Tiêm sởi, quai bị, rubella (MMR) cho trẻ: khi nào tiêm, mấy mũi, phản ứng ra sao
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, con được tiêm miễn phí vắc xin sởi lúc 9 tháng và vắc xin sởi-rubella lúc 18 tháng; chương trình chưa có thành phần quai bị. Vắc xin phối hợp sởi-quai bị-rubella (MMR) là vắc xin dịch vụ, thường tiêm từ 12 tháng tuổi, cần 2 mũi để bảo vệ lâu dài, và các mũi có thành phần sởi phải cách nhau ít nhất 1 tháng. Khoảng 7 đến 11 ngày sau tiêm, con có thể sốt và nổi ban nhẹ trong 2–3 ngày; đó là phản ứng thường gặp. Nếu con co giật, khó thở, sưng môi mặt hoặc li bì sau tiêm, đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trong vài phút đến vài giờ sau tiêm, con khó thở, thở rít, sưng môi, mặt hoặc lưỡi.
- Nổi mề đay lan nhanh, da tái, tay chân lạnh, con mềm nhũn hoặc li bì.
- Con co giật, kể cả khi đang sốt.
- Vài tuần sau tiêm, trên da nổi chấm đỏ tím hay vết bầm không rõ lý do, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi khó cầm.
- Con sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn liên tục.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Sốt từ 39°C, hoặc sốt kéo dài quá 3 ngày.
- Ban nhiều, ngứa, hoặc ban kèm ho, mắt đỏ, con mệt lả: có thể không phải do vắc xin, cần bác sĩ khám.
- Sưng má, sưng dưới hàm làm con đau, khó ăn.
- Con đã quá 18 tháng mà chưa tiêm đủ mũi sởi nào, hoặc bố mẹ không nhớ con đã tiêm gì: mang sổ đến trạm y tế.
- Con đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, corticoid liều cao, vừa truyền máu hay globulin miễn dịch, hoặc từng dị ứng nặng với gelatin hay neomycin: hỏi bác sĩ trước khi tiêm.
Ba bệnh này nguy hiểm thế nào
Sởi lây rất mạnh và có thể gây viêm phổi, viêm não, mù lòa, thậm chí tử vong ở trẻ nhỏ. Quai bị gây sưng đau tuyến mang tai và có thể biến chứng viêm màng não, viêm tinh hoàn, giảm thính lực. Rubella thường nhẹ ở trẻ, nhưng nếu phụ nữ mang thai mắc bệnh, thai nhi có thể bị dị tật nặng ở mắt, tai, tim.
Tiêm cho con không chỉ bảo vệ con, mà còn bảo vệ những người không tiêm được như trẻ dưới 9 tháng, phụ nữ đang mang thai và người suy giảm miễn dịch trong nhà.
Lịch tiêm miễn phí và lịch dịch vụ
- Tiêm chủng mở rộng: vắc xin sởi đơn lúc con đủ 9 tháng tuổi.
- Tiêm chủng mở rộng: vắc xin sởi-rubella lúc con đủ 18 tháng tuổi.
- Chương trình không có vắc xin quai bị. Muốn phòng quai bị, con cần tiêm vắc xin sởi-quai bị-rubella ở cơ sở tiêm dịch vụ.
- Vắc xin sởi-quai bị-rubella dịch vụ: thường tiêm mũi 1 từ 12 tháng tuổi; mũi 2 cách ít nhất 1 tháng, tuổi cụ thể tùy loại vắc xin và hẹn của bác sĩ. Hai mũi cho bảo vệ lâu dài.
- Các mũi có thành phần sởi (sởi đơn, sởi-rubella, sởi-quai bị-rubella) phải cách nhau ít nhất 1 tháng. Mang sổ tiêm để bác sĩ sắp xếp, tránh tiêm trùng.
- Khi có dịch sởi, trẻ từ 6 đến dưới 9 tháng có thể được tiêm sớm một mũi theo hướng dẫn của ngành y tế; mũi này không thay cho các mũi theo lịch.
Phản ứng sau tiêm
Vì là vắc xin sống đã được làm yếu, phản ứng thường đến muộn. Khoảng 7 đến 11 ngày sau tiêm, con có thể sốt, hơi mệt và nổi ban hồng giống ban sởi nhẹ. Khoảng 2 đến 3 tuần sau, con có thể sưng nhẹ ở má, cổ, dưới hàm, hoặc đau khớp nhẹ. Các phản ứng này thường hết sau 2–3 ngày.
Sốt sau tiêm đôi khi gây co giật do sốt ở trẻ nhỏ, thường vào khoảng 7–10 ngày sau mũi đầu; co giật luôn cần đưa con đi cấp cứu. Rất hiếm khi (khoảng 1 trên 30.000 trẻ) vắc xin làm giảm tiểu cầu tạm thời, gây chấm đỏ tím, bầm tím trên da. Dị ứng nặng cực kỳ hiếm và thường xảy ra trong vài phút đầu ở điểm tiêm.
Các nghiên cứu lớn đã cho thấy vắc xin sởi-quai bị-rubella không liên quan đến tự kỷ.
Hiệu quả của vắc xin
Sau 2 mũi, khoảng 99 trên 100 người được bảo vệ trước sởi và rubella, khoảng 88 trên 100 người được bảo vệ trước quai bị. Trẻ đã tiêm mà vẫn mắc quai bị thường bị nhẹ hơn nhiều.
Bảo vệ bắt đầu sau khoảng 2 tuần kể từ mũi tiêm. Vì vậy khi có dịch, bố mẹ nên cho con tiêm sớm theo lịch, không đợi.
Khi nào hoãn hoặc không tiêm
Con hơi mệt, sổ mũi mà không sốt cao vẫn có thể tiêm; nếu con sốt cao hoặc ốm nhiều, hoãn đến khi khỏe. Không tiêm khi con có suy giảm miễn dịch do bệnh hoặc do thuốc, hoặc từng dị ứng nặng với thành phần của vắc xin như gelatin, neomycin.
Nếu con vừa được truyền máu hay truyền globulin miễn dịch, vắc xin có thể kém tác dụng nếu tiêm quá sớm; bác sĩ sẽ hẹn thời điểm phù hợp.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi lại ngày tiêm và đặt nhắc từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 12 sau tiêm để để ý sốt và ban.
- Khi con sốt, cho uống nhiều nước, bú nhiều lần hơn, mặc thoáng, không ủ ấm.
- Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ.
- Ban sau tiêm không cần bôi thuốc hay kiêng tắm; tắm nước ấm, lau khô cho con.
- Mang sổ tiêm chủng mỗi lần đi tiêm để bác sĩ tính đúng khoảng cách giữa các mũi có thành phần sởi.
- Trước khi con vào nhà trẻ, rà lại sổ xem con đã đủ các mũi sởi, rubella, và quai bị nếu tiêm dịch vụ.
Hiểu lầm thường gặp
- Vắc xin sởi-quai bị-rubella gây tự kỷ.
- Nhiều nghiên cứu lớn đã cho thấy không có liên quan nào giữa vắc xin này và tự kỷ.
- Con đã tiêm sởi trong chương trình thì không bị quai bị.
- Vắc xin sởi và sởi-rubella của chương trình không có thành phần quai bị. Muốn phòng quai bị cần vắc xin sởi-quai bị-rubella dịch vụ.
- Con nổi ban sau tiêm là bị sởi thật, phải kiêng gió, kiêng nước.
- Ban nhẹ khoảng một tuần sau tiêm là phản ứng thường gặp và tự hết sau vài ngày. Con vẫn tắm, ăn uống bình thường; chỉ cần đi khám khi con sốt cao, mệt nhiều hoặc có dấu hiệu nặng.
- Tiêm một mũi là đủ cả đời.
- Cần 2 mũi để bảo vệ lâu dài. Mũi thứ hai giúp những trẻ chưa đáp ứng đủ sau mũi đầu được bảo vệ.
Bố mẹ hay hỏi
+Tiêm sởi lúc 9 tháng rồi có cần tiêm MMR không?
Mũi sởi 9 tháng và sởi-rubella 18 tháng của chương trình không phòng quai bị. Nếu muốn phòng thêm quai bị, bố mẹ có thể cho con tiêm vắc xin sởi-quai bị-rubella dịch vụ, cách mũi sởi trước ít nhất 1 tháng.
+Tiêm MMR mấy mũi?
Hai mũi. Mũi đầu thường từ 12 tháng tuổi, mũi thứ hai theo lịch của loại vắc xin và hẹn của bác sĩ, cách mũi đầu ít nhất 1 tháng.
+Sau tiêm sởi bao lâu thì sốt?
Thường khoảng 7 đến 11 ngày sau tiêm, sốt kéo dài 2–3 ngày, có thể kèm ban nhẹ. Đây là lúc vắc xin đang tạo miễn dịch.
+Con dị ứng trứng có tiêm vắc xin sởi-quai bị-rubella được không?
Phản ứng dị ứng nặng với vắc xin này cực kỳ hiếm và thường liên quan đến chất ổn định gelatin, không phải đạm trứng. Hãy kể với bác sĩ khám sàng lọc về mọi tiền sử dị ứng của con để được tư vấn.
+Lỡ hẹn mũi MMR thứ hai thì có phải tiêm lại từ đầu không?
Không cần. Chỉ cần tiêm mũi còn thiếu càng sớm càng tốt.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
- MMR (measles, mumps and rubella) vaccine — NHS (Anh)
- Measles vaccines: WHO position paper, April 2017 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Rubella vaccines: WHO position paper, July 2020 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Bệnh sởi ở trẻ
Sởi do virus gây ra, lây rất mạnh qua không khí. Bệnh bắt đầu bằng sốt cao, ho, chảy mũi, mắt đỏ chảy nước; sau 3–4 ngày sốt, ban đỏ mọc từ sau tai, mặt rồi lan xuống thân và chân. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 10 ngày, nhưng trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 1 tuổi, và trẻ suy dinh dưỡng dễ bị viêm phổi, viêm tai, tiêu chảy, tổn thương mắt. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật, không uống được, hoặc ban đã bay mà vẫn sốt cao.
- Quai bị ở trẻ
Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 1–2 tuần với nghỉ ngơi, ăn mềm, uống đủ nước và paracetamol khi đau, sốt. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, co giật, đau bụng trên dữ dội, hoặc đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.
- Trẻ sốt phát ban
Sốt phát ban hay gặp ở trẻ 6 tháng đến 2 tuổi, thường do virus herpes 6 hoặc 7: con sốt cao đột ngột, thường 3–5 ngày, nhưng vẫn khá tỉnh, rồi khi hết sốt thì nổi ban hồng nhỏ ở ngực, lưng, bụng, không ngứa, tự bay sau 1–2 ngày. Bệnh tự khỏi, chỉ cần hạ sốt bằng paracetamol và cho uống đủ nước. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, trẻ co giật, li bì, hoặc có ban tím đỏ ấn không mất màu cần đi cấp cứu ngay; ban kèm sốt mà chưa được khám nên đi khám trong ngày để loại trừ sởi và sốt xuất huyết.
Chủ đề khác