Da

Trẻ bị côn trùng đốt: muỗi, kiến, ong, kiến ba khoang xử trí thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Phần lớn vết muỗi, kiến, bọ đốt chỉ sưng đỏ, ngứa vài ngày và chăm được ở nhà: rửa bằng xà phòng, chườm lạnh, cắt ngắn móng tay để con không gãi. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu sau khi bị đốt con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, nôn nhiều, choáng hoặc lả đi, hoặc con bị ong vò vẽ, ong bắp cày đốt nhiều nốt hay đốt vào miệng, họng. Với kiến ba khoang, không đập hay miết lên da; gạt nhẹ con kiến đi rồi rửa ngay bằng xà phòng và nhiều nước.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Sưng môi, mí mắt, mặt hoặc lưỡi, khó thở, thở rít, khò khè, khàn giọng, khó nuốt sau khi bị đốt.
  • Con nôn nhiều, đau bụng dữ dội, choáng, da tái lạnh, nổi mẩn khắp người hoặc lả đi.
  • Bị ong vò vẽ, ong bắp cày, ong khoái đốt nhiều nốt (từ khoảng 5 nốt trở lên ở trẻ nhỏ), kể cả khi con vẫn tỉnh táo.
  • Bị ong đốt vào trong miệng, lưỡi, họng, hoặc vào mắt.
  • Trong 1–3 ngày sau khi bị ong đốt, nước tiểu đỏ hoặc nâu sẫm, tiểu ít, con mệt, đau cơ, phù.
  • Con đã từng bị phản vệ do côn trùng đốt và vừa bị đốt lại: dùng bút tiêm adrenalin nếu được kê, rồi gọi 115 hoặc 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Vết đốt sưng to, đỏ, nóng, đau tăng dần sau 1–2 ngày, có mủ, có vệt đỏ chạy dài, hoặc con sốt.
  • Con bị ong đốt từ hai nốt trở lên hoặc bị đốt gần mắt, kể cả khi con vẫn khỏe; vết đốt quanh mắt sưng làm con khó mở mắt.
  • Viêm da do kiến ba khoang rộng, phồng rộp nhiều, hoặc gần mắt, vùng kín.
  • Lông sâu róm dính vào mắt, hoặc đau rát nhiều, nổi mẩn lan rộng sau khi chạm sâu.
  • Con sốt cao trong vài ngày sau khi bị muỗi đốt nhiều, nhất là vào mùa sốt xuất huyết.
  • Nốt ngứa mọc thành đám, đi rồi lại, kéo dài nhiều tuần, cả nhà hoặc chỉ mình con bị.

Muỗi, kiến, bọ chét, rệp đốt

Vết muỗi đốt là nốt sưng đỏ, ngứa, có điểm chích nhỏ ở giữa, ở vùng da hở. Trẻ nhỏ phản ứng mạnh hơn người lớn: có bé bị một nốt sưng to vài cm, hơi cứng, đỏ, có khi phồng nước, nhất là ở mặt, mí mắt, chân. Sưng to trong 1–2 ngày đầu thường là phản ứng tại chỗ, ít khi là nhiễm trùng.

Kiến lửa đốt gây đau rát, sau một ngày thành mụn mủ nhỏ vô trùng; không nặn. Bọ chét, rệp hay đốt thành cụm hoặc hàng ở chân, eo, nơi quần áo bó. Có trẻ bị mẩn ngứa dai dẳng thành đám do mẫn cảm với vết đốt, kéo dài vài tuần và mọc lại mỗi mùa côn trùng.

Ong đốt

Ong mật để lại ngòi trên da: gạt ngòi ra càng sớm càng tốt bằng cạnh một chiếc thẻ cứng hoặc móng tay, không dùng nhíp bóp vì sẽ ép thêm nọc vào. Rửa xà phòng, chườm lạnh, kê cao chỗ bị đốt. Đau, sưng đỏ quanh vết đốt trong 1–2 ngày là thường gặp.

Ong vò vẽ, ong bắp cày, ong khoái không để lại ngòi nhưng có thể đốt nhiều lần và nọc mạnh hơn. Bị đốt nhiều nốt, nọc ong có thể làm tổn thương cơ, thận, gan, máu sau vài giờ đến vài ngày, kể cả khi lúc đầu con trông vẫn ổn. Vì vậy trẻ bị nhiều nốt cần đến bệnh viện để được theo dõi, và bố mẹ cần để ý màu nước tiểu của con trong vài ngày sau.

Bất kỳ ai cũng có thể bị phản vệ khi bị ong đốt, có khi chỉ sau vài phút. Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay khi thấy dấu hiệu ở mục cấp cứu. Trong lúc chờ, con choáng, da tái thì cho nằm và kê cao chân; con khó thở thì để ngồi ở tư thế con thấy dễ thở. Không để con đứng dậy hay đi lại, kể cả khi con có vẻ đã đỡ.

Kiến ba khoang và sâu róm

Kiến ba khoang không cắn mà tiết ra chất độc khi bị đập, miết lên da. Sau khoảng nửa ngày đến một ngày, da xuất hiện vệt đỏ rát, phồng nước hoặc mụn mủ, thường thành vệt dài, có khi in sang vùng da đối diện như khuỷu tay, cổ. Nhiều người nhầm với giời leo. Kiến ba khoang hay bay vào nhà vào mùa mưa, nhất là ở nhà gần ruộng, bãi cỏ, bị hút theo ánh đèn.

Khi thấy kiến trên da con, thổi hoặc gạt nhẹ bằng tờ giấy, rồi rửa ngay vùng da bằng xà phòng và nhiều nước, giặt quần áo, gối có thể dính kiến. Nếu da đã viêm, rửa nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, có thể đắp gạc sạch thấm nước muối sinh lý mát, giữ con không gãi và cho con đi khám nếu viêm rộng, phồng rộp nhiều hoặc gần mắt.

Lông sâu róm, sâu lông gây đau rát, ngứa, nổi mẩn đỏ. Dán băng dính lên vùng da rồi gỡ ra để lấy lông, rửa bằng nước, không chà xát. Nếu lông vào mắt, rửa mắt bằng nhiều nước sạch và đưa con đi khám mắt ngay.

Phòng muỗi và côn trùng đốt cho con

  • Cho con ngủ màn, kể cả giấc ngủ trưa, vì muỗi vằn truyền sốt xuất huyết đốt cả ban ngày.
  • Mặc áo dài tay, quần dài màu sáng khi ra vườn, công viên, đi dã ngoại; đi giày kín ở bãi cỏ.
  • Đổ nước đọng trong chậu cây, lốp xe, chai lọ quanh nhà mỗi tuần; đậy kín bể chứa nước.
  • Trẻ dưới 2 tháng: dùng màn, không bôi thuốc xua muỗi. Từ 2 tháng tuổi có thể dùng thuốc xua côn trùng chứa DEET nồng độ không quá 30% hoặc picaridin; loại chứa dầu khuynh diệp chanh chỉ dùng từ 3 tuổi.
  • Người lớn xịt thuốc lên tay mình rồi xoa cho con; không bôi lên tay trẻ nhỏ (con hay đưa tay lên miệng), quanh mắt, miệng, vết thương; tắm rửa cho con khi về nhà.
  • Không để con trêu chọc tổ ong; đóng cửa, dùng lưới chắn và tắt bớt đèn vào mùa kiến ba khoang.

Chăm sóc con tại nhà

  • Rửa vết đốt bằng xà phòng và nước sạch.
  • Chườm lạnh bằng khăn bọc đá hoặc khăn ướt lạnh 10–20 phút để giảm sưng, ngứa; kê cao tay chân bị đốt.
  • Cắt ngắn móng tay, nhắc con không gãi để tránh nhiễm trùng.
  • Nếu con ngứa nhiều, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về thuốc kháng histamin uống phù hợp với tuổi; nếu đau, có thể dùng paracetamol theo cân nặng.
  • Không tự bôi kem có corticoid khi chưa có bác sĩ kê; không bôi dầu gió, vôi, kem đánh răng, không đắp lá lên vết đốt.
  • Sau khi bị ong đốt nhiều hoặc bị đốt lần đầu, theo dõi con ít nhất vài giờ và để ý màu nước tiểu trong 1–3 ngày.

Hiểu lầm thường gặp

Bị ong đốt thì bôi vôi, kem đánh răng, dầu gió hay nước tiểu cho hết đau.
Những thứ này không trung hòa được nọc, có thể làm rát và nhiễm trùng da. Gạt ngòi, rửa xà phòng, chườm lạnh là đủ với vết đốt đơn lẻ.
Đắp lá, gạo nếp nhai, đậu xanh giã lên vết kiến ba khoang sẽ rút độc.
Đắp các thứ này lên vùng da đang viêm, phồng rộp dễ gây nhiễm trùng, để lại sẹo thâm. Rửa sạch, giữ sạch và đi khám khi viêm rộng.
Con bị ong đốt nhiều mà vẫn chơi bình thường thì không sao.
Nọc ong vò vẽ, ong bắp cày có thể gây tổn thương thận, cơ sau vài giờ đến vài ngày. Trẻ bị nhiều nốt cần được đưa đi khám và theo dõi.
Khó thở sau ong đốt, cho uống thuốc chống dị ứng là đủ.
Thuốc kháng histamin chỉ giảm ngứa, không cứu được phản vệ. Khó thở, sưng môi lưỡi, choáng là cấp cứu: gọi 115 hoặc 113 ngay.
Bị muỗi đốt nhiều thì chắc chắn sẽ bị sốt xuất huyết.
Chỉ muỗi vằn mang virus mới truyền bệnh. Vẫn nên phòng muỗi kỹ, và đưa con đi khám nếu con sốt cao vào mùa dịch.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị muỗi đốt sưng to có sao không?

Trẻ nhỏ hay sưng to hơn người lớn, thường hết trong vài ngày với chườm lạnh. Đi khám nếu chỗ sưng nóng, đau tăng sau 1–2 ngày, có mủ, hoặc con sốt.

+Bị ong đốt bao lâu thì hết sưng?

Vết đốt đơn lẻ thường sưng đau nhiều nhất trong 1–2 ngày đầu và đỡ dần trong một tuần. Sưng lan rộng cả cánh tay, cẳng chân nên cho con đi khám.

+Trẻ bị kiến ba khoang đốt bôi gì?

Rửa sạch, giữ khô sạch, có thể đắp gạc thấm nước muối sinh lý mát. Thuốc bôi nên do bác sĩ chọn tùy mức độ viêm; không đắp lá, không bôi kem đa năng có corticoid.

+Có dùng thuốc xua muỗi cho trẻ sơ sinh được không?

Trẻ dưới 2 tháng chỉ nên dùng màn. Từ 2 tháng tuổi có thể dùng sản phẩm chứa DEET không quá 30% hoặc picaridin, bôi một lớp mỏng lên vùng da hở, tránh tay, mắt, miệng.

+Vết muỗi đốt để lại thâm phải làm sao?

Thâm sau muỗi đốt thường mờ dần trong vài tháng. Hạn chế gãi, che nắng vùng da và không bôi kem trộn làm trắng da.

Nguồn tham khảo

  1. Insect bites and stings — NHS (Anh)
  2. Anaphylaxis — NHS (Anh)
  3. How to Choose an Insect Repellent for Your Child — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Emergency treatment of anaphylaxis: guidelines for healthcare providers (2021) — Resuscitation Council UK

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị nổi mẩn ngứa

    Nổi mẩn ngứa ở trẻ hay gặp nhất là mày đay: những nốt, mảng sưng đỏ gồ lên, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác, thường do virus, thức ăn, thuốc hoặc côn trùng đốt, và tự hết trong vài ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con sưng môi, mặt, lưỡi, khó thở, khò khè, khàn giọng, nôn nhiều hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Mẩn đỏ kèm sốt mà ấn cốc thủy tinh lên vẫn không mất màu cũng cần đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ dị ứng thức ăn

    Dị ứng thức ăn là khi hệ miễn dịch của con phản ứng với một thức ăn, hay gặp nhất với sữa bò, trứng, lạc, các loại hạt, tôm cua, cá, đậu nành, lúa mì và vừng. Phản ứng thường xảy ra trong vài phút đến 2 giờ sau khi ăn: mẩn ngứa, mày đay, sưng môi mắt, nôn, đau bụng. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, khò khè, khàn tiếng, sưng lưỡi, choáng hoặc lả đi, vì đó có thể là sốc phản vệ. Không tự kiêng tràn lan; đưa con đi khám để bác sĩ xác định đúng thức ăn cần tránh.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Giời leo (zona) ở trẻ

    Giời leo, tên y học là zona, do virus thủy đậu nằm im trong dây thần kinh hoạt động trở lại: một dải da đỏ có chùm mụn nước, chỉ ở một bên người, thường rát, đau hoặc ngứa. Bệnh chỉ gặp ở trẻ đã từng bị thủy đậu (ít hơn ở trẻ đã tiêm vắc xin thủy đậu), ở trẻ thường nhẹ hơn người lớn và lành sau 2–4 tuần. Nên cho con đi khám sớm, tốt nhất trong 3 ngày đầu, để bác sĩ quyết định có cần thuốc kháng virus; đi khám ngay nếu mụn nước ở quanh mắt, trán, đầu mũi, lan khắp người, hoặc con đang có bệnh làm giảm miễn dịch. Không vẽ mực, đắp lá hay đắp đậu xanh lên mụn nước.

  • Trẻ bị rôm sảy

    Rôm sảy là những nốt đỏ li ti hoặc mụn nước nhỏ ở cổ, gáy, lưng, ngực, nách và các nếp gấp, xuất hiện khi con bị nóng và ra nhiều mồ hôi. Cách chữa chính là làm mát cho con: mặc thoáng, tắm nước mát, để phòng thông gió; rôm thường lặn sau vài ngày mà không cần thuốc. Không đắp lá, không bôi kem có corticoid hay kem không rõ nguồn gốc lên da con. Đưa con đi khám nếu nốt mưng mủ, vùng da sưng nóng đau, con sốt, hoặc rôm không đỡ sau 3–4 ngày dù đã giữ mát; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C cần đi khám ngay.

Chủ đề khác