Sốt và bệnh truyền nhiễm

Trẻ sốt phát ban: nhận biết, chăm sóc và phân biệt với sởi, sốt xuất huyết

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi

Trả lời nhanh

Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Con co giật, hoặc li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn.
  • Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím, ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu.
  • Vừa hạ sốt mà con mệt lả, vật vã, tay chân lạnh, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng.
  • Con thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực hoặc môi tím tái.
  • Con không uống được, nôn tất cả, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con nổi ban khi đang sốt, hoặc lần đầu con sốt rồi nổi ban mà chưa được bác sĩ khám: đi khám trong ngày.
  • Con từ 3 đến 6 tháng tuổi sốt từ 39°C.
  • Sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, nhất là vào mùa sốt xuất huyết, hoặc sốt quá 3 ngày.
  • Ban kèm ho, chảy mũi, mắt đỏ, hoặc con chưa tiêm vắc xin sởi.
  • Sốt từ 5 ngày trở lên kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ.
  • Ban nổi sau khi con uống thuốc, ngứa nhiều, hoặc ban kéo dài quá 3 ngày.

Sốt phát ban là gì

Bố mẹ thường gọi chung là sốt phát ban khi con sốt rồi nổi ban. Ở trẻ nhỏ, kiểu hay gặp nhất là bệnh do virus herpes người type 6 hoặc 7 (bác sĩ có thể gọi là ban đào hay roseola). Virus này khác với virus gây bệnh zona, thủy đậu, và gần như mọi trẻ đều nhiễm một lần trước 3 tuổi.

Virus lây qua nước bọt, dịch mũi họng, thường từ người lớn hoặc trẻ khác không có triệu chứng. Trẻ lây mạnh nhất trong những ngày đang sốt; khi ban đã mọc, con hầu như không còn lây. Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh này.

Diễn biến điển hình

  • Con sốt cao đột ngột, thường 39–40°C, kéo dài 3–5 ngày, có khi tới 7 ngày. Ngoài sốt, con có thể hơi chảy mũi, đỏ họng, quấy, ăn kém, đi ngoài phân lỏng, mí mắt hơi sưng, nổi hạch nhỏ sau gáy.
  • Điều đặc trưng là khi hạ sốt bằng thuốc, con vẫn chơi, vẫn bú, trông không ốm nặng như mức nhiệt độ.
  • Khi con hết sốt, thường trong vòng một ngày, ban xuất hiện: những chấm hoặc nốt hồng nhỏ, có thể hơi gồ, có khi có quầng nhạt xung quanh, mọc ở ngực, lưng, bụng rồi lan lên cổ, mặt, tay. Ban không ngứa, ấn vào thì nhạt màu.
  • Ban tự bay sau vài giờ đến 1–2 ngày, không để lại thâm, không cần bôi thuốc.
  • Vì ban chỉ mọc sau khi hết sốt, nhiều khi đến lúc đó bác sĩ và bố mẹ mới biết chắc là sốt phát ban.

Sốt cao và co giật

Vì sốt lên nhanh và cao, một số trẻ bị co giật do sốt trong những ngày đầu: con mất ý thức, mắt trợn, tay chân giật hoặc cứng đờ, thường dưới 5 phút. Phần lớn cơn co giật do sốt không để lại tổn thương não, nhưng lần đầu con co giật, bố mẹ cần đưa con đi khám ngay để bác sĩ loại trừ nguyên nhân khác.

Khi con đang giật: đặt con nằm nghiêng trên chỗ phẳng, nới quần áo, không nhét gì vào miệng, không cố giữ chặt tay chân, ghi lại thời gian. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn.

Phân biệt với những bệnh sốt kèm ban khác

  • Sởi: ban mọc khi con đang sốt cao, từ sau tai, mặt lan xuống thân và chân, con mệt nhiều, kèm ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; ban bay để lại thâm như da hổ.
  • Sốt xuất huyết: chấm đỏ li ti hoặc mảng bầm dưới da, ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu. Ngày thứ 3 đến thứ 7, đúng lúc hạ sốt, là lúc dễ chuyển nặng. Hết sốt mà con mệt hơn, đau bụng, nôn, tay chân lạnh là dấu hiệu nguy hiểm, khác hẳn trẻ sốt phát ban hết sốt là chơi lại.
  • Rubella: sốt nhẹ, hạch sau tai và sau gáy, ban mọc từ mặt xuống, nhạt và nhanh bay.
  • Tay chân miệng: loét miệng, phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối.
  • Dị ứng thuốc: ban hoặc mề đay xuất hiện sau khi uống thuốc, thường ngứa nhiều.
  • Bệnh Kawasaki: sốt từ 5 ngày trở lên, mắt đỏ không có ghèn, môi đỏ nứt, lưỡi đỏ, bàn tay bàn chân sưng đỏ, nổi hạch cổ; cần đi khám sớm vì có thể ảnh hưởng đến tim.

Bác sĩ sẽ làm gì

Thường bác sĩ chỉ cần hỏi diễn biến và khám để chẩn đoán. Trong những ngày đang sốt, khi chưa thấy ban, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu hoặc nước tiểu để loại trừ sốt xuất huyết, nhiễm trùng tiểu hay nhiễm khuẩn khác, nhất là ở trẻ nhỏ hoặc vào mùa sốt xuất huyết.

Sốt phát ban do virus không cần kháng sinh. Bác sĩ hướng dẫn hạ sốt, bù nước và những dấu hiệu cần quay lại.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con uống nhiều nước hơn bình thường; trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều lần hơn. Có thể cho uống oresol pha đúng hướng dẫn nếu con kèm đi ngoài lỏng.
  • Khi con sốt từ 38,5°C hoặc quấy khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Trong mùa sốt xuất huyết, khi chưa được bác sĩ khám, không dùng ibuprofen; không dùng aspirin.
  • Mặc quần áo mỏng, thoáng, để phòng mát; có thể lau người bằng khăn ấm. Không ủ ấm, không lau bằng nước lạnh, nước đá hay cồn.
  • Ghi lại giờ, nhiệt độ, liều thuốc và lúc ban xuất hiện; chụp ảnh ban để cho bác sĩ xem.
  • Ban không ngứa, không cần bôi kem hay thuốc gì lên da.
  • Cho con nghỉ nhà trẻ khi còn sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc. Khi đã hết sốt, chỉ còn ban mà con khỏe thì có thể đi học lại.

Hiểu lầm thường gặp

Sốt phát ban phải kiêng gió, kiêng nước, ủ kín cho ban mọc hết.
Ban mọc theo diễn biến của bệnh. Ủ kín làm con sốt cao hơn, dễ co giật, kiêng tắm làm da bẩn, dễ nhiễm trùng. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió là đúng.
Con sốt cao 3–4 ngày là phải uống kháng sinh.
Sốt phát ban do virus, kháng sinh không có tác dụng. Nhưng sốt cao nhiều ngày vẫn cần bác sĩ khám để loại trừ các bệnh khác.
Thấy ban mọc là bệnh đã ra ngoài, không cần theo dõi nữa.
Với sốt phát ban điển hình, ban mọc là lúc bệnh sắp khỏi. Nhưng chấm đỏ ấn không mất màu, hoặc hết sốt mà con mệt hơn, có thể là sốt xuất huyết hay bệnh nặng khác.
Ban mọc là do mọc răng hoặc do nóng trong.
Ban sau sốt ở trẻ nhỏ thường do virus. Mọc răng không gây sốt cao kéo dài nhiều ngày.

Bố mẹ hay hỏi

+Sốt phát ban bao lâu thì khỏi?

Sốt thường kéo dài 3–5 ngày, có khi tới 7 ngày, ban mọc sau khi hết sốt và bay sau 1–2 ngày. Cả đợt bệnh thường khoảng một tuần.

+Trẻ sốt phát ban có lây không?

Có, chủ yếu trong những ngày đang sốt, qua nước bọt và dịch mũi họng. Khi ban đã mọc và con hết sốt, con hầu như không còn lây.

+Sốt phát ban có được tắm không?

Được. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay, giúp con dễ chịu hơn.

+Làm sao phân biệt sốt phát ban với sởi?

Sốt phát ban: ban mọc sau khi hết sốt, con khỏe lại. Sởi: ban mọc khi đang sốt cao, từ mặt xuống, con mệt, kèm ho, chảy mũi, mắt đỏ. Khi chưa chắc, đưa con đi khám.

+Sốt phát ban có bị lại không?

Hiếm khi bị lại cùng một virus. Nhưng có nhiều virus khác cũng gây sốt kèm ban, nên con có thể sốt và nổi ban thêm lần nữa do virus khác.

+Trẻ sốt phát ban có cần kiêng ăn gì không?

Không cần kiêng. Cho con ăn món mềm, dễ tiêu, chia bữa nhỏ, uống nhiều nước; không ép khi con chưa muốn ăn.

Nguồn tham khảo

  1. Roseola — NHS (Anh)
  2. Rashes in babies and children — NHS (Anh)
  3. Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143) — NICE

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Bệnh sởi ở trẻ

    Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Sốt co giật

    Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.

  • Trẻ bị nổi mẩn ngứa

    Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự hết trong vài ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Mẩn đỏ kèm sốt mà ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu cũng cần đi cấp cứu ngay.

  • Tay chân miệng

    Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.

Chủ đề khác