Tiêu hóa

Trẻ bị tiêu chảy: bù nước, cho ăn và khi nào cần đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc mềm nhũn.
  • Con không uống được, hoặc uống vào lại nôn ra hết.
  • Mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, môi lưỡi khô, véo da bụng rồi buông ra da trở về rất chậm.
  • Hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc tã khô suốt từ sáng đến chiều.
  • Con nôn ra dịch màu xanh lá hoặc vàng xanh, bụng chướng căng và đau.
  • Trẻ nhỏ có thóp lõm, da lạnh, tay chân tái hoặc nổi vân tím.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy.
  • Phân có máu hoặc nhầy máu.
  • Con sốt từ 38,5°C trở lên không hạ, hoặc trẻ dưới 3 tháng có sốt kèm tiêu chảy.
  • Con đi ngoài liên tục, phân toàn nước (từ 10 lần trở lên trong 24 giờ là quá nhiều), hoặc khát nước nhiều, uống háo hức.
  • Tiêu chảy kéo dài quá 7 ngày, hoặc nôn kéo dài quá 2 ngày.
  • Con có bệnh mạn tính, suy dinh dưỡng, hoặc vừa đi nước ngoài về.

Thế nào là tiêu chảy

Tiêu chảy là khi con đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong 24 giờ. Điều cần nhìn là phân lỏng hơn và nhiều lần hơn bình thường của chính con.

Trẻ bú mẹ hoàn toàn thường đi phân sệt, vàng, nhiều lần trong ngày, có khi sau mỗi cữ bú. Đó là bình thường, miễn là con vẫn bú tốt, tăng cân và không mệt.

Vì sao con bị tiêu chảy

Ở trẻ nhỏ, nguyên nhân hay gặp nhất là virus, đặc biệt là rotavirus và norovirus, lây qua tay bẩn, đồ chơi và thức ăn. Một số trường hợp do vi khuẩn từ thức ăn, nước uống không sạch; khi đó phân thường có máu hoặc nhầy, con sốt cao hơn.

Điều nguy hiểm của tiêu chảy là mất nước và muối, không phải số lần đi ngoài. Trẻ càng nhỏ thì càng dễ mất nước nhanh, có khi chỉ trong vài giờ nếu con vừa nôn vừa đi ngoài.

Bù nước bằng oresol đúng cách

  • Dùng loại oresol giảm áp lực thẩm thấu, có bán ở hiệu thuốc. Đọc kỹ gói ghi pha với bao nhiêu nước: có gói pha 200 ml, có gói pha 1 lít.
  • Pha cả gói với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói. Không chia nhỏ gói, không pha đặc hơn hay loãng hơn, không thêm đường, nước ngọt hay sữa. Pha đặc quá có thể làm con mất nước nặng hơn.
  • Oresol đã pha để ở nhiệt độ phòng chỉ dùng trong 24 giờ, sau đó đổ đi và pha gói mới.
  • Sau mỗi lần đi ngoài: trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu.
  • Cho uống từng thìa nhỏ hoặc từng ngụm, chậm. Nếu con nôn, chờ 5–10 phút rồi cho uống lại, chậm hơn.
  • Nếu con đã có dấu hiệu mất nước như khát nhiều, mắt trũng, đi tiểu ít, hãy đưa con đi khám. Thường con sẽ được uống oresol theo lượng bác sĩ tính trong 4 giờ đầu; trong 4 giờ này trẻ bú mẹ vẫn bú, còn sữa công thức và thức ăn tạm dừng, sau đó cho ăn uống lại ngay.

Kẽm và chuyện ăn uống

Theo hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế, trẻ bị tiêu chảy nên uống kẽm trong 10–14 ngày liên tục, kể cả khi đã hết tiêu chảy: trẻ dưới 6 tháng 10 mg mỗi ngày, trẻ từ 6 tháng trở lên 20 mg mỗi ngày. Kẽm giúp con mau khỏi và ít bị lại trong những tháng sau. Bố mẹ hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ để chọn loại phù hợp với tuổi của con.

Con vẫn cần ăn. Trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn, bú xen giữa những lần uống oresol. Trẻ đã ăn dặm thì ăn món mềm quen thuộc như cháo, cơm nát, thịt cá băm, chuối, chia nhiều bữa nhỏ. Sau khi khỏi, cho con ăn thêm một bữa mỗi ngày trong khoảng hai tuần để bù lại.

Thuốc nên và không nên dùng

Không cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy. Thuốc làm phân ra ít đi nhưng giữ virus, vi khuẩn lại trong ruột, có thể gây chướng bụng, liệt ruột và nguy hiểm ở trẻ nhỏ.

Phần lớn tiêu chảy ở trẻ không cần kháng sinh. Khi phân có máu hoặc nghi do vi khuẩn, bác sĩ sẽ khám và quyết định. Men vi sinh có thể dùng khi bác sĩ khuyên, nhưng không thay được oresol và kẽm.

Phòng tiêu chảy cho con

  • Cho trẻ uống vắc xin rota đúng lịch: trong Tiêm chủng mở rộng, liều 1 khi trẻ đủ 2 tháng tuổi, liều 2 cách ít nhất 1 tháng, uống đủ 2 liều trước 6 tháng tuổi.
  • Rửa tay bằng xà phòng cho cả bố mẹ và con trước khi ăn, trước khi pha sữa, sau khi đi vệ sinh và thay tã.
  • Cho con uống nước đun sôi, ăn chín, rửa sạch dụng cụ pha sữa.
  • Cho con nghỉ học đến khi hết tiêu chảy và nôn ít nhất 48 giờ để không lây cho các bạn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Bắt đầu cho uống oresol ngay từ lần đi ngoài lỏng đầu tiên, không chờ con mệt mới cho uống.
  • Cho bú mẹ nhiều lần hơn; khi con chưa có dấu hiệu mất nước, trẻ uống sữa công thức vẫn pha đúng tỷ lệ như thường ngày, không pha loãng.
  • Cho con uống kẽm mỗi ngày, đủ 10–14 ngày.
  • Cho ăn món mềm, dễ tiêu, chia bữa nhỏ; tránh nước ngọt có ga, nước ép đóng hộp và đồ uống thể thao vì nhiều đường làm tiêu chảy nặng hơn.
  • Thay tã, vệ sinh vùng mông bằng nước ấm, lau khô và bôi kem chống hăm để tránh loét da.
  • Đếm số lần đi ngoài, số lần đi tiểu và lượng nước con uống được mỗi ngày để kể với bác sĩ khi cần.

Hiểu lầm thường gặp

Bị tiêu chảy thì phải kiêng ăn, kiêng sữa cho ruột nghỉ.
Nhịn ăn làm con yếu đi và lâu khỏi hơn. Trẻ cần tiếp tục bú mẹ và ăn món mềm trong suốt thời gian bị tiêu chảy.
Pha oresol đặc hơn thì bù nước nhanh hơn.
Pha sai tỷ lệ, nhất là pha gói lớn với ít nước, làm muối trong máu tăng cao và có thể gây co giật. Phải pha đúng lượng nước ghi trên gói.
Cho uống thuốc cầm tiêu chảy để con đỡ đi ngoài.
Thuốc cầm tiêu chảy không dùng cho trẻ em. Thuốc chỉ che triệu chứng, không bù được nước đã mất và có thể gây biến chứng nặng.
Nước ngọt có ga hoặc nước tăng lực bù nước được như oresol.
Những đồ uống này nhiều đường, ít muối, có thể làm tiêu chảy nặng hơn. Oresol là lựa chọn đúng; nước cháo, nước canh và nước lọc chỉ là thêm vào.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị tiêu chảy bao lâu thì khỏi?

Tiêu chảy do virus thường kéo dài 5–7 ngày, ít khi quá 2 tuần. Nếu quá 7 ngày chưa đỡ, bố mẹ nên đưa con đi khám.

+Trẻ bị tiêu chảy có nên uống sữa không?

Có. Trẻ bú mẹ thì bú nhiều hơn. Trẻ uống sữa công thức vẫn pha đúng tỷ lệ như bình thường; chỉ đổi sữa khi bác sĩ khuyên. Nếu con đã mất nước, trong 4 giờ đầu bù oresol thì tạm dừng sữa công thức theo hướng dẫn của bác sĩ, sữa mẹ vẫn cho bú.

+Con không chịu uống oresol vì mặn thì làm sao?

Cho uống từng thìa nhỏ, để mát, dùng cốc hoặc thìa con thích. Không thêm đường hay nước ngọt vào oresol. Nếu con vẫn không uống được và có dấu hiệu mất nước, đưa con đi khám ngay.

+Trẻ bị tiêu chảy có nên uống men vi sinh?

Một số loại men vi sinh có thể rút ngắn tiêu chảy một chút, nên dùng khi bác sĩ khuyên. Men vi sinh không thay được oresol và kẽm.

+Tiêu chảy có máu ở trẻ có nguy hiểm không?

Phân có máu thường do vi khuẩn hoặc nguyên nhân khác cần bác sĩ khám trong ngày. Trẻ nhỏ khóc thét từng cơn kèm phân nhầy máu cần đi cấp cứu ngay vì có thể bị lồng ruột.

Nguồn tham khảo

  1. The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers — WHO
  2. Diarrhoea and vomiting — NHS (Anh)
  3. Diarrhea in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Lịch uống vắc-xin Rota trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng — Bộ Y tế và UNICEF Việt Nam

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Pha oresol cho trẻ

    Pha cả gói oresol với đúng lượng nước đun sôi để nguội ghi trên gói (có gói 200 ml, có gói 1 lít), đong bằng dụng cụ có vạch, không chia nhỏ gói, không thêm đường, sữa hay nước ngọt, và chỉ dùng trong 24 giờ. Sau mỗi lần đi ngoài lỏng, trẻ dưới 2 tuổi uống khoảng 50–100 ml, trẻ 2–10 tuổi khoảng 100–200 ml, trẻ lớn hơn uống theo nhu cầu, từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ. Pha đặc hơn hướng dẫn có thể gây co giật, tổn thương não. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ mất nước

    Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Trẻ bị nôn

    Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.

  • Ngộ độc thực phẩm ở trẻ

    Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.

  • Trẻ đau bụng

    Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

Chủ đề khác