguyên nhân khác gồm động mạch vành xuất phát bất thường từ khi sinh ra, các rối loạn điện tim di truyền như hội chứng QT dài hay hội chứng Wolff-Parkinson-White, viêm cơ tim sau nhiễm virus, hội chứng Marfan. Hiếm hơn, một cú bóng hay va chạm mạnh đúng vào giữa ngực có thể làm tim ngừng đập ngay cả ở người có tim hoàn toàn bình thường.

Ngừng tim có thể xảy ra khi đang tập, khi nghỉ, thậm chí khi ngủ. Nhiều người trước đó từng có dấu hiệu như ngất, đau ngực, hụt hơi nhưng không ai nghĩ là nghiêm trọng; một số người không có dấu hiệu gì.

Cứu người ngã gục trên sân

  • Xem nơi đó có an toàn không, rồi chạy đến gọi to, vỗ vai. Nếu người đó không đáp ứng, gọi 115 hoặc 113 ngay và bật loa ngoài, hoặc nhờ người khác gọi.
  • Nhìn ngực, nghe hơi thở trong không quá 10 giây. Ngay sau khi tim ngừng, nhiều người vẫn thở ngáp, thở hổn hển gần như bình thường, hoặc giật tay chân vài giây như co giật. Nếu không chắc người đó thở bình thường, coi như đã ngừng tim.
  • Ép tim ngay: đặt gót một bàn tay lên nửa dưới xương ức, giữa ngực, bàn tay kia đặt lên trên, đan các ngón tay, tay thẳng, vai ở ngay trên ngực. Ép lún 5–6 cm, nhịp 100–120 lần mỗi phút, để ngực nở hết sau mỗi lần ép.
  • Nếu đã học thổi ngạt, xen 30 lần ép với 2 lần thổi. Nếu chưa học hoặc không thể thổi, cứ ép tim liên tục; điều phối viên 115 hoặc 113 sẽ hướng dẫn qua điện thoại.
  • Nhờ một người chạy đi lấy máy sốc tim tự động (AED) nếu ở trường, sân vận động, phòng tập, sân bay có máy. Bật máy, dán miếng dán theo hình vẽ và làm theo lời máy nói. Ai cũng dùng được AED, không cần học trước. Trong lúc dán, người kia vẫn ép tim.
  • Không ngừng ép tim để chờ, để cho uống nước hay xoa dầu. Tiếp tục cho đến khi người đó cử động, thở bình thường, máy AED bảo dừng, hoặc nhân viên cấp cứu đến tiếp quản. Nếu có nhiều người, thay nhau ép khi người đang ép thấy mỏi, đổi thật nhanh.
  • Với trẻ nhỏ hơn ngừng thở vì đuối nước, hóc dị vật hay bệnh hô hấp, cách cứu bắt đầu bằng 5 lần thổi ngạt; xem bài ép tim, thổi ngạt cho trẻ.

Những dấu hiệu báo trước không được bỏ qua

Ngất hoặc co giật khi đang gắng sức là dấu hiệu quan trọng nhất. Ngất thông thường ở học sinh hay xảy ra khi đứng lâu, đói, nắng nóng, có báo hiệu trước và tỉnh nhanh. Ngất giữa lúc đang chạy, đang đá bóng, hoặc ngất đột ngột không báo trước thì phải nghĩ đến tim cho đến khi bác sĩ loại trừ.

Các dấu hiệu khác: đau ngực khi vận động, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp mà không rõ lý do, hụt hơi nhiều hơn hẳn bạn bè cùng sức. Tiền sử gia đình cũng quan trọng không kém: có người đột tử, chết đuối khi đang bơi giỏi, tai nạn đơn độc không rõ lý do, hoặc chết đột ngột khi dưới 50 tuổi; có người mắc bệnh cơ tim hay rối loạn nhịp di truyền. Nếu con có một trong những điều này, con cần được khám tim mạch trước khi tập luyện tiếp.

Có nên cho mọi học sinh đo điện tim, siêu âm tim

Hiện nay các hiệp hội nhi khoa chưa khuyên làm điện tim, siêu âm tim đồng loạt cho mọi người trẻ hay mọi vận động viên, vì dễ cho kết quả dương tính giả gây lo lắng và cũng không phát hiện được mọi trường hợp. Cách hiệu quả là khám sức khỏe định kỳ, khám trước khi tham gia thể thao, và bác sĩ hỏi kỹ các dấu hiệu, tiền sử gia đình như trên.

Khi có dấu hiệu nguy cơ, bác sĩ thường cho đo điện tim, có thể siêu âm tim, đeo máy theo dõi nhịp tim, làm nghiệm pháp gắng sức, và khi cần thì tư vấn di truyền cho cả gia đình. Nếu phát hiện bệnh, bác sĩ tim mạch sẽ nói con được chơi môn gì, ở mức nào.

Giúp con tập luyện an toàn hơn

  • Kể với bác sĩ tiền sử tim mạch của họ hàng ruột thịt: bố mẹ, anh chị em, ông bà, cô dì chú bác.
  • Không tập nặng, thi chạy hay thi đấu khi đang sốt, đang mệt sau ốm do virus; đợi khỏe hẳn rồi mới tập lại từ từ.
  • Uống đủ nước, tránh tập nặng giữa trưa nắng nóng; say nắng, sốc nhiệt cũng có thể làm người trẻ gục ngã.
  • Dạy con dừng ngay và báo người lớn khi thấy đau ngực, choáng, sắp ngất, tim đập loạn trong lúc tập, đừng cố chạy cho xong bài.
  • Bố mẹ, thầy cô thể dục, huấn luyện viên nên học ép tim và cách dùng AED. Hỏi trường, câu lạc bộ, nơi tổ chức giải chạy xem có AED không và đặt ở đâu.

Nếu em đang đọc bài này

Đột tử khi chơi thể thao rất hiếm, nên em không cần sợ vận động. Nhưng nếu em từng ngất lúc đang chạy, đá bóng, từng đau ngực hay thấy tim đập loạn khi tập, hãy kể với bố mẹ và đi khám trước khi thi đấu tiếp. Đừng giấu vì sợ bị cấm chơi; phần lớn các bạn được khám xong vẫn tiếp tục chơi thể thao.

Nếu em là sinh viên đang chạy bộ, đi giải chạy hay tập gym một mình, hãy nói với một người bạn những dấu hiệu này và học ép tim cùng nhau. Khi thấy ai gục ngã trên sân, gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay là điều quan trọng nhất em có thể làm.

Chăm sóc con tại nhà

  • Sau khi con được khám, làm theo đúng lời dặn của bác sĩ tim mạch về việc được chơi môn gì, đến mức nào.
  • Nếu con đang được theo dõi bệnh tim, báo cho giáo viên thể dục, huấn luyện viên và để số điện thoại của bố mẹ, của bác sĩ trong cặp con.
  • Nếu con được kê thuốc tim mạch, cho con uống đúng giờ, không tự ngừng; đừng tự mua thuốc tăng lực, thuốc giảm cân cho con.
  • Cả nhà cùng học ép tim: xem bài ép tim, thổi ngạt cho trẻ và tham gia lớp sơ cứu nếu có.
  • Sau khi con chứng kiến bạn bè gục ngã hay đã tự tay cứu người, con có thể bị ám ảnh, mất ngủ; hãy để con kể lại và tìm người tư vấn nếu cần.

Hiểu lầm thường gặp

Người ngã gục mà còn thở ngáp, còn giật tay chân thì chưa phải ngừng tim.
Ngay sau khi tim ngừng, người ta thường thở ngáp, thở hổn hển hoặc giật vài giây. Nếu người đó không đáp ứng và thở không bình thường, hãy ép tim ngay.
Người gục ngã thì nên đỡ ngồi dậy, xoa dầu, cạo gió, cho uống nước.
Những việc này làm mất những phút quý giá. Đặt người đó nằm ngửa trên nền cứng, gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.
Sợ ép tim làm gãy xương sườn nên chờ xe cấp cứu đến.
Nguy cơ gây hại do ép tim rất thấp, còn không ép thì người ngừng tim gần như không có cơ hội sống. Làm ngay, dù không hoàn hảo.
Máy sốc tim tự động chỉ nhân viên y tế mới được dùng.
Ai cũng dùng được AED. Máy tự phân tích nhịp tim, chỉ sốc khi cần và nói từng bước bằng lời.

Bố mẹ hay hỏi

+Người trẻ khỏe mạnh có bị đột tử khi chơi thể thao không?

Có, nhưng rất hiếm. Thường do một bệnh tim chưa được phát hiện, như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ngất, đau ngực khi gắng sức và tiền sử đột tử trong gia đình là những dấu hiệu cần đi khám tim.

+Thấy bạn gục ngã trên sân bóng thì làm gì đầu tiên?

Gọi to, vỗ vai; nếu bạn không đáp ứng, gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài và ép tim ngay nếu bạn không thở bình thường. Nhờ người đi lấy AED nếu gần đó có.

+Có cần thổi ngạt khi cứu người ngừng tim lúc chơi thể thao không?

Với người lớn và thiếu niên gục ngã đột ngột, ép tim ngay là quan trọng nhất. Nếu đã học, xen 30 lần ép với 2 lần thổi; nếu chưa học, cứ ép tim liên tục theo hướng dẫn của tổng đài.

+Con có nên đi đo điện tim trước khi tham gia đội bóng của trường không?

Không phải ai cũng cần, nhưng con nên được khám sức khỏe, hỏi tiền sử trước khi tập luyện, thi đấu. Nếu con từng ngất, đau ngực khi tập hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ, bác sĩ sẽ cho đo điện tim và các kiểm tra khác.

+Ốm sốt xong bao lâu thì con chơi thể thao lại được?

Không tập nặng khi đang sốt. Khi đã hết sốt và khỏe lại, cho con tập lại nhẹ nhàng rồi tăng dần. Nếu sau ốm con đau ngực, khó thở, tim đập nhanh hoặc mệt bất thường khi vận động, hãy cho con đi khám trước khi tập tiếp.

Nguồn tham khảo

  1. Sudden Cardiac Death in Children & Young Adults — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Adult Basic Life Support Guidelines (2025) — Hội đồng Hồi sức Anh (Resuscitation Council UK)
  3. Special Circumstances Guidelines (2025): cardiac arrest in sports — Hội đồng Hồi sức Anh (Resuscitation Council UK)
  4. Paediatric Basic Life Support Guidelines (2025) — Hội đồng Hồi sức Anh (Resuscitation Council UK)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Học sinh ngất xỉu

    Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.

  • Trẻ kêu đau ngực

    Đau ngực ở trẻ hiếm khi do tim. Hay gặp nhất là đau ở cơ, xương sụn thành ngực, sau đó là ho nhiều, viêm phổi, hen, trào ngược dạ dày và lo âu. Đưa con đi khám ngay khi con đau ngực lúc đang chạy, chơi thể thao, đau kèm ngất hoặc gần ngất, khó thở, tim đập rất nhanh, hoặc con có bệnh tim từ trước. Con ngã gục, không thở thì gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.

  • Ép tim thổi ngạt cho trẻ

    Nếu con không phản ứng khi gọi, lay nhẹ và không thở hoặc chỉ thở ngáp, hãy gọi 115 hoặc 113 (bật loa ngoài) và bắt đầu ngay: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim 30 lần xen 2 lần thổi, nhịp 100–120 lần mỗi phút, ép lún khoảng một phần ba bề dày ngực. Trẻ dưới 1 tuổi ép bằng hai ngón cái, hai bàn tay ôm quanh ngực; trẻ lớn hơn ép bằng gót một hoặc hai bàn tay ở nửa dưới xương ức. Nếu chỉ có một mình và chưa gọi được, làm khoảng 1 phút rồi gọi 115 hoặc 113, sau đó làm tiếp cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên cấp cứu đến.

  • Rối loạn nhịp tim ở trẻ

    Nhịp tim của trẻ thay đổi theo hơi thở, vận động và giấc ngủ; phần lớn "rối loạn nhịp" phát hiện ở trẻ, như nhịp xoang thay đổi theo nhịp thở hay ngoại tâm thu (cảm giác tim hẫng một nhịp), là vô hại. Rối loạn nhịp cần điều trị hay gặp nhất là nhịp nhanh trên thất; hiếm hơn là các bệnh nhịp di truyền như hội chứng QT dài, có thể gây ngất và ngừng tim. Ngất khi đang gắng sức, hồi hộp kèm đau ngực hay khó thở, hoặc gia đình có người đột tử khi còn trẻ đều cần khám tim. Nếu con ngã gục, không thở bình thường, hãy gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.

  • Viêm cơ tim ở trẻ

    Viêm cơ tim là khi cơ tim bị viêm, thường do virus (cúm, virus đường ruột như virus gây tay chân miệng, adenovirus, COVID-19), làm tim bơm máu yếu đi hoặc đập loạn nhịp. Bệnh hiếm gặp và hay khởi đầu giống một đợt cảm cúm, nên dễ bị bỏ sót. Nếu trong hoặc sau một đợt ốm, con đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh hoặc không đều, ngất, da tái lạnh hay li bì, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đi cấp cứu ngay. Trẻ đã bị viêm cơ tim cần nghỉ thể thao gắng sức theo hẹn của bác sĩ tim mạch, thường vài tháng.

  • Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ

    Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.

Chủ đề khác