Học sinh ngất xỉu: sơ cứu thế nào và khi nào cần lo
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con ngất khi đang chạy, đang tập thể dục, chơi thể thao, hoặc ngất khi đang nằm.
- Con không thở hoặc thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay, có máy sốc tim tự động (AED) thì dùng.
- Con không tỉnh lại sau khoảng 1 phút, hoặc tỉnh rồi vẫn lơ mơ, lú lẫn, nói khó, yếu hay tê một bên người.
- Trước hoặc sau khi ngất con kêu đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, đập thình thịch hoặc loạn nhịp.
- Con co giật, giật tay chân.
- Con bị đập đầu, chảy máu hoặc bị thương khi ngã xuống.
- Ngất giữa trời nắng nóng kèm người nóng ran, da khô đỏ, lú lẫn (nghi sốc nhiệt), hoặc con bị tiểu đường đang dùng insulin.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Đây là lần đầu con ngất, kể cả khi con đã tỉnh và khỏe lại ngay: nên đưa con đi khám, bác sĩ thường đo điện tim.
- Con ngất từ 2 lần trở lên, hoặc hay choáng váng, tối sầm mắt mỗi khi đứng dậy.
- Trong gia đình có người đột tử, chết đột ngột không rõ lý do khi còn trẻ (dưới 50 tuổi), hoặc có bệnh tim di truyền.
- Con ngất khi nghe tiếng động lớn, khi bị giật mình hoặc khi đang xúc động mạnh.
- Con ăn rất ít, sụt cân nhanh, da xanh, hay mệt, hoặc con gái có kinh ra rất nhiều.
Ngất là gì, vì sao học sinh hay ngất
Ngất là mất ý thức trong thời gian ngắn, do máu lên não giảm đột ngột. Con ngã xuống, nằm ra thì máu lên não dễ hơn nên thường tỉnh lại sau vài giây đến 1 phút. Tỉnh dậy con có thể mệt, buồn nôn, người vã mồ hôi một lúc.
Ở tuổi THCS, THPT, loại hay gặp nhất là ngất phản xạ, còn gọi là ngất phế vị (ngất thần kinh tim). Những lúc dễ xảy ra: đứng lâu khi chào cờ, xếp hàng, nhất là dưới nắng; nhịn ăn sáng; uống ít nước; thiếu ngủ mùa thi; phòng học đông, bí; khi bị tiêm, lấy máu, nhìn thấy máu; khi đau đột ngột hay sợ hãi. Đứng dậy quá nhanh sau khi ngồi, nằm lâu cũng có thể gây choáng và ngất.
Trước khi ngất con thường thấy báo hiệu: chóng mặt, mắt tối sầm hoặc nhìn mờ, ù tai, buồn nôn, nóng bừng rồi vã mồ hôi, mặt tái đi. Nếu biết những dấu hiệu này, con có thể ngồi hoặc nằm xuống kịp để không bị ngã.
Sơ cứu khi thấy học sinh ngất
- Giữ bình tĩnh, gọi to và vỗ nhẹ vai con xem con có phản ứng không. Gọi thêm người hỗ trợ và báo y tế trường.
- Nhìn ngực, nghe hơi thở trong khoảng 10 giây. Nếu con không thở hoặc chỉ thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay, có máy sốc tim tự động (AED) thì dùng theo hướng dẫn của máy.
- Nếu con thở bình thường: đặt con nằm ngửa, nâng hai chân lên cao, kê lên cặp hay ghế. Nới cổ áo, thắt lưng.
- Đưa con ra chỗ mát, thoáng; bảo mọi người đứng giãn ra, không xúm quanh.
- Nếu con nôn, nghiêng con sang một bên để không bị sặc.
- Không đổ nước, nước đường, dầu gió vào miệng khi con chưa tỉnh hẳn. Khi con đã tỉnh, nói chuyện được, cho uống nước và ăn nhẹ.
- Nếu con bị tiểu đường, hoặc nghi con choáng vì đói, hạ đường huyết: khi con đã tỉnh và nuốt được, cho uống ngay nước đường, nước hoa quả hoặc ngậm kẹo, rồi báo bố mẹ, y tế trường.
- Để con nằm thêm khoảng 10 phút, uống nước khi đã tỉnh hẳn, rồi mới cho ngồi dậy từ từ. Đứng lên vội con có thể ngất lại. Báo cho bố mẹ, không để con tự đi về một mình.
Ngất thông thường và ngất cần lo
Ngất phản xạ thường có hoàn cảnh rõ ràng (đứng lâu, nắng, đói, thấy máu), có báo hiệu trước, con tỉnh nhanh và khỏe lại trong vòng vài chục phút. Loại này không nguy hiểm, chủ yếu cần phòng tránh và đề phòng chấn thương khi ngã.
Ngất do tim thì hiếm nhưng có thể nguy hiểm đến tính mạng. Cần nghĩ đến khi con ngất lúc đang gắng sức, ngất đột ngột không có báo hiệu, ngất khi đang nằm, kèm đau ngực hay hồi hộp, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ. Những trường hợp này phải gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu, và con cần được khám tim mạch trước khi chơi thể thao trở lại.
Trong cơn ngất, một số con có vài cái giật tay chân ngắn, nên dễ bị nhầm với động kinh. Bố mẹ và thầy cô không cần tự phân biệt: hễ con co giật thì gọi 115 hoặc 113, và kể lại cho bác sĩ con giật bao lâu, có tím tái, cắn lưỡi, tiểu ra quần không, tỉnh lại có lú lẫn lâu không. Các nguyên nhân khác ít gặp hơn gồm hạ đường huyết, thiếu máu, mất nước, sốc nhiệt, hoặc ngất do quá lo âu.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi kỹ hoàn cảnh lúc ngất, con đang làm gì, có báo hiệu gì, ngất bao lâu, và tiền sử gia đình. Thầy cô hay bạn bè có mặt lúc đó kể lại sẽ giúp rất nhiều. Bác sĩ đo huyết áp và mạch khi nằm và khi đứng, khám tim.
Gần như mọi học sinh ngất lần đầu đều nên được đo điện tim, vì đây là cách đơn giản để phát hiện một số bệnh nhịp tim. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu (thiếu máu, đường huyết), đeo máy theo dõi nhịp tim 24 giờ, siêu âm tim hoặc làm nghiệm pháp bàn nghiêng. Nếu nghi ngất do tim, bác sĩ sẽ dặn con tạm ngừng thể thao cho đến khi có kết quả. Với con hay bị ngất phản xạ, bác sĩ có thể khuyên uống nhiều nước hơn và tăng thêm chút muối trong bữa ăn; bố mẹ đừng tự cho con ăn mặn khi chưa hỏi bác sĩ.
Phòng ngất cho con
- Ăn sáng trước khi đến trường, nhất là hôm có chào cờ, thể dục hoặc thi.
- Mang theo chai nước và uống đều trong ngày; mùa nóng, hôm học thể dục uống nhiều hơn.
- Ngủ đủ giấc, kể cả mùa thi. Học thâu đêm rồi nhịn ăn sáng là lúc học sinh hay ngất nhất.
- Khi phải đứng lâu: thỉnh thoảng nhún gót, siết cơ bắp chân, bắt chéo hai chân và ép chặt đùi vào nhau; đừng đứng khóa cứng đầu gối.
- Khi thấy choáng, tối sầm mắt, buồn nôn: ngồi xuống hoặc nằm ngay, gác chân lên cao, hoặc ngồi cúi đầu giữa hai gối. Báo ngay cho thầy cô, đừng cố đứng.
- Nếu con hay ngất khi tiêm hay lấy máu, báo trước cho nhân viên y tế để con được nằm khi làm.
Nếu em đang đọc bài này
Bị ngất trước lớp có thể làm em thấy ngại, nhưng đây là chuyện nhiều bạn gặp, không phải do em yếu đuối. Hãy nhớ những dấu hiệu báo trước của mình và ngồi xuống ngay khi thấy chúng, kể cả khi đang đứng chào cờ. Thầy cô sẽ hiểu.
Nếu em ngất lúc đang chạy, đá bóng hay tập thể dục, hoặc từng thấy tim đập loạn, đau ngực khi gắng sức, hãy kể với bố mẹ và đi khám trước khi chơi thể thao tiếp. Nếu em đang nhịn ăn để giảm cân và hay choáng, hãy nói với bố mẹ hoặc thầy cô y tế, vì cơ thể đang báo là em cần ăn đủ.
Chăm sóc con tại nhà
- Sau một lần ngất, cho con nghỉ ngơi phần còn lại của ngày, uống đủ nước, ăn bữa đầy đủ.
- Ghi lại hoàn cảnh lúc con ngất: giờ, đang làm gì, đã ăn chưa, có báo hiệu gì, ngất bao lâu, ai chứng kiến. Mang theo khi đi khám.
- Dạy con nhận ra dấu hiệu sắp ngất và cách ngồi hoặc nằm xuống ngay, cách bắt chéo chân siết cơ khi phải đứng lâu.
- Chuẩn bị bữa sáng đơn giản con có thể ăn kịp, và một chai nước mang theo mỗi ngày.
- Báo cho giáo viên chủ nhiệm và y tế trường nếu con hay ngất, có bệnh tim, tiểu đường, hen, hoặc đang chờ kết quả khám tim.
- Nếu bác sĩ dặn tạm ngừng thể thao, viết giấy cho giáo viên thể dục để con không phải chạy, thi đấu cho đến khi được cho phép.
Hiểu lầm thường gặp
- Ngất thì phải bấm huyệt nhân trung, tát má hay dội nước lạnh cho tỉnh.
- Đặt con nằm ngửa, nâng chân lên là cách làm máu lên não nhanh nhất. Bấm mạnh, tát hay dội nước không giúp con tỉnh nhanh hơn, có thể làm con bị thương hoặc sặc.
- Phải đổ nước đường hay xoa dầu gió vào miệng ngay khi con ngất.
- Khi con chưa tỉnh hẳn, cho bất cứ thứ gì vào miệng đều có thể gây sặc vào phổi. Chỉ cho uống, ăn khi con đã tỉnh, nói chuyện bình thường.
- Con ngất chỉ vì người yếu, ăn bổ là hết, không cần đi khám.
- Đa số đúng là ngất phản xạ, nhưng một số ít là do bệnh tim. Đi khám và đo điện tim sau lần ngất đầu tiên giúp không bỏ sót những trường hợp này.
- Cứ giật tay chân khi ngất là bị động kinh.
- Vài cái giật ngắn có thể gặp trong ngất thông thường. Chỉ bác sĩ mới phân biệt được, nên có co giật thì gọi 115 hoặc 113 và kể lại cho bác sĩ, đừng tự kết luận.
Bố mẹ hay hỏi
+Học sinh ngất khi chào cờ có nguy hiểm không?
Thường là ngất phản xạ do đứng lâu, nắng, đói, và không nguy hiểm nếu con được đặt nằm và tỉnh nhanh. Con vẫn nên đi khám sau lần đầu, và cần ăn sáng, uống đủ nước trước buổi chào cờ.
+Con ngất xong tỉnh lại ngay thì có cần đi khám không?
Có, ít nhất sau lần ngất đầu tiên. Bác sĩ khám và đo điện tim để chắc chắn đây không phải ngất do tim. Nếu con ngất khi đang gắng sức hoặc kèm đau ngực, đi cấp cứu ngay.
+Ngất có phải do thiếu máu không?
Thiếu máu có thể làm con dễ choáng, dễ ngất hơn, nhất là con gái tuổi dậy thì có kinh nhiều hoặc con ăn kiêng. Bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu để kiểm tra; không tự cho con uống sắt khi chưa có kết quả.
+Con gái hay ngất khi đến kỳ kinh thì sao?
Đau bụng kinh dữ dội, mất máu và ăn uống kém có thể gây choáng, ngất. Cho con nghỉ, uống đủ nước, ăn đủ bữa; nếu con ngất nhiều lần hoặc kinh ra rất nhiều, đưa con đi khám.
+Sau khi ngất con có được tập thể dục không?
Nếu con ngất phản xạ rõ ràng và bác sĩ đã khám không thấy vấn đề, con vẫn tập được và nên tập. Nếu con ngất trong lúc gắng sức, con cần tạm ngừng thể thao cho đến khi bác sĩ tim mạch cho phép.
Nguồn tham khảo
- Fainting — NHS (Anh)
- Fainting – KidsDoc Symptom Checker — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Sudden Cardiac Death — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Paediatric basic life support guidelines 2025 — Resuscitation Council UK
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Học sinh hay đau đầu
Phần lớn cơn đau đầu ở học sinh là đau đầu do căng thẳng hoặc đau nửa đầu (migraine), hay gặp khi con thiếu ngủ, bỏ bữa, uống ít nước, nhìn màn hình lâu hoặc lo lắng chuyện học. Những cơn này thường đỡ khi nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau thông thường. Cần đưa con đi cấp cứu ngay nếu đau đầu dữ dội đột ngột, nôn vọt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, kèm sốt cổ cứng, hoặc sau khi bị va đập đầu. Đau làm con thức giấc về đêm hoặc nặng dần qua từng tuần thì nên đưa con đi khám sớm.
- Trẻ ngã đập đầu
Phần lớn trẻ ngã đập đầu chỉ bị u, bầm ngoài da và khóc ngay sau ngã, rồi chơi lại bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con ngất dù chỉ vài giây, co giật, nôn nhiều lần, li bì khó đánh thức, lẫn lộn, đi lại loạng choạng, chảy máu hoặc dịch trong từ tai, mũi, hoặc ngã từ trên cao. Nếu con vẫn bình thường, chườm lạnh chỗ u và theo dõi sát con trong 24–48 giờ đầu.
- Kinh nguyệt lần đầu
Phần lớn bé gái có kinh lần đầu ở khoảng 12–13 tuổi, thường khoảng 2–3 năm sau khi nhú vú. Trong vài năm đầu, ngày có kinh thường chưa đều, vòng kinh từ 21 đến 45 ngày và mỗi kỳ kéo dài 2–7 ngày; đây là bình thường. Nên nói với con về kinh nguyệt và để sẵn băng vệ sinh trong cặp từ trước. Đưa con đi khám nếu có kinh trước 10 tuổi, 15 tuổi chưa có kinh, kinh kéo dài quá 7 ngày, hoặc ra máu nhiều đến mức thay băng mỗi 1–2 giờ; đi cấp cứu ngay nếu con ra máu nhiều kèm chóng mặt, ngất.
- Ăn uống mùa thi
Mùa thi không cần món đặc biệt hay thuốc bổ não: con cần ăn đủ ba bữa đúng giờ, mỗi bữa có tinh bột, đạm và rau, uống đủ nước và ngủ đủ giấc. Sáng ngày thi, cho con ăn món quen, vừa no, dễ tiêu, như phở, cháo, bánh mì trứng hoặc xôi ít, kèm sữa hoặc trái cây; tránh món lạ, quá nhiều dầu mỡ hay đồ bán rong không rõ vệ sinh. Nếu con nôn nhiều, đi ngoài liên tục, không uống được hoặc ngất sau ăn, hãy đưa con đi khám ngay.
- Thể dục cho học sinh
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.
- Đột tử khi chơi thể thao
Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.
Chủ đề khác