Sốc phản vệ ở trẻ: dấu hiệu nhận biết và việc cần làm ngay
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân, xảy ra rất nhanh, thường chỉ vài phút sau khi con ăn một thức ăn, dùng một thuốc hoặc bị ong đốt, và có thể đe dọa tính mạng. Khi con sưng môi lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi: nếu con đã được kê bút tiêm adrenalin thì tiêm ngay, rồi gọi 115 hoặc 113. Cho con nằm xuống, kê cao chân (khó thở thì cho ngồi dậy từ từ), và không để con đứng dậy hay đi lại, kể cả khi con có vẻ đã đỡ.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Môi, lưỡi, họng, mặt sưng lên đột ngột, nhất là sau khi ăn, uống thuốc hoặc bị ong đốt.
- Khó thở, thở nhanh, thở rít, khò khè, ho liên tục, khàn giọng, kêu nghẹn cổ hoặc khó nuốt.
- Da, môi, lưỡi tái, xám hoặc tím; da lạnh khi sờ.
- Con choáng, chóng mặt, ngất, lơ mơ, lú lẫn; trẻ nhỏ mềm nhũn, đầu ngoẹo, không phản ứng như mọi khi.
- Nôn nhiều, đau bụng dữ dội cùng lúc với nổi mẩn, sưng phù sau khi tiếp xúc với thứ con dị ứng.
- Con đã từng bị phản vệ và vừa tiếp xúc lại với chất đó, kể cả khi mới chỉ có triệu chứng nhẹ.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con nổi mày đay, ngứa, sưng mí mắt nhẹ sau khi ăn hoặc dùng thuốc, nhưng thở bình thường và tỉnh táo: đi khám trong ngày và theo dõi sát, gọi 115 hoặc 113 nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nặng nào.
- Con đã qua một lần phản vệ: hẹn khám chuyên khoa dị ứng để tìm nguyên nhân và được hướng dẫn cách phòng.
- Con đã bị phản ứng với một thuốc hay vắc xin trước đây: báo cho nhân viên y tế trước mỗi lần tiêm, uống thuốc.
- Bút tiêm adrenalin của con sắp hết hạn hoặc con đã lớn, tăng cân nhiều: gặp bác sĩ để kê lại.
Sốc phản vệ là gì
Phản vệ là phản ứng dị ứng nặng, lan ra toàn cơ thể, làm sưng đường thở, co thắt phế quản và tụt huyết áp. Triệu chứng thường bắt đầu trong vài phút, có khi đến khoảng nửa giờ hoặc hơn sau khi tiếp xúc. Sốc phản vệ là khi huyết áp tụt, con choáng, lả đi.
Một lần phản vệ có thể tiến triển rất nhanh trong vài phút, nên không chờ xem con có tự đỡ không. Sau khi đã đỡ, triệu chứng vẫn có thể quay lại sau vài giờ, vì vậy con cần được theo dõi ở bệnh viện.
Những gì hay gây phản vệ ở trẻ
- Thức ăn: lạc, các loại hạt, sữa bò, trứng, hải sản (tôm, cua, cá), vừng, đậu nành.
- Thuốc: một số kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm, thuốc gây tê, gây mê.
- Côn trùng đốt: ong vò vẽ, ong mật, ong bắp cày, kiến lửa.
- Hiếm hơn: vắc xin, nhựa cao su. Có khi không tìm được nguyên nhân.
Làm gì ngay khi nghi con bị phản vệ
- Nếu con đã được kê bút tiêm adrenalin: tiêm ngay vào mặt ngoài đùi theo hướng dẫn trên bút, có thể tiêm qua quần áo. Không chờ xem triệu chứng có nặng lên không.
- Gọi 115 hoặc 113, nói rõ con có thể đang bị phản vệ. Nếu có người khác ở đó, một người tiêm bút, một người gọi.
- Cho con nằm xuống, kê cao chân. Nếu con khó thở, cho con ngồi dậy từ từ, tựa lưng ở tư thế con thấy dễ thở. Trẻ đang nôn hoặc lơ mơ thì cho nằm nghiêng.
- Không để con đứng dậy, không cho con đi lại, không bế dựng con chạy, kể cả khi con nói đã đỡ.
- Nếu do ong đốt và nọc còn trên da, gạt nọc ra.
- Nếu sau khoảng 5 phút con không đỡ và có bút thứ hai, tiêm bút thứ hai ở đùi bên kia.
- Nếu con ngừng thở, không phản ứng: bắt đầu ép tim thổi ngạt và làm theo hướng dẫn của điều phối viên.
Ở bệnh viện, bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ tiêm adrenalin, cho thở oxy, truyền dịch và theo dõi nhịp thở, huyết áp. Con thường được theo dõi ít nhất vài giờ, có khi lâu hơn, vì phản ứng có thể quay lại. Trước khi về, bác sĩ quyết định con có cần bút tiêm adrenalin mang theo người không, và hẹn khám chuyên khoa dị ứng.
Thuốc chống dị ứng dạng uống chỉ làm giảm ngứa, mẩn; không cứu được phản vệ và không thay được adrenalin.
Sống cùng nguy cơ phản vệ
- Tránh chất con đã từng phản ứng. Đọc kỹ thành phần thức ăn, báo cho quán ăn, nhà trường, ông bà biết con dị ứng gì.
- Nếu con được kê bút tiêm, luôn mang theo hai bút, kiểm tra hạn dùng, không để bút ở nơi quá nóng (trong xe ô tô ngoài nắng) hoặc trong tủ lạnh.
- Dạy cô giáo, người trông trẻ và chính con (khi đủ lớn) nhận biết dấu hiệu phản vệ và cách dùng bút.
- Đưa cho nhà trường một bản kế hoạch xử trí phản vệ có chữ ký của bác sĩ.
- Khi đi tiêm, đi khám, luôn báo cho nhân viên y tế con từng bị phản vệ với chất gì.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi lại thời điểm con tiếp xúc với chất nghi ngờ, triệu chứng bắt đầu lúc nào và đã tiêm bút lúc mấy giờ, để báo bác sĩ.
- Sau một lần phản vệ, chụp ảnh nhãn thức ăn hoặc vỏ thuốc nghi ngờ mang đến khi đi khám dị ứng.
- Cho con đeo vòng tay hoặc thẻ ghi rõ dị ứng, nhất là khi con đi học, đi chơi xa.
- Ở lại theo dõi 30 phút tại nơi tiêm sau mỗi mũi vắc xin, như nhân viên y tế dặn.
- Không tự cho con thử lại thức ăn hay thuốc đã từng gây phản ứng nặng ở nhà.
Hiểu lầm thường gặp
- Uống thuốc chống dị ứng là đủ, không cần đi viện.
- Thuốc chống dị ứng dạng uống chỉ giảm ngứa, mẩn và tác dụng chậm. Phản vệ cần adrenalin và cấp cứu ngay.
- Tiêm bút xong, con đỡ rồi thì ở nhà theo dõi.
- Tác dụng của adrenalin có thể hết trước khi phản ứng hết, và triệu chứng có thể quay lại sau vài giờ. Con vẫn phải đến bệnh viện.
- Lần trước chỉ nổi mẩn thì lần sau cũng nhẹ thôi.
- Mức độ phản ứng không đoán trước được. Lần sau có thể nặng hơn, nên cần khám dị ứng và có kế hoạch xử trí.
- Con choáng thì bế dựng con lên, cho đi lại cho tỉnh.
- Đứng dậy hoặc bế dựng có thể làm huyết áp tụt thêm, gây ngừng tim. Cho con nằm, kê cao chân, không để con đứng.
Bố mẹ hay hỏi
+Sốc phản vệ xảy ra sau bao lâu?
Thường trong vài phút sau khi ăn, dùng thuốc hoặc bị đốt, đôi khi đến khoảng nửa giờ hoặc lâu hơn. Phản ứng có thể quay lại sau vài giờ dù đã đỡ, vì vậy con cần được theo dõi ở bệnh viện.
+Làm sao phân biệt mẩn ngứa bình thường với sốc phản vệ?
Mẩn ngứa đơn thuần chỉ ở da, con vẫn thở bình thường, tỉnh táo. Phản vệ có thêm khó thở, khò khè, sưng môi lưỡi, khàn giọng, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi, và cần gọi 115 hoặc 113 ngay.
+Bút tiêm adrenalin tiêm ở đâu?
Tiêm vào mặt ngoài đùi, có thể tiêm qua quần áo, theo hướng dẫn in trên bút. Bác sĩ kê bút sẽ chỉ cho bố mẹ và con cách dùng; nên tập với bút tập không có kim.
+Con từng bị phản vệ sau tiêm vắc xin, có tiêm tiếp được không?
Bác sĩ cần xem lại loại vắc xin, mức độ phản ứng và quyết định cho con. Luôn báo tiền sử này trước mỗi lần tiêm.
+Sau sốc phản vệ, con cần khám gì?
Con nên được khám chuyên khoa dị ứng để tìm nguyên nhân, được hướng dẫn tránh chất gây dị ứng, và bác sĩ quyết định con có cần mang bút tiêm adrenalin không.
Nguồn tham khảo
- Anaphylaxis — NHS (Anh)
- Emergency treatment of anaphylaxis: guidelines for healthcare providers — Hội đồng Hồi sức Anh (Resuscitation Council UK)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ dị ứng thức ăn
Dị ứng thức ăn là khi hệ miễn dịch của con phản ứng với một thức ăn, hay gặp nhất với sữa bò, trứng, lạc, các loại hạt, tôm cua, cá, đậu nành, lúa mì và vừng. Phản ứng thường xảy ra trong vài phút đến 2 giờ sau khi ăn: mẩn ngứa, mày đay, sưng môi mắt, nôn, đau bụng. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, khò khè, khàn tiếng, sưng lưỡi, choáng hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Không tự kiêng tràn lan; đưa con đi khám để bác sĩ xác định đúng thức ăn cần tránh.
- Trẻ bị dị ứng thuốc
Dị ứng thuốc ở trẻ thường biểu hiện bằng mẩn đỏ, mày đay, ngứa sau khi dùng một thuốc mới, hay gặp nhất với kháng sinh và thuốc giảm đau chống viêm. Khi con chỉ nổi mẩn nhẹ, tạm ngừng thuốc nghi ngờ và đưa con đến bác sĩ trong ngày. Gọi 115 hoặc 113 hay đi cấp cứu ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khàn giọng, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ; hoặc khi da phồng rộp, bong tróc, loét miệng, đỏ mắt sau khi dùng thuốc. Nhiều đợt phát ban khi đang uống kháng sinh thật ra do virus, nên đừng tự kết luận con dị ứng suốt đời mà hãy để bác sĩ đánh giá.
- Trẻ bị côn trùng đốt
Phần lớn vết muỗi, kiến, bọ đốt chỉ sưng đỏ, ngứa vài ngày và chăm được ở nhà: rửa bằng xà phòng, chườm lạnh, cắt ngắn móng tay để con không gãi. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu sau khi bị đốt con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi, hoặc con bị ong vò vẽ, ong bắp cày đốt nhiều nốt hay đốt vào miệng, họng. Với kiến ba khoang, không đập hay miết lên da; gạt nhẹ con kiến đi rồi rửa ngay bằng xà phòng và nhiều nước.
- Trẻ bị nổi mẩn ngứa
Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự hết trong vài ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Mẩn đỏ kèm sốt mà ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu cũng cần đi cấp cứu ngay.
- Ép tim thổi ngạt cho trẻ
Nếu con không phản ứng khi gọi, lay nhẹ và không thở hoặc chỉ thở ngáp, hãy gọi 115 hoặc 113 (bật loa ngoài) và bắt đầu ngay: mở đường thở, thổi ngạt 5 lần, rồi ép tim 30 lần xen 2 lần thổi, nhịp 100–120 lần mỗi phút, ép lún khoảng một phần ba bề dày ngực. Trẻ dưới 1 tuổi ép bằng hai ngón cái, hai bàn tay ôm quanh ngực; trẻ lớn hơn ép bằng gót một hoặc hai bàn tay ở nửa dưới xương ức. Nếu chỉ có một mình và chưa gọi được, làm khoảng 1 phút rồi gọi 115 hoặc 113, sau đó làm tiếp cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên cấp cứu đến.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.
Chủ đề khác