Học sinh bị chuột rút khi chơi thể thao: xử trí ngay và cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Chuột rút là khi một bắp cơ, hay gặp nhất là bắp chân hoặc đùi, tự co cứng lại và đau nhói, thường kéo dài vài giây đến 10 phút rồi tự hết. Khi bị, dừng chơi, kéo giãn và xoa nhẹ bắp cơ đó, rồi uống nước; cơ có thể còn ê ẩm đến 24 giờ. Chuột rút lúc tập dưới trời nóng kèm chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi là dấu hiệu kiệt sức do nóng, cần đưa vào chỗ mát ngay. Gọi 115 hoặc 113 nếu học sinh ngã gục không đáp ứng, lơ mơ, co giật, người nóng ran, hoặc nước tiểu sẫm như nước coca kèm đau yếu cơ nhiều sau buổi tập nặng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Học sinh ngã gục khi đang chơi hoặc ngay sau đó, không đáp ứng, thở ngáp hoặc không thở bình thường: đây không phải chuột rút, gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có.
- Chuột rút kèm lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, hoặc đã nghỉ chỗ mát, uống nước 30 phút mà không đỡ: nghi sốc nhiệt, gọi 115 hoặc 113 và tiếp tục làm mát.
- Chuột rút khi đang bơi: gọi người cứu ngay; người dưới nước có thể đuối nước nhanh.
- Sau buổi tập rất nặng, cơ đau, sưng, yếu nhiều kèm nước tiểu đỏ sẫm, màu coca hoặc đi tiểu rất ít: đi cấp cứu ngay.
- Bắp chân sưng, nóng, đỏ, đau liên tục, kèm khó thở hoặc đau ngực.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Chuột rút kéo dài quá 10 phút, rất đau, hoặc không đỡ khi kéo giãn.
- Chuột rút hay tái phát dù đã uống đủ nước, khởi động kỹ; hoặc làm con mất ngủ nhiều đêm.
- Chuột rút kèm tê bì, yếu cơ, sưng ở chân tay.
- Chuột rút sau khi con nôn, tiêu chảy nhiều, hoặc khi con đang dùng thuốc theo đơn.
- Con đang ăn kiêng rất khắt khe, nhịn ăn để giảm cân, hoặc dùng thuốc, thực phẩm bổ sung để tăng cơ, giảm cân.
Chuột rút là gì, vì sao học sinh hay bị
Chuột rút là cơn co cơ đột ngột, ngoài ý muốn, làm bắp cơ cứng lại, sờ thấy nổi cục và rất đau. Hay gặp ở bắp chân, đùi sau, bàn chân, đôi khi ở bụng hay tay. Phần lớn lành tính và tự hết.
Ở học sinh, chuột rút hay xảy ra khi chạy bền trong giờ thể dục, đá bóng, bóng rổ, bơi, nhất là khi tập quá sức, không khởi động, cơ đã mỏi, uống không đủ nước, đổ nhiều mồ hôi, hoặc chơi dưới trời nóng ẩm. Nôn, tiêu chảy, mất nước cũng làm dễ bị chuột rút. Nhiều cơn không tìm ra nguyên nhân rõ ràng.
Khi bị chuột rút: làm gì ngay
- Dừng chơi, ra khỏi sân hoặc lên bờ ngay. Nếu đang bơi, bám vào thành bể hoặc nằm ngửa thả nổi và gọi người giúp.
- Kéo giãn nhẹ nhàng bắp cơ đang co. Chuột rút bắp chân: duỗi thẳng gối, kéo các ngón chân và bàn chân hướng về phía người; hoặc đứng dồn sức nặng lên chân đó. Chuột rút đùi sau: ngồi duỗi thẳng chân, với tay về phía mũi chân. Chuột rút đùi trước: đứng vịn, gập gối kéo gót chân về phía mông.
- Xoa bóp nhẹ bắp cơ trong lúc kéo giãn. Không đấm, véo mạnh hay châm kim vào cơ.
- Khi cơn đã qua, uống nước từng ngụm. Nếu đã tập lâu, ra nhiều mồ hôi, có thể uống oresol pha đúng hướng dẫn trên gói.
- Nếu trời nóng, đưa con vào chỗ mát, cởi bớt áo, lau mát bằng khăn ướt và quạt.
- Sau cơn chuột rút, cơ có thể ê ẩm đến 24 giờ. Thuốc giảm đau như paracetamol giúp đỡ ê ẩm sau đó, nhưng không có tác dụng trong lúc đang chuột rút vì thuốc ngấm chậm.
Khi nào không phải chuột rút đơn thuần
Chuột rút kèm mệt lả, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, khát nhiều khi tập dưới nắng là dấu hiệu kiệt sức do nóng. Con cần vào chỗ mát, làm mát và uống nước ngay; thường đỡ trong 30 phút. Nếu con lơ mơ, lẫn lộn, co giật, người nóng ran hoặc không đỡ sau 30 phút, đó là sốc nhiệt, cần gọi 115 hoặc 113.
Sau một buổi tập quá sức (chạy rất xa, tập tạ, chống đẩy, gánh bụng hàng trăm lần), nếu cơ đau và yếu nhiều hơn hẳn ê ẩm thông thường, kèm nước tiểu đỏ sẫm như nước coca, có thể là tiêu cơ vân: cơ bị hủy và chất từ cơ làm hại thận. Cần đi cấp cứu ngay.
Một học sinh ngã gục khi đang chơi và không đáp ứng thì phải coi như ngừng tim, kể cả khi trước đó em kêu chuột rút hay có vài cái giật tay chân. Gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay ở nửa dưới xương ức bằng hai bàn tay đan nhau, lún 5–6 cm, 100–120 lần mỗi phút; nếu đã được học sơ cứu thì 30 lần ép xen 2 lần thổi, nếu chưa thì chỉ ép tim liên tục, và dùng máy AED ngay khi có.
Phòng chuột rút khi chơi thể thao
- Khởi động 5–10 phút trước khi chơi và giãn cơ sau khi chơi, nhất là bắp chân và đùi.
- Uống nước trước, trong và sau buổi tập; không chờ khát mới uống. Mang theo bình nước riêng khi đi học có tiết thể dục.
- Tăng cường độ tập từ từ; không đột ngột chạy xa, tập nặng sau kỳ nghỉ dài.
- Tránh tập nặng ngoài trời từ 10 đến 16 giờ những ngày nắng nóng; mặc đồ thoáng, sáng màu.
- Ăn đủ bữa, không nhịn ăn trước buổi tập; ăn đủ rau, trái cây, sữa.
- Giãn bắp chân đều đặn: đứng đối diện tường, hai tay chống tường, ngả người về trước đến khi thấy căng bắp chân, giữ vài giây rồi đứng thẳng; làm lặp lại vài phút, vài lần mỗi ngày, lần cuối trước khi ngủ, nếu con hay bị chuột rút ban đêm.
Nếu em đang đọc bài này
Bị chuột rút giữa trận hay giữa bài chạy không có gì đáng xấu hổ. Dừng lại, giãn cơ, uống nước, rồi chỉ chơi tiếp khi cơ đã hết co và em thấy ổn. Cố chạy tiếp khi cơ đang co dễ làm rách cơ.
Nếu em thấy chóng mặt, muốn ngất, đau ngực, tim đập loạn hay khó thở khi tập, hãy dừng ngay và báo thầy cô hoặc bạn bên cạnh. Nếu thấy bạn ngã gục không trả lời, gọi to người lớn, gọi 115 hoặc 113 và nhờ người đi lấy máy AED.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con hay bị chuột rút ban đêm, cho con giãn bắp chân vài phút trước khi ngủ.
- Nhắc con uống đủ nước trong ngày, nhất là những ngày có tiết thể dục, đi đá bóng, mùa nóng.
- Sau buổi tập mà cơ còn ê ẩm, có thể chườm lạnh 15–20 phút, lót khăn, và cho con nghỉ ngơi.
- Giảm đau ê ẩm sau cơn chuột rút bằng paracetamol đúng liều theo cân nặng nếu cần.
- Không tự cho con uống viên canxi, magie, thuốc chống chuột rút khi chưa hỏi bác sĩ.
- Ghi lại khi nào con bị, đang làm gì, kéo dài bao lâu, để kể cho bác sĩ nếu chuột rút hay tái phát.
Hiểu lầm thường gặp
- Bị chuột rút là do thiếu canxi, phải uống viên canxi ngay.
- Phần lớn chuột rút khi chơi thể thao do cơ mỏi, quá sức, mất nước, nóng. Tự uống viên canxi không giúp cơn đang co và có thể không cần; ăn uống đủ chất và hỏi bác sĩ nếu chuột rút hay tái phát.
- Lấy kim châm hoặc véo thật mạnh vào bắp chân cho hết rút.
- Châm kim có thể gây nhiễm trùng, chảy máu; véo mạnh làm cơ đau thêm. Kéo giãn và xoa nhẹ là cách giúp cơ duỗi ra.
- Xoa dầu nóng, cạo gió lên bắp chân thì chuột rút mới khỏi.
- Chuột rút thường tự hết khi được kéo giãn. Cạo gió có thể làm trầy da; xoa dầu không thay được việc giãn cơ, uống nước và nghỉ ngơi.
- Chuột rút thì nghiến răng chạy tiếp cho quen.
- Cố chơi tiếp khi cơ đang co dễ làm căng, rách cơ. Dừng lại giãn cơ, chỉ chơi tiếp khi đã hết hẳn.
Bố mẹ hay hỏi
+Chuột rút bắp chân khi đá bóng phải làm sao?
Dừng chơi, ngồi duỗi thẳng chân, kéo mũi bàn chân về phía người, xoa nhẹ bắp chân đến khi hết co rồi uống nước. Chỉ chơi tiếp khi cơ hết đau và con thấy ổn.
+Con hay bị chuột rút ban đêm có sao không?
Thường lành tính và hay gặp ở tuổi đang lớn. Giãn bắp chân trước khi ngủ có thể giúp. Nếu chuột rút làm con mất ngủ nhiều, kéo dài quá 10 phút, hoặc kèm tê, sưng chân, hãy cho con đi khám.
+Uống nước gì để phòng chuột rút khi chơi thể thao?
Nước lọc là đủ với buổi tập ngắn. Khi tập lâu, ra nhiều mồ hôi dưới trời nóng, có thể dùng oresol pha đúng hướng dẫn để bù muối mất qua mồ hôi.
+Chuột rút có cần uống thuốc không?
Phần lớn không cần. Thuốc giảm đau chỉ giúp ê ẩm sau cơn. Các thuốc chống chuột rút theo đơn chỉ dùng khi bác sĩ khám và chỉ định.
+Bao lâu sau chuột rút thì chơi thể thao lại được?
Khi cơ đã hết co, hết đau và con đi lại bình thường, thường ngay trong ngày hoặc hôm sau. Nếu cơ đau, sưng kéo dài hơn một ngày, nghỉ thêm và cho con đi khám.
Nguồn tham khảo
- Leg cramps — NHS (Anh)
- Muscle cramps — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
- Heat exhaustion and heatstroke — NHS (Anh)
- Rhabdomyolysis — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- An toàn khi chơi thể thao
Phần lớn chấn thương thể thao ở học sinh phòng được bằng những việc đơn giản: khám sức khỏe trước mùa tập, khởi động, đồ bảo hộ vừa người, uống đủ nước, nghỉ 1–2 ngày mỗi tuần, tránh tập nặng dưới nắng gắt, và dừng ngay khi đau. Con bị va đầu rồi choáng, đau đầu, chóng mặt thì phải rời sân và không chơi lại trong ngày hôm đó. Ai ngã gục khi đang chơi mà không đáp ứng, thở bất thường thì gọi 115 hoặc 113, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có.
- Say nắng, sốc nhiệt ở trẻ
Khi trẻ ở lâu ngoài nắng hoặc vận động mạnh lúc trời nóng, con có thể bị kiệt sức do nóng: mệt, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi, da tái, chuột rút. Đưa con vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt và quạt, cho uống nước hoặc oresol từng ngụm; con thường đỡ trong 30 phút. Sốc nhiệt là cấp cứu: con lơ mơ, nói lẫn lộn, co giật, ngất, người nóng ran, nhiệt độ từ 40°C, hoặc không đỡ sau 30 phút làm mát. Gọi 115 hoặc 113 ngay và tiếp tục làm mát con trong lúc chờ.
- Đột tử khi chơi thể thao
Ngừng tim đột ngột ở người trẻ rất hiếm, thường do một bệnh tim chưa được phát hiện như bệnh cơ tim phì đại hay rối loạn nhịp tim di truyền. Ai ngã gục trong lúc hoặc ngay sau khi chơi thể thao mà không đáp ứng, thở bất thường thì coi như đã ngừng tim: gọi 115 hoặc 113 bật loa ngoài, ép tim ngay và dùng máy sốc tim tự động (AED) nếu có. Những dấu hiệu cần đi khám tim trước khi chơi tiếp: ngất hoặc co giật khi đang gắng sức, đau ngực khi vận động, tim đập loạn không rõ lý do, hoặc trong nhà có người đột tử khi còn trẻ.
- Bong gân khi chơi thể thao
Bong gân là khi dây chằng quanh khớp bị giãn hoặc rách, hay gặp nhất ở cổ chân khi con bị lật chân lúc chạy, nhảy, đá bóng, bóng rổ. Trong 2–3 ngày đầu: cho khớp nghỉ, chườm lạnh 15–20 phút mỗi 2–3 giờ, băng ép vừa phải và kê cao; tránh xoa dầu nóng, rượu thuốc, xoa bóp. Đi khám ngay khi khớp biến dạng, tê lạnh hoặc tím chân tay, đau chói ngay trên xương, hoặc con không tự đi được bốn bước; ở tuổi đang lớn, chấn thương quanh khớp có thể là gãy xương hoặc tổn thương sụn tăng trưởng.
- Dinh dưỡng khi con tập thể thao
Phần lớn học sinh chơi thể thao chỉ cần ăn đủ ba bữa đa dạng, thêm một bữa phụ quanh buổi tập và uống đủ nước; không cần bột protein, creatine hay viên vitamin. Buổi tập dưới 1 giờ thì nước lọc là đủ; đồ uống thể thao chỉ cần khi tập liên tục hơn 1–2 giờ hoặc trời rất nóng, còn nước tăng lực thì không nên dùng. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi tập, hoặc tập dưới trời nóng rồi lú lẫn, da nóng, co giật.
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Chủ đề khác