Ngộ độc thực phẩm ở trẻ: dấu hiệu, xử trí tại nhà và khi nào đi viện
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn hoặc co giật.
- Con nôn tất cả, không giữ được ngụm nước nào, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Mắt trũng, khóc không có nước mắt, môi lưỡi khô, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím.
- Sụp mí mắt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, nói khó, nuốt khó, chảy dãi, yếu tay chân hoặc khó thở, kể cả khi con không sốt, không tiêu chảy.
- Con đã ăn nấm hái ngoài tự nhiên, thịt cóc, trứng cóc, cá nóc, hoặc sắn, măng chưa ngâm luộc kỹ, kể cả khi con chưa có biểu hiện gì.
- Đi ngoài ra máu nhiều, nôn ra máu, hoặc đau bụng dữ dội, bụng chướng cứng.
- Vài ngày sau tiêu chảy, con tiểu rất ít, da xanh xao, phù mi mắt, mệt lả.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con dưới 1 tuổi bị nôn hoặc tiêu chảy sau khi ăn đồ lạ.
- Phân có máu hoặc nhầy máu, dù con vẫn tỉnh và uống được.
- Sốt từ 38,5°C trở lên, hoặc sốt kéo dài quá 2 ngày.
- Nôn kéo dài quá 24 giờ, tiêu chảy quá 7 ngày, hoặc con ngày càng mệt hơn.
- Con có bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch, đái tháo đường, hoặc đang dùng thuốc dài ngày.
- Nhiều người cùng ăn một món bị như nhau, nhất là bữa ăn ở trường hay tiệc đông người.
Ngộ độc thực phẩm là gì
Ngộ độc thực phẩm là khi con ăn uống phải thức ăn có vi khuẩn, virus hoặc độc tố. Thủ phạm hay gặp là đồ ăn để lâu ở nhiệt độ phòng, thịt trứng chưa chín kỹ, đồ nguội như giò chả, pate, bánh mì kẹp bán rong, kem, nước đá không sạch.
Dấu hiệu thường xuất hiện từ vài giờ đến vài ngày sau khi ăn, đôi khi muộn hơn: buồn nôn, nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt, đau đầu, mệt. Nếu nhiều người cùng ăn một món và bị gần như cùng lúc, khả năng cao là do món ăn đó.
Phân biệt với viêm dạ dày ruột do virus
Viêm dạ dày ruột do virus, như norovirus hay rotavirus, cũng gây nôn và tiêu chảy, lây từ người sang người qua tay bẩn và đồ chơi. Ở nhà, cách chăm con gần như giống nhau: bù nước, cho ăn lại sớm, theo dõi dấu hiệu nặng.
Điểm khác cần nhớ là ngộ độc do độc tố có sẵn trong thức ăn hoặc trong cây, con vật có độc. Những trường hợp này có thể nặng dù con chỉ ăn một ít, và cần đi viện ngay để bác sĩ theo dõi, không chờ xem có đỡ không.
Những loại ngộ độc cần đi viện ngay
- Ngộ độc botulinum: hay gặp sau khi ăn đồ đóng hộp, đóng gói hút chân không, pate, giò chả, đồ ủ chua để lâu không bảo quản lạnh. Dấu hiệu chính không ở bụng mà ở mắt và cơ: sụp mí, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, nói khó, nuốt khó, khô miệng, rồi yếu dần từ mặt xuống tay chân và cơ thở. Trẻ nhỏ có thể khóc yếu, bú kém, mềm nhũn.
- Nấm độc: nấm mọc hoang trông rất giống nấm ăn được. Với một số loại nấm, triệu chứng chỉ xuất hiện sau nhiều giờ, có khi lúc gan đã bị tổn thương, nên đi viện ngay cả khi con chưa có biểu hiện gì. Mang theo mẫu nấm còn lại khi đi viện.
- Cá nóc: độc tố không mất đi khi nấu chín, phơi khô hay đông lạnh; con có thể tê môi, tê lưỡi, tê đầu ngón tay, rồi liệt cơ thở. Cóc: độc tố nằm ở da, nhựa cóc, gan, trứng và rất dễ dính sang thịt khi làm; con có thể nôn, đau bụng, tim đập nhanh, loạn nhịp tim, tê môi.
- Sắn (khoai mì), măng tươi chưa bóc vỏ, ngâm và luộc kỹ: có chất sinh ra xyanua, gây tê miệng, chóng mặt, nôn, khó thở, nặng có thể co giật, hôn mê.
- Thức ăn nghi có hóa chất, thuốc trừ sâu: con chảy nhiều nước bọt, vã mồ hôi, co giật cơ, đồng tử co nhỏ.
Ở cơ sở y tế, bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi con ăn gì, ăn lúc nào, có ai cùng bị không, rồi đánh giá mức độ mất nước. Phần lớn trẻ chỉ cần uống oresol theo lượng bác sĩ tính cho cân nặng. Trẻ mất nước nặng hoặc không uống được sẽ được truyền dịch.
Kháng sinh không dùng cho mọi trường hợp. Bác sĩ chỉ cho khi nghi do một số vi khuẩn, nhất là khi phân có máu và con sốt cao. Với ngộ độc botulinum, nấm độc, cóc, con cần được theo dõi tại bệnh viện vì có thể phải hỗ trợ thở hoặc dùng thuốc giải độc đặc hiệu.
Nếu nghi ngộ độc từ bữa ăn chung ở trường hoặc tiệc, bố mẹ báo cho nhà trường và trạm y tế để họ lấy mẫu kiểm tra và phát hiện những trẻ khác bị cùng lúc.
Phòng ngộ độc thực phẩm cho cả nhà
- Ăn chín, uống sôi. Thịt gia cầm, thịt xay, trứng phải nấu chín kỹ; không cho trẻ ăn gỏi, tiết canh, trứng lòng đào.
- Thức ăn đã nấu không để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, ngày nắng nóng không quá 1 giờ. Cất tủ lạnh trong hộp đậy kín, khi ăn lại thì đun nóng kỹ.
- Dùng thớt, dao riêng cho đồ sống và đồ chín. Rửa tay bằng xà phòng trước khi nấu, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh.
- Không dùng đồ hộp phồng nắp, móp méo, có mùi lạ; đồ hút chân không, pate, giò chả để theo hướng dẫn bảo quản lạnh trên bao bì.
- Không hái nấm rừng, không ăn cóc, cá nóc, cá lạ. Sắn, măng phải bóc vỏ, ngâm và luộc kỹ, đổ bỏ nước luộc.
- Dặn con đi học không mua đồ ăn vặt không rõ nguồn gốc ở cổng trường, không uống nước đá, nước mía ở quầy không sạch.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu ngay từ lần nôn hoặc đi ngoài đầu tiên, pha cả gói với đúng lượng nước ghi trên gói. Sau mỗi lần đi ngoài: trẻ dưới 2 tuổi khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu.
- Nếu con đang nôn, cho uống từng thìa nhỏ khoảng 5 ml, cách 1–2 phút. Nôn ngay sau khi uống thì chờ 5–10 phút rồi cho uống lại, chậm hơn.
- Khi con nôn hoặc mệt, đặt con nằm nghiêng để không bị sặc chất nôn, nhất là khi con đang ngủ.
- Cho ăn lại sớm khi con đỡ nôn: cháo, cơm nát, súp, chuối, chia nhiều bữa nhỏ. Trẻ bú mẹ thì vẫn cho bú, bú ít một và nhiều lần.
- Không cho uống nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước ép đóng hộp; không tự cho uống thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống nôn, kháng sinh.
- Giữ lại phần thức ăn nghi ngờ, bao bì, nhãn mác trong túi kín ở tủ lạnh, để đưa bác sĩ hoặc cán bộ y tế nếu cần.
- Cho con nghỉ học đến khi hết nôn và tiêu chảy ít nhất 48 giờ.
Hiểu lầm thường gặp
- Ăn phải đồ hỏng thì móc họng cho nôn ra hết.
- Gây nôn ở nhà không giúp con đỡ hơn và có thể làm con sặc vào phổi. Nếu nghi con ăn phải chất độc, đưa con đi viện ngay thay vì cố cho con nôn.
- Tiêu chảy do ngộ độc thì uống thuốc cầm tiêu chảy cho nhanh khỏi.
- Thuốc cầm tiêu chảy giữ vi khuẩn và độc tố lại lâu hơn trong ruột, có thể gây chướng bụng, nhất là ở trẻ nhỏ. Việc cần làm là bù nước bằng oresol.
- Bị ngộ độc thì phải kiêng sữa, nhịn ăn cho ruột nghỉ.
- Trẻ bú mẹ cần tiếp tục bú. Trẻ lớn nên ăn lại món mềm ngay khi đỡ nôn; nhịn ăn lâu làm con yếu và lâu hồi phục.
- Nấu chín kỹ thì cá nóc, cóc, nấm lạ cũng hết độc.
- Độc tố cá nóc và nhiều loại nấm độc không mất khi nấu. Độc tố của cóc nằm ở da, gan, trứng và dễ dính sang thịt khi làm. Với trẻ em, cách an toàn là không ăn những thứ này.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị ngộ độc thực phẩm bao lâu thì khỏi?
Phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần. Nếu con nôn quá 24 giờ, tiêu chảy quá 7 ngày, hoặc ngày càng mệt hơn, đưa con đi khám.
+Trẻ bị ngộ độc thực phẩm có sốt không?
Có thể sốt hoặc không sốt. Sốt cao từ 38,5°C kèm phân có máu thường do vi khuẩn, cần đi khám trong ngày. Ngộ độc botulinum biểu hiện ở mắt và cơ (sụp mí, nhìn mờ, nuốt khó) hơn là ở bụng, và rất nguy hiểm.
+Trẻ bị ngộ độc thức ăn nên ăn gì?
Khi con đỡ nôn, cho ăn cháo, cơm nát, súp, thịt cá băm nấu kỹ, chuối, chia bữa nhỏ. Tránh đồ nhiều dầu mỡ, đồ ngọt và đồ uống có ga trong vài ngày đầu.
+Có nên cho con uống nước dừa thay oresol?
Nước dừa, nước lọc, nước cháo chỉ là thêm vào, không bù đủ muối như oresol. Khi con nôn, tiêu chảy nhiều lần, hãy dùng oresol pha đúng hướng dẫn.
+Con ăn ở trường về bị đau bụng, nôn thì làm gì?
Bù nước cho con và theo dõi dấu hiệu nặng. Báo ngay cho cô giáo và nhà trường để biết có trẻ khác bị cùng lúc không; nếu nhiều trẻ cùng bị, nhà trường cần báo cơ quan y tế.
Nguồn tham khảo
- Food poisoning — NHS (Anh)
- Botulism — NHS (Anh)
- Five keys to safer food manual — WHO
- The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers — WHO
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ bị nôn
Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ đau bụng
Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.
- Ngộ độc nấm, lá cây
Không có cách nào nhìn, ngửi hay thử ở nhà để biết nấm mọc hoang có độc hay không, và nấu chín cũng không làm mất độc. Khi con ăn phải nấm hái ngoài tự nhiên hay lá, quả, hạt cây lạ, đưa con đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, và mang theo mẫu nấm, cây còn lại hoặc ảnh chụp. Những loại nấm độc nhất thường chỉ gây nôn, đau bụng sau 6–24 giờ, rồi có thể gây suy gan. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con nôn, tiêu chảy nhiều, li bì, co giật hoặc khó thở.
- Pha oresol cho trẻ
Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Chủ đề khác