Sốt và bệnh truyền nhiễm

Bệnh sởi ở trẻ: dấu hiệu, cách chăm sóc và khi nào cần đi viện

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, thở rít, hoặc môi tím tái.
  • Con li bì, khó đánh thức, lú lẫn, co giật, hoặc kêu đau đầu dữ dội, cổ cứng.
  • Con không uống được, nôn tất cả, đi ngoài nhiều lần phân toàn nước, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Ho ông ổng, khàn tiếng kèm thở rít khi đang nằm yên.
  • Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị sởi, hoặc trẻ đang điều trị ung thư, dùng corticoid kéo dài hay suy giảm miễn dịch bị sởi.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt kèm ho, chảy mũi, mắt đỏ và bắt đầu nổi ban: đưa con đi khám trong ngày, gọi trước cho cơ sở y tế để được khám ở khu riêng, tránh lây cho trẻ khác.
  • Con chưa tiêm vắc xin sởi, hoặc dưới 1 tuổi, vừa tiếp xúc với người bị sởi: hỏi bác sĩ ngay, không chờ con có triệu chứng.
  • Ban đã bay hoặc đang bay mà con vẫn sốt, hoặc đã hết sốt rồi lại sốt lại.
  • Con đau tai, chảy mủ tai, ho nhiều lên, hoặc tiêu chảy kéo dài.
  • Mắt con đỏ, đau, sợ ánh sáng nhiều, có nhiều ghèn, hoặc con nhìn mờ.

Sởi lây thế nào

Sởi do virus sởi gây ra. Virus bay trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, và có thể lơ lửng trong phòng thêm khoảng 2 giờ sau khi người bệnh đã đi. Gần như mọi trẻ chưa có miễn dịch ở chung phòng với người bị sởi đều sẽ mắc.

Người bệnh lây cho người khác từ khoảng 4 ngày trước khi nổi ban đến 4 ngày sau khi nổi ban, tức là lây cả khi chưa ai nghĩ đến sởi. Sau khi tiếp xúc, thường khoảng 10–14 ngày con mới có triệu chứng, có khi tới 3 tuần.

Ở Việt Nam, sởi hay tăng vào mùa đông xuân, nhưng những năm gần đây dịch có thể bùng lên bất kỳ lúc nào ở nơi nhiều trẻ chưa tiêm đủ mũi. Trẻ chưa đến tuổi tiêm, trẻ bỏ lỡ mũi tiêm và trẻ suy dinh dưỡng là những trẻ dễ mắc và dễ bị nặng nhất.

Diễn biến của bệnh

  • Những ngày đầu: sốt tăng dần rồi sốt cao, ho, hắt hơi, chảy mũi, mắt đỏ, chảy nước mắt, có ghèn, con mệt và quấy. Bên trong má, ngang răng hàm, có thể thấy những chấm nhỏ trắng xám trên nền đỏ; bác sĩ gọi là hạt Koplik.
  • Sau 3–4 ngày sốt: ban đỏ nhỏ, hơi gồ lên mặt da, mọc đầu tiên ở sau tai, chân tóc, trán, mặt, rồi lan xuống cổ, ngực, lưng, tay và chân trong khoảng 3 ngày. Các ban có thể liền nhau thành từng mảng. Lúc ban mọc là lúc con sốt cao và mệt nhất.
  • Khi ban mọc đến chân, sốt thường giảm dần. Ban bay theo đúng thứ tự đã mọc, để lại vết thâm và bong vảy mịn như phấn, trông lốm đốm như da hổ. Vết thâm tự mất sau vài tuần.
  • Ho có thể kéo dài thêm 1–2 tuần sau khi hết ban. Nếu ban đã bay mà con vẫn sốt, đó là dấu hiệu có biến chứng.

Biến chứng cần để ý

Virus sởi làm hệ miễn dịch của con yếu đi trong nhiều tuần, nên vi khuẩn dễ tấn công thêm. Biến chứng hay gặp nhất là viêm tai giữa, viêm phổi và tiêu chảy. Viêm phổi là nguyên nhân chính khiến trẻ bị sởi phải nằm viện và tử vong. Một số trẻ bị viêm thanh quản với ho ông ổng, thở rít.

Sởi có thể làm tổn thương mắt, loét giác mạc, nặng có thể mù, nhất là ở trẻ thiếu vitamin A. Hiếm hơn nhưng rất nặng là viêm não, thường xuất hiện vài ngày đến hai tuần sau khi nổi ban, với đau đầu, nôn, li bì, co giật. Sau khi khỏi sởi, nhiều trẻ sụt cân, dễ ốm vặt trong vài tháng, nên cần được ăn uống đầy đủ hơn.

Phân biệt sởi với sốt phát ban, sốt xuất huyết

  • Sởi: ban mọc khi con đang sốt cao, từ mặt lan xuống, con mệt nhiều, kèm ho, chảy mũi, mắt đỏ; ban bay để lại thâm.
  • Sốt phát ban ở trẻ nhỏ (thường do virus herpes 6, 7): con sốt cao vài ngày nhưng vẫn khá tỉnh, ban hồng mịn chỉ mọc sau khi đã hết sốt, chủ yếu ở thân mình, bay sau 1–2 ngày, không để lại thâm.
  • Sốt xuất huyết: chấm đỏ li ti hoặc mảng bầm dưới da, ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu, có thể kèm chảy máu cam, chảy máu chân răng; giai đoạn nguy hiểm là khi bắt đầu hạ sốt.
  • Rubella: sốt nhẹ, nổi hạch sau tai, sau gáy, ban mọc nhanh và nhạt hơn sởi. Bệnh nhẹ ở trẻ nhưng nguy hiểm cho thai nhi nếu lây sang người mang thai.
  • Khi chưa chắc, bố mẹ đưa con đi khám. Bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu để xác định sởi.

Bác sĩ sẽ làm gì

Chưa có thuốc diệt virus sởi. Bác sĩ khám để tìm biến chứng, hướng dẫn chăm sóc tại nhà khi con nhẹ, và cho nhập viện khi con viêm phổi, mất nước, có dấu hiệu thần kinh hoặc con còn quá nhỏ.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế, trẻ bị sởi được uống vitamin A liều cao theo tuổi, thường hai ngày liền, để giảm tổn thương mắt và biến chứng. Liều này do nhân viên y tế cho; bố mẹ không tự mua vitamin A liều cao về cho con uống. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn kèm theo, như viêm tai, viêm phổi.

Phòng sởi cho con

Tiêm vắc xin là cách phòng sởi hiệu quả nhất. Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ được tiêm miễn phí mũi sởi lúc 9 tháng tuổi và mũi sởi-rubella lúc 18 tháng tuổi. Ở các cơ sở tiêm dịch vụ có vắc xin sởi-quai bị-rubella, thường tiêm từ 12 tháng tuổi và nhắc lại theo lịch bác sĩ hẹn. Khi có dịch, Bộ Y tế có thể tổ chức tiêm sớm hơn hoặc tiêm bổ sung cho trẻ lớn; bố mẹ theo thông báo của trạm y tế.

Hai mũi vắc xin bảo vệ khoảng 97% trẻ. Con lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt. Nếu con chưa tiêm mà vừa tiếp xúc với người bị sởi, tiêm vắc xin trong vòng 3 ngày có thể giúp phòng bệnh hoặc làm bệnh nhẹ hơn; với trẻ quá nhỏ hoặc suy giảm miễn dịch, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm kháng thể trong vòng 6 ngày.

Con bị sởi cần nghỉ học, ở nhà ít nhất đến hết ngày thứ 4 sau khi nổi ban, tránh tiếp xúc với trẻ nhỏ chưa tiêm và người mang thai. Báo cho nhà trường để các gia đình khác kiểm tra lịch tiêm của con mình.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con nằm phòng thoáng, sạch, đủ sáng nhưng tránh ánh sáng chói nếu con sợ ánh sáng. Không đóng kín cửa, không ủ chăn kín.
  • Cho con uống nhiều nước: nước lọc, sữa, nước canh, nước quả, oresol pha đúng hướng dẫn trên gói. Trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều lần hơn.
  • Cho ăn món mềm, lỏng, dễ nuốt, chia nhiều bữa nhỏ; không kiêng tôm cá, thịt, trứng, rau xanh. Con cần đủ chất để hồi phục.
  • Lau mắt bằng khăn sạch thấm nước ấm, nhỏ mắt và mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% vài lần mỗi ngày. Mỗi mắt dùng một góc khăn riêng.
  • Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô, mặc quần áo vải mềm, thoáng. Cắt ngắn móng tay để con không gãi trầy da.
  • Khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không dùng aspirin.
  • Người chăm con nên đã tiêm vắc xin hoặc từng bị sởi, đeo khẩu trang và rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi chăm con.

Hiểu lầm thường gặp

Bị sởi phải kiêng nước, kiêng gió, kiêng tắm thì ban mới mọc hết.
Kiêng tắm làm da bẩn, dễ nhiễm trùng, và ủ kín làm con sốt cao hơn. Ban mọc theo diễn biến của bệnh, không phụ thuộc gió hay nước. Tắm nước ấm nhanh trong phòng kín gió là đúng.
Bị sởi phải kiêng ăn tanh, kiêng rau, chỉ ăn cháo trắng.
Kiêng khem làm con thiếu chất, nhất là thiếu vitamin A, dễ biến chứng mắt và lâu hồi phục. Con nên ăn đủ thịt, cá, trứng, rau màu xanh đậm, quả màu vàng cam.
Cho con đi chơi gần trẻ bị sởi để bị sớm cho xong.
Sởi có thể gây viêm phổi, viêm não và tử vong. Vắc xin cho con miễn dịch mà không phải chịu những nguy cơ này.
Con đã tiêm một mũi sởi lúc 9 tháng là đủ.
Một mũi lúc 9 tháng chưa bảo vệ đủ cho mọi trẻ. Con cần mũi tiếp theo lúc 18 tháng hoặc theo lịch tiêm dịch vụ.

Bố mẹ hay hỏi

+Bệnh sởi bao lâu thì khỏi?

Nếu không có biến chứng, con thường hết sốt sau khi ban mọc đến chân và khỏi sau khoảng 10 ngày kể từ khi bắt đầu sốt. Ho và mệt có thể kéo dài thêm 1–2 tuần.

+Trẻ bị sởi có lây không, phải nghỉ học bao lâu?

Sởi lây rất mạnh, từ khoảng 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi nổi ban. Con nên nghỉ học ít nhất đến hết ngày thứ 4 sau khi nổi ban và đến khi hết sốt.

+Bị sởi rồi có bị lại không?

Rất hiếm. Trẻ đã mắc sởi thật sự thường có miễn dịch suốt đời. Con vẫn nên tiêm đủ các mũi phối hợp để phòng quai bị, rubella.

+Con bị sởi có nên tắm không?

Có. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay, giúp con sạch da và dễ chịu hơn.

+Trẻ dưới 9 tháng có bị sởi không?

Có. Kháng thể từ mẹ giảm dần trong những tháng đầu, nên trẻ chưa đến tuổi tiêm vẫn có thể mắc và thường bị nặng. Trong mùa dịch, hạn chế đưa con đến chỗ đông người và theo hướng dẫn tiêm sớm của trạm y tế nếu có.

+Bị sởi có cần uống kháng sinh không?

Kháng sinh không diệt được virus sởi. Bác sĩ chỉ kê khi con có nhiễm khuẩn kèm theo như viêm tai, viêm phổi.

Nguồn tham khảo

  1. Measles (fact sheet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Measles — NHS (Anh)
  3. Measles (Rubeola) — CDC (Hoa Kỳ)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Trẻ sốt phát ban

    Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Viêm phổi ở trẻ em

    Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.

  • Trẻ bị nổi mẩn ngứa

    Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự hết trong vài ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Mẩn đỏ kèm sốt mà ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu cũng cần đi cấp cứu ngay.

  • Vắc xin sởi-quai bị-rubella

    Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, con được tiêm miễn phí vắc xin sởi lúc 9 tháng và vắc xin sởi-rubella lúc 18 tháng; chương trình chưa có thành phần quai bị. Vắc xin phối hợp sởi-quai bị-rubella (MMR) là vắc xin dịch vụ, thường tiêm từ 12 tháng tuổi, cần 2 mũi để bảo vệ lâu dài, và các mũi có thành phần sởi phải cách nhau ít nhất 1 tháng. Khoảng 7 đến 11 ngày sau tiêm, con có thể sốt và nổi ban nhẹ trong 2–3 ngày; đó là phản ứng thường gặp. Nếu con co giật, khó thở, sưng môi mặt hoặc li bì sau tiêm, đưa con đi cấp cứu ngay.

Chủ đề khác