Bong gân khi chơi thể thao: sơ cứu, khi nào cần chụp phim và tập lại
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Bong gân là khi dây chằng quanh khớp bị giãn hoặc rách, hay gặp nhất ở cổ chân khi con bị lật chân lúc chạy, nhảy, đá bóng, bóng rổ. Trong 2–3 ngày đầu: cho khớp nghỉ, chườm lạnh 15–20 phút mỗi 2–3 giờ, băng ép vừa phải và kê cao; tránh xoa dầu nóng, rượu thuốc, xoa bóp. Đi khám ngay khi khớp biến dạng, tê lạnh hoặc tím chân tay, đau chói ngay trên xương, hoặc con không tự đi được bốn bước; ở tuổi đang lớn, chấn thương quanh khớp có thể là gãy xương hoặc tổn thương sụn tăng trưởng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Khớp hoặc chi bị biến dạng, cong lệch rõ, hoặc có xương lòi ra.
- Bàn chân, bàn tay bên bị thương tê bì, lạnh, tái nhợt hoặc tím, mạch yếu.
- Con đau dữ dội, nghe tiếng rắc, không thể cử động hoặc chịu được bất kỳ sức nặng nào.
- Chấn thương kèm va đập đầu, cổ: con lơ mơ, đau đầu nhiều, nôn, đau cổ, tê yếu tay chân.
- Đầu gối sưng to nhanh trong vài giờ sau khi nghe tiếng bục, kèm đau dữ dội.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Ngay sau chấn thương và khi đến khám, con không tự đi được bốn bước, dù đi khập khiễng.
- Ấn vào xương ở mắt cá trong, mắt cá ngoài, mu bàn chân hoặc ngay dưới đầu gối thấy đau chói.
- Đầu gối hoặc cổ chân có cảm giác lỏng lẻo, khuỵu xuống khi đi.
- Sau 2–3 ngày chăm sóc tại nhà, sưng đau không giảm hoặc tăng lên.
- Sau 2 tuần vẫn chưa đi lại bình thường, hoặc khớp hay bị lật lại.
- Vùng bị thương sưng đỏ, nóng, kèm sốt.
Bong gân là gì
Dây chằng là những dải mô dai nối các xương với nhau quanh khớp. Bong gân là khi dây chằng bị kéo giãn quá mức hoặc rách một phần hay toàn bộ, thường do khớp bị vặn, lật đột ngột. Căng cơ là chấn thương ở cơ hoặc gân, hay gặp ở đùi sau, bắp chân, lưng.
Cổ chân là chỗ bị bong gân nhiều nhất, thường khi bàn chân lật vào trong lúc tiếp đất sau khi nhảy, đổi hướng đột ngột, hoặc dẫm lên chân người khác. Ngoài ra hay gặp ở đầu gối, cổ tay và ngón tay khi chống tay lúc ngã hoặc bắt bóng.
Mức độ bong gân
- Nhẹ: dây chằng bị giãn, đau và sưng nhẹ, con vẫn đi lại được. Phần lớn đỡ trong khoảng 2 tuần.
- Vừa: rách một phần dây chằng, sưng bầm nhiều hơn, đi lại đau, khớp hơi lỏng. Thường cần vài tuần.
- Nặng: rách toàn bộ dây chằng, sưng bầm lan rộng, khớp lỏng lẻo, không chịu được sức nặng. Có thể cần nẹp, bó bột hoặc phẫu thuật, phục hồi nhiều tháng.
Ở tuổi đang lớn, cần nghĩ đến gãy xương
Ở trẻ và thiếu niên chưa hết tuổi lớn, đầu xương có sụn tăng trưởng, chỗ này thường yếu hơn dây chằng, nhất là ở trẻ nhỏ. Vì vậy một cú lật chân hay chống tay có thể làm tổn thương sụn tăng trưởng hoặc gãy xương mà bên ngoài trông giống bong gân.
Dấu hiệu nghi gãy xương: đau chói khi ấn đúng lên xương, nhất là ở mép sau và đỉnh mắt cá, gốc xương bàn chân phía ngoài; con không tự đi được bốn bước; sưng bầm rất nhanh. Khi đó cần chụp X-quang. Nếu tổn thương sụn tăng trưởng không được điều trị đúng, xương có thể phát triển lệch.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi chấn thương xảy ra thế nào, khám chỗ đau, độ vững của khớp, khả năng đi lại, rồi quyết định có cần chụp X-quang hay không. Siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ chỉ dùng khi nghi rách dây chằng nặng, tổn thương sụn khớp, và thường làm khi đã bớt sưng.
Phần lớn bong gân được điều trị không mổ: băng thun, nẹp hoặc bó bột ngắn ngày tùy mức độ, nạng để đỡ sức nặng, rồi tập phục hồi chức năng. Phẫu thuật chỉ dành cho số ít trường hợp đứt dây chằng gây mất vững khớp, như đứt dây chằng chéo trước ở đầu gối.
Tập lại và quay lại sân
Sau 2–3 ngày, khi đã bớt đau, con nên bắt đầu cử động khớp nhẹ nhàng: xoay cổ chân, viết chữ cái bằng ngón chân, đi lại ngắn. Nằm im quá lâu làm khớp cứng và cơ yếu, dễ bị lật lại.
Khi đi lại không đau, tập thăng bằng như đứng một chân. Chạy và các bài tập nặng nên chờ, có khi đến 8 tuần, vì tập nặng quá sớm dễ làm tổn thương thêm; tăng dần từ chạy thẳng sang chạy đổi hướng, nhảy. Con chỉ nên quay lại thi đấu khi chạy, nhảy lò cò, đổi hướng bằng chân bị thương không đau và không thấy lỏng khớp. Quay lại quá sớm là lý do hay gặp nhất khiến cổ chân bị lật đi lật lại và lỏng khớp mạn tính.
Phòng bong gân khi chơi thể thao
- Khởi động kỹ trước khi chơi, giãn cơ sau khi chơi.
- Đi giày đúng môn, vừa chân, đế còn tốt; buộc dây chắc.
- Tăng dần thời gian và cường độ tập, không tập nặng khi cơ đang mỏi, thiếu ngủ.
- Tập thăng bằng và sức mạnh cổ chân, đầu gối đều đặn, nhất là sau một lần bong gân.
- Sau khi đã bị bong gân cổ chân, có thể dùng băng dán hoặc nẹp mềm cổ chân khi chơi trong vài tháng đầu theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
- Kiểm tra sân chơi: tránh sân trơn, ổ gà, vật cản.
Chăm sóc con tại nhà
- Dừng chơi ngay khi bị đau, không cố chơi tiếp.
- Chườm lạnh bằng túi đá hoặc gói rau đông lạnh bọc khăn mỏng, 15–20 phút mỗi lần, cách 2–3 giờ, trong 2–3 ngày đầu. Không đặt đá trực tiếp lên da.
- Băng thun ép vừa phải từ dưới lên trên chỗ bị thương; nới băng nếu ngón chân, ngón tay tê, tím hoặc lạnh, và tháo băng khi đi ngủ.
- Kê cao chỗ bị thương cao hơn tim khi nằm, ngồi, nhất là trong 2 ngày đầu.
- Dùng nạng hoặc hạn chế đi lại nếu đi bị đau; tránh chạy nhảy cho đến khi hết đau.
- Có thể dùng paracetamol để giảm đau: 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ; mỗi lần không quá 1.000 mg và cả ngày không quá 4.000 mg. Gel bôi ibuprofen giúp giảm sưng; ibuprofen dạng uống chỉ dùng khi được bác sĩ, dược sĩ khuyên, và có thể không hợp nếu con bị hen hoặc hay đau dạ dày.
- Trong 3 ngày đầu tránh chườm nóng, ngâm nước nóng, xoa dầu nóng, rượu thuốc, xoa bóp mạnh và uống rượu bia.
Hiểu lầm thường gặp
- Bong gân thì xoa dầu nóng, bóp rượu thuốc cho tan máu bầm.
- Nhiệt và xoa bóp trong vài ngày đầu làm mạch máu giãn, chảy máu và sưng nhiều hơn. Hãy chườm lạnh; chườm ấm chỉ nên dùng sau vài ngày khi đã hết sưng.
- Bong gân thì đi nắn, bó lá thuốc là nhanh khỏi.
- Nắn bóp có thể làm rách dây chằng nặng hơn hoặc bỏ sót gãy xương. Đắp lá kín dễ gây kích ứng, nhiễm trùng da và làm chậm việc đi khám.
- Đi lại được thì không thể gãy xương.
- Trẻ đang lớn có thể gãy xương hoặc tổn thương sụn tăng trưởng mà vẫn đi khập khiễng được. Đau chói khi ấn lên xương là lý do đi chụp phim.
- Bong gân phải bó bột, nằm im vài tuần mới lành.
- Phần lớn bong gân nhẹ và vừa lành nhanh hơn khi con cử động sớm và tập lại từ từ sau vài ngày đầu. Bác sĩ quyết định khi nào cần nẹp hay bó bột.
Bố mẹ hay hỏi
+Bong gân cổ chân bao lâu thì khỏi?
Phần lớn bong gân đỡ sau khoảng 2 tuần, bong gân vừa cần vài tuần, bong gân nặng có thể mất vài tháng. Tập phục hồi đúng cách giúp khớp vững lại và ít bị lật lại.
+Bong gân nên chườm nóng hay chườm lạnh?
Trong 2–3 ngày đầu chườm lạnh để giảm sưng đau. Sau đó, khi đã hết sưng, có thể chườm ấm trước khi tập để cơ mềm hơn.
+Bị bong gân có cần chụp X-quang không?
Không phải lúc nào cũng cần. Bác sĩ cho chụp khi con không tự đi được bốn bước, đau chói khi ấn lên xương, khớp biến dạng, hoặc sưng đau không đỡ sau vài ngày.
+Bao lâu sau bong gân thì được đá bóng lại?
Khi con đi lại, chạy, nhảy lò cò và đổi hướng bằng chân bị thương mà không đau, không thấy lỏng khớp. Chạy và tập nặng có khi phải chờ đến 8 tuần; bong gân nặng còn lâu hơn, bác sĩ sẽ dặn cụ thể.
+Bong gân có tự khỏi không?
Bong gân nhẹ thường tự lành nếu chăm sóc đúng trong mấy ngày đầu. Nhưng không tập phục hồi hoặc chơi lại quá sớm có thể làm khớp lỏng và bị lật đi lật lại.
Nguồn tham khảo
- Sprains and strains — NHS (Anh)
- Sprained Ankles — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Ibuprofen for children — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị gãy xương
Nghi con gãy xương khi sau ngã hay va đập, chỗ đau sưng, bầm, đau chói khi ấn vào một điểm trên xương, hoặc con không chịu cử động, không chịu đứng; con vẫn cử động được cũng chưa loại trừ gãy xương. Giữ yên chi ở đúng tư thế đang có, không nắn, không kéo, nẹp tạm và đưa con đi khám để chụp phim; không cho con ăn uống trên đường đi. Gọi 115 hoặc 113 khi xương lòi ra ngoài da, chi cong vẹo, tay chân tê lạnh hoặc tím tái, hoặc nghi con bị chấn thương cổ, lưng, gãy xương đùi.
- Đứt dây chằng đầu gối
Đứt dây chằng chéo trước là chấn thương đầu gối hay gặp khi đá bóng, bóng rổ, bóng chuyền, thường xảy ra lúc đổi hướng đột ngột, dừng gấp hay tiếp đất sai tư thế, nhiều khi không va chạm với ai. Dấu hiệu hay gặp là nghe tiếng bục trong gối, gối sưng lên trong vài giờ đến một ngày, và cảm giác gối lỏng, khuỵu xuống. Cần ngừng chơi ngay, chườm lạnh, và đi khám sớm; đi cấp cứu nếu gối biến dạng, bàn chân tê lạnh hoặc không thể chịu được sức nặng. Tùy mức độ và môn thể thao, con sẽ được tập phục hồi chức năng hoặc mổ tái tạo dây chằng; thường mất 6–12 tháng mới chơi lại thể thao đối kháng.
- Trẻ hay kêu đau khớp gối
Trẻ đang lớn hay đau gối, thường do vận động nhiều: đau ở cục xương ngay dưới bánh chè (bệnh Osgood-Schlatter), đau quanh bánh chè khi leo cầu thang, ngồi xổm, hoặc bong gân nhẹ. Những kiểu đau này thường đỡ khi nghỉ bớt, chườm lạnh và tập giãn cơ. Đau gối cũng có thể đến từ khớp háng, nhất là ở trẻ tuổi dậy thì hay thừa cân, nên đau kéo dài cần được khám cả háng. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu gối sưng nóng đỏ kèm sốt, con không đứng hay không dồn được sức nặng lên chân, hoặc đột ngột đau háng, đùi, gối sau khi ngã hay không rõ lý do.
- Đau gối tuổi dậy thì (Osgood-Schlatter)
Học sinh đang tuổi lớn, chơi nhiều môn chạy nhảy, đau và sưng ở chỗ xương nhô ngay dưới xương bánh chè thường bị bệnh Osgood-Schlatter: sụn tăng trưởng ở chỗ gân bánh chè bám vào xương chày bị kéo căng lặp đi lặp lại. Bệnh lành tính, thường hết khi con ngừng lớn, khoảng 14 tuổi ở nữ và 16 tuổi ở nam, dù cục xương nhô có thể còn lại. Chườm lạnh, kéo giãn cơ đùi, bớt chạy nhảy khi đau nhiều giúp con đỡ, và đa số vẫn chơi thể thao được. Đi khám ngay khi gối sưng nóng đỏ kèm sốt, con không đứng hay dồn sức nặng lên chân được, hoặc gối biến dạng sau chấn thương.
- Chuột rút khi chơi thể thao
Chuột rút là khi một bắp cơ, hay gặp nhất là bắp chân hoặc đùi, tự co cứng lại và đau nhói, thường kéo dài vài giây đến 10 phút rồi tự hết. Khi bị, dừng chơi, kéo giãn và xoa nhẹ bắp cơ đó, rồi uống nước; cơ có thể còn ê ẩm đến 24 giờ. Chuột rút lúc tập dưới trời nóng kèm chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi là dấu hiệu kiệt sức do nóng, cần đưa vào chỗ mát ngay. Gọi 115 hoặc 113 nếu học sinh ngã gục không đáp ứng, lơ mơ, co giật, người nóng ran, hoặc nước tiểu sẫm như nước coca kèm đau yếu cơ nhiều sau buổi tập nặng.
- Trẻ ngã đập đầu
Phần lớn trẻ ngã đập đầu chỉ bị u, bầm ngoài da và khóc ngay sau ngã, rồi chơi lại bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con ngất dù chỉ vài giây, co giật, nôn nhiều lần, li bì khó đánh thức, lẫn lộn, đi lại loạng choạng, chảy máu hoặc dịch trong từ tai, mũi, hoặc ngã từ trên cao. Nếu con vẫn bình thường, chườm lạnh chỗ u và theo dõi sát con trong 24–48 giờ đầu.
Chủ đề khác