Nước giếng khoan nhiễm asen: có an toàn cho trẻ không, làm gì
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Nước giếng khoan có asen (thạch tín) vượt 10 microgam mỗi lít, tức 0,01 mg/l, không an toàn để con uống, pha sữa hay nấu ăn. Đây là mức hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và cũng là giới hạn trong quy chuẩn nước sạch sinh hoạt của Bộ Y tế. Asen không nhìn, ngửi hay nếm ra được, và đun sôi không loại bỏ được asen, nên cách duy nhất để biết là xét nghiệm nước; trong lúc chờ kết quả, hãy dùng nước máy hoặc nước đóng chai cho con ăn uống. Asen gây hại âm thầm qua nhiều năm, nhưng nếu con nôn, đau bụng, tiêu chảy dữ dội, tê bì tay chân hay li bì sau khi uống phải nước hoặc hóa chất lạ, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nôn nhiều lần, đau bụng dữ dội, tiêu chảy ồ ạt sau khi uống nước lạ, nhất là kèm tê bì, chuột rút tay chân.
- Con li bì, lơ mơ, khó đánh thức hoặc co giật.
- Con nuốt hoặc nghi nuốt thuốc diệt chuột, thuốc trừ sâu, hóa chất bảo quản gỗ hay bất kỳ chất gì không rõ: không gây nôn, mang theo vỏ chai và đến cấp cứu ngay, kể cả khi con vẫn bình thường.
- Con nôn tất cả, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Gia đình đã dùng nước giếng khoan chưa xét nghiệm để uống, nấu ăn trong nhiều năm và con có những mảng da sạm màu, đốm trắng xen kẽ, hoặc da lòng bàn tay, bàn chân dày cứng lên.
- Kết quả xét nghiệm cho thấy nước nhà mình có asen vượt 0,01 mg/l mà cả nhà đã uống lâu ngày: đưa con đi khám để bác sĩ tư vấn theo dõi.
- Con hay tê bì, châm chích ở bàn tay, bàn chân kéo dài mà chưa rõ nguyên nhân.
- Mẹ đang mang thai hoặc cho con bú mà vẫn uống nước giếng khoan chưa xét nghiệm: hỏi bác sĩ khi đi khám thai hoặc khám cho bé, và chuyển sang nước an toàn ngay.
Asen trong nước giếng đến từ đâu
Asen có sẵn trong đất đá. Ở một số vùng, nhất là những vùng đồng bằng, asen hòa vào mạch nước ngầm, nên nước giếng khoan có thể nhiễm asen dù gia đình không làm gì sai. Hai giếng gần nhau có thể có mức asen rất khác nhau.
Nước nhiễm asen thường trong, không mùi, không vị lạ. Nước có mùi tanh, màu vàng hay cặn đỏ là dấu hiệu nhiễm sắt; nước trong cũng có thể có asen, nước có sắt cũng có thể có asen. Không có cách nào nhận ra bằng mắt.
Vì sao trẻ cần được bảo vệ hơn
Asen vô cơ trong nước giếng là chất gây ung thư ở người. Uống lâu năm có thể gây tổn thương da trước tiên, rồi tăng nguy cơ ung thư da, bàng quang, phổi, bệnh tim mạch, tiểu đường và tê bì do tổn thương thần kinh ngoại biên. Những bệnh này có thể xuất hiện nhiều năm sau, kể cả khi đã ngừng uống.
Asen đi qua được nhau thai. Tiếp xúc khi còn trong bụng mẹ và trong những năm đầu đời có liên quan đến ảnh hưởng lên sự phát triển trí tuệ, trí nhớ của trẻ và bệnh tật khi lớn. Trẻ nhỏ uống nhiều nước so với cân nặng, nhất là bé bú sữa công thức pha bằng nước, nên chọn nguồn nước an toàn cho con càng sớm càng tốt.
Xét nghiệm nước ở đâu, đọc kết quả thế nào
Bố mẹ có thể hỏi trạm y tế xã, phường hoặc liên hệ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật của tỉnh, thành phố để được hướng dẫn lấy mẫu và xét nghiệm, hoặc gửi mẫu đến phòng thí nghiệm được công nhận. Hỏi rõ cách lấy mẫu, đựng mẫu để kết quả đúng.
Nếu kết quả asen từ 0,01 mg/l (10 microgam mỗi lít) trở xuống, nước đạt mức an toàn về asen. Nếu cao hơn, không dùng nước đó để uống, nấu cơm, nấu canh, pha sữa. Nên xét nghiệm lại theo hướng dẫn của nơi xét nghiệm, và xét nghiệm cả nước sau khi qua bộ lọc để biết bộ lọc có tác dụng không.
Nếu nước nhà mình nhiễm asen
- Dùng nước máy, nước đóng chai, hoặc nước mưa hứng và trữ sạch cho ăn uống, nấu ăn và pha sữa.
- Nước nhiễm asen vẫn có thể dùng để tắm, giặt, lau nhà; với trẻ nhỏ, để ý không cho con uống nước khi tắm.
- Đun sôi, lọc qua vải, khử bằng clo hay để lắng không làm hết asen. Đun sôi lâu còn làm nước cạn đi, asen đặc hơn.
- Nếu lắp thiết bị xử lý, chọn loại ghi rõ có khả năng khử asen, bảo dưỡng và thay lõi đúng hướng dẫn, rồi xét nghiệm lại nước sau lọc. Bể lọc cát chỉ giảm được một phần, cần xét nghiệm lại mới biết.
- Báo cho hàng xóm cùng dùng mạch nước, và hỏi chính quyền địa phương về nguồn nước sạch tập trung.
Con đã uống nước nhiễm asen thì sao
Điều quan trọng nhất là chuyển sang nước an toàn ngay; lượng asen trong người sẽ giảm dần khi không còn tiếp xúc. Bố mẹ đừng tự cho con uống thuốc giải độc, thuốc nam hay thực phẩm chức năng quảng cáo thải độc.
Hãy đưa con đi khám và kể với bác sĩ gia đình đã dùng nước giếng bao lâu, mang theo kết quả xét nghiệm nước. Bác sĩ sẽ khám da, hỏi các triệu chứng và quyết định có cần xét nghiệm nước tiểu hay theo dõi gì thêm.
Chăm sóc con tại nhà
- Chưa có kết quả xét nghiệm thì tạm dùng nước máy hoặc nước đóng chai cho con uống và pha sữa.
- Ghi lại vị trí, độ sâu giếng, năm khoan nếu biết, để nơi xét nghiệm tư vấn.
- Nấu cơm, nấu canh, ngâm rửa rau quả lần cuối bằng nước an toàn; cơm hút nhiều nước khi nấu.
- Mẹ đang cho con bú tiếp tục cho bú bình thường và uống nước an toàn.
- Có bộ lọc thì ghi ngày thay lõi, xét nghiệm lại nước sau lọc theo hướng dẫn.
- Cất thuốc diệt chuột, thuốc trừ sâu, hóa chất lên cao hoặc trong tủ khóa, không đựng hóa chất trong chai nước.
Hiểu lầm thường gặp
- Đun sôi nước giếng là hết độc.
- Đun sôi diệt được vi khuẩn nhưng không loại bỏ asen. Nước càng cạn khi đun, asen càng đặc hơn.
- Nước trong, không mùi thì sạch.
- Asen không làm nước đổi màu, đổi mùi hay vị. Chỉ xét nghiệm mới biết nước có asen không.
- Lọc qua bể cát hay bình lọc là uống được.
- Bể lọc cát và nhiều bình lọc thông thường chỉ giảm một phần hoặc không giảm asen. Phải xét nghiệm nước sau lọc mới biết có an toàn không.
- Cả nhà uống bao năm vẫn khỏe nên không sao.
- Tác hại của asen đến chậm, có khi sau nhiều năm. Chuyển sang nước an toàn sớm giúp giảm nguy cơ cho con về lâu dài.
Bố mẹ hay hỏi
+Nước giếng khoan có asen bao nhiêu thì an toàn?
Không quá 0,01 mg/l, tức 10 microgam mỗi lít, theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và quy chuẩn nước sạch sinh hoạt của Bộ Y tế. Càng thấp càng tốt.
+Có dùng nước giếng nhiễm asen pha sữa cho bé được không?
Không. Pha sữa bằng nước máy hoặc nước đóng chai đã đun sôi để nguội theo hướng dẫn trên hộp sữa. Đun sôi không làm hết asen.
+Tắm cho con bằng nước giếng nhiễm asen có sao không?
Tắm, giặt bằng nước này thường không đáng lo, vì asen gây hại chủ yếu khi uống và ăn. Với trẻ nhỏ hay ngậm nước khi tắm, để ý không cho con uống nước tắm.
+Có cần xét nghiệm asen trong máu, tóc cho con không?
Không tự đi xét nghiệm. Hãy đưa con đi khám, mang theo kết quả xét nghiệm nước; bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm và xét nghiệm gì.
+Bao lâu thì nên xét nghiệm lại nước giếng?
Hỏi nơi xét nghiệm về lịch xét nghiệm lại. Nên xét nghiệm lại khi khoan giếng mới, khi thay bộ lọc, hoặc khi địa phương có cảnh báo về nguồn nước.
Nguồn tham khảo
- Exposure to arsenic: a major public health concern — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Guidelines for drinking-water quality, fourth edition incorporating the first and second addenda — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Arsenic in drinking water — Bộ Y tế Canada (Health Canada)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con ít uống nước ở trường
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học cần trung bình 1,3–1,5 lít nước mỗi ngày, học sinh THCS 1,6–2 lít, và trường phải có nước uống sạch, ít nhất khoảng 500 ml mỗi học sinh mỗi buổi học vào mùa hè, 300 ml vào mùa đông. Nhiều trẻ uống ít ở trường vì quên, ngại đi vệ sinh ở trường hoặc không mang bình. Cho con một bình nước riêng có vạch, hẹn con uống vào giờ ra chơi, và xem màu nước tiểu: vàng nhạt, trong là đủ. Nếu con hơn 6 giờ không đi tiểu, li bì, hoặc sau buổi học ngoài nắng con lơ mơ, người nóng ran, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Nhiễm độc chì ở trẻ
Chì không có mức nào được coi là an toàn cho trẻ: trẻ nhỏ hấp thu chì qua đường ăn nhiều hơn người lớn nhiều lần, và tổn thương não do chì thường không hồi phục. Ở Việt Nam, nguồn đáng lo là thuốc cam, thuốc bột, thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc, sơn cũ bong tróc, bụi đất ở nơi tái chế ắc quy, pin, phế liệu, và đồ gốm, đồ chơi không rõ nguồn gốc. Nhiễm chì kéo dài thường âm thầm, chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con co giật, li bì, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, nhất là sau khi dùng thuốc cam hay nuốt vật bằng chì.
- Trẻ uống nhầm thuốc, hóa chất
Khi nghi con uống nhầm thuốc hay hóa chất, lấy phần còn lại ra khỏi miệng con, giữ lại chai lọ, vỏ thuốc và đưa con đến cấp cứu ngay hoặc gọi 115 hoặc 113, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, vì nhiều chất gây hại sau vài giờ. Không gây nôn, không cho uống sữa, nước chanh, giấm hay dầu ăn để giải độc. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, co giật, li bì, hoặc đã nuốt chất tẩy rửa, xăng dầu, thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột, pin cúc áo.
- Trẻ uống bao nhiêu nước
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học cần trung bình 1,3–1,5 lít nước mỗi ngày, học sinh THCS 1,6–2 lít, học sinh THPT 1,6–2,4 lít; trẻ mầm non cần ít hơn, khoảng 1–5 cốc nước lọc nhỏ cùng 2–3 cốc sữa. Con cần uống nhiều hơn khi trời nóng, khi vận động nhiều hoặc khi ốm. Cách kiểm tra đơn giản nhất là nước tiểu: vàng nhạt, trong là con uống đủ. Nếu con hơn 6 giờ không đi tiểu, li bì hoặc nôn không giữ được nước, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Chủ đề khác