Bệnh bạch hầu ở trẻ: dấu hiệu nguy hiểm, cách phòng và lịch tiêm
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Bạch hầu là bệnh nhiễm khuẩn lây qua đường hô hấp, vi khuẩn tiết độc tố có thể gây tắc đường thở, viêm cơ tim và tử vong. Dấu hiệu đặc trưng là đau họng, sốt, trong họng có lớp màng trắng ngà hoặc xám bám chắc, cổ có thể sưng to; trẻ có màng xám trong họng kèm cổ sưng, khó thở hay thở rít cần đến cấp cứu ngay. Ở Việt Nam bệnh vẫn còn những ổ dịch, chủ yếu ở trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi. Tiêm chủng mở rộng có vắc xin bạch hầu lúc 2, 3, 4 tháng tuổi, nhắc lại lúc 18 tháng và lúc 7 tuổi; xem lại sổ tiêm và tiêm bù mũi còn thiếu.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trong họng, amidan hoặc mũi có lớp màng trắng ngà hoặc xám bám chắc, kèm cổ sưng to.
- Con khó thở, thở rít khi hít vào, rút lõm lồng ngực, khàn tiếng hoặc ho ông ổng.
- Con khó nuốt, chảy nước dãi, không uống được.
- Môi, da tím tái, hoặc con li bì, mệt lả, tim đập rất nhanh hay không đều, ngất.
- Con có đau họng, sốt sau khi tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bạch hầu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt, đau họng, mệt mà chưa tiêm đủ mũi vắc xin có thành phần bạch hầu, nhất là khi địa phương đang có ca bệnh.
- Con vừa đi về từ vùng đang có dịch bạch hầu và bị sốt, đau họng.
- Trong nhà, lớp học hoặc thôn xóm có người được xác định mắc bạch hầu: liên hệ ngay trạm y tế để được hướng dẫn, kể cả khi con khỏe.
- Con có vết loét trên da lâu lành, phủ màng xám, nhất là sau khi đến vùng có dịch.
- Sổ tiêm chủng cho thấy con thiếu mũi 2, 3, 4 tháng, mũi 18 tháng hoặc mũi 7 tuổi.
Bạch hầu là bệnh gì
Bệnh do vi khuẩn bạch hầu gây ra. Vi khuẩn sống ở mũi, họng, tiết ra độc tố làm chết lớp niêm mạc, tạo thành màng giả màu trắng ngà hoặc xám dính chặt ở amidan, họng, thanh quản hoặc mũi. Nếu cố bóc, màng này dễ chảy máu.
Màng giả có thể lan xuống thanh quản, khí quản làm tắc đường thở. Độc tố còn đi vào máu, gây viêm cơ tim, tổn thương thần kinh và thận, nên bạch hầu có thể gây tử vong dù đã qua giai đoạn khó thở. Một số người khỏe mạnh vẫn mang vi khuẩn trong họng mà không có triệu chứng và có thể lây cho người khác.
Bệnh lây thế nào, tình hình ở Việt Nam
Bạch hầu lây qua giọt bắn khi người bệnh hoặc người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện gần, qua dùng chung cốc, thìa, khăn, và qua tiếp xúc với vết loét trên da. Triệu chứng thường bắt đầu 2–5 ngày sau khi bị lây.
Nhờ tiêm chủng, số ca ở nước ta đã giảm rất nhiều so với trước đây, nhưng bệnh chưa được loại trừ. Năm 2020 có hơn 200 ca, chủ yếu ở Tây Nguyên và miền Trung; năm 2023 có 57 ca ở một số tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó có trẻ tử vong; năm 2024 tiếp tục có ca bệnh và ca tử vong ở Nghệ An, Bắc Giang. Các ổ dịch thường ở nơi tỷ lệ tiêm thấp, trẻ không tiêm đủ mũi hoặc không tiêm nhắc lại.
Phân biệt với viêm họng thường
Lúc đầu bạch hầu giống viêm họng: sốt thường không quá cao, đau họng, mệt, chán ăn. Điểm khác là màng giả trắng xám bám chắc, không lau đi được, có thể lan rộng ra ngoài amidan, kèm hạch cổ sưng to làm cổ bạnh ra trong thể nặng. Bạch hầu thanh quản gây khàn tiếng, ho ông ổng, thở rít.
Viêm họng do virus hay liên cầu cũng có thể có mủ trắng trên amidan, nhưng mủ thường lau đi được và trẻ thường đã tiêm đủ vắc xin. Bố mẹ không cần tự phân biệt: trẻ có màng trắng xám trong họng, nhất là trẻ chưa tiêm đủ, cần được bác sĩ khám ngay.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ lấy dịch mũi, họng để xét nghiệm tìm vi khuẩn. Vì bệnh tiến triển nhanh, trẻ nghi mắc bạch hầu thường được điều trị ngay mà không chờ kết quả, và được cách ly trong bệnh viện.
Điều trị gồm huyết thanh kháng độc tố bạch hầu để trung hòa độc tố, kháng sinh để diệt vi khuẩn, và theo dõi sát đường thở, tim mạch. Người tiếp xúc gần được cơ quan y tế lấy mẫu xét nghiệm, theo dõi, cho uống kháng sinh dự phòng và tiêm vắc xin nếu cần. Thuốc, liều và thời gian điều trị do bác sĩ quyết định.
Lịch tiêm vắc xin bạch hầu
- Trong Tiêm chủng mở rộng (Thông tư 52/2025/TT-BYT), vắc xin phối hợp có thành phần bạch hầu tiêm 3 mũi: khi trẻ đủ 2 tháng tuổi, các mũi sau cách nhau ít nhất 1 tháng (thường lúc 3 và 4 tháng).
- Nhắc lại lần 1 khi trẻ đủ 18 tháng tuổi.
- Nhắc lại lần 2 khi trẻ đủ 7 tuổi bằng vắc xin uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td), thường tổ chức ở trường cho học sinh lớp 2.
- Trẻ lỡ mũi: tiêm bù ngay khi có thể, không cần tiêm lại từ đầu; cán bộ y tế sẽ xếp lịch theo tuổi của con.
- Miễn dịch giảm dần theo thời gian, nên trẻ lớn và người lớn cần các mũi nhắc có thành phần bạch hầu theo tư vấn của bác sĩ, thường khoảng 10 năm một lần.
Chăm sóc con tại nhà
- Mở sổ tiêm chủng của con ngay hôm nay, đếm đủ 3 mũi đầu, mũi 18 tháng và mũi 7 tuổi; thiếu mũi nào thì đến trạm y tế tiêm bù.
- Khi địa phương có ca bạch hầu, làm theo hướng dẫn của trạm y tế: đưa con đi tiêm khi được gọi, cho người tiếp xúc uống thuốc dự phòng đúng và đủ.
- Dạy con che miệng khi ho, hắt hơi, rửa tay bằng xà phòng; không dùng chung cốc, thìa, khăn.
- Không tự bóc, cạo hay chấm thuốc vào lớp màng trắng trong họng con; đưa con đi khám ngay.
- Không tự cho con uống kháng sinh ở nhà khi nghi bạch hầu; thuốc không thay được huyết thanh kháng độc tố và có thể làm xét nghiệm khó tìm ra vi khuẩn.
- Con là người tiếp xúc gần với ca bệnh thì theo dõi sốt, đau họng, khó thở trong những ngày sau đó và báo ngay cho cán bộ y tế.
Hiểu lầm thường gặp
- Bạch hầu là bệnh của ngày xưa, bây giờ không còn.
- Bệnh vẫn còn ở nước ta, với các ổ dịch và ca tử vong những năm gần đây, chủ yếu ở trẻ chưa tiêm đủ mũi.
- Con đã tiêm hồi nhỏ thì được bảo vệ suốt đời.
- Miễn dịch giảm dần theo năm tháng. Mũi nhắc lúc 18 tháng và 7 tuổi rất quan trọng, sau đó cần nhắc lại theo tư vấn của bác sĩ.
- Thấy màng trắng trong họng thì lấy tăm bông cạo đi, súc miệng nước muối là khỏi.
- Màng giả bạch hầu bám chắc, cạo ra dễ chảy máu và không làm bệnh nhẹ đi. Trẻ cần được khám và điều trị ở bệnh viện ngay.
- Người tiếp xúc nhưng không có triệu chứng thì không cần uống thuốc.
- Người khỏe vẫn có thể mang vi khuẩn và lây cho người khác. Uống thuốc dự phòng theo hướng dẫn của cơ quan y tế giúp cắt đường lây.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh bạch hầu có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm nếu không được điều trị sớm: màng giả có thể làm tắc đường thở, độc tố có thể gây viêm cơ tim, liệt và tử vong. Phát hiện và điều trị sớm cùng với tiêm phòng đầy đủ giúp phòng được phần lớn các ca nặng.
+Trẻ mấy tuổi tiêm phòng bạch hầu?
Theo Tiêm chủng mở rộng, con tiêm lúc 2, 3, 4 tháng tuổi, nhắc lại lúc 18 tháng và lúc 7 tuổi. Vắc xin dịch vụ 5 trong 1, 6 trong 1 cũng có thành phần bạch hầu.
+Con tiếp xúc với người bị bạch hầu thì làm gì?
Liên hệ ngay trạm y tế hoặc trung tâm y tế để được lấy mẫu, cho uống thuốc dự phòng và tiêm vắc xin nếu cần. Theo dõi con sốt, đau họng, khó thở trong những ngày sau đó.
+Bạch hầu có lây không, lây bao lâu?
Lây qua đường hô hấp và dùng chung đồ dùng. Người bệnh không được điều trị có thể lây trong nhiều tuần; sau khi dùng kháng sinh đúng, khả năng lây giảm nhanh.
+Người lớn có bị bạch hầu không?
Có, nếu chưa tiêm hoặc đã lâu không tiêm nhắc. Người lớn nên hỏi bác sĩ về mũi nhắc có thành phần bạch hầu, nhất là khi sống ở vùng có dịch hoặc chăm trẻ nhỏ.
Nguồn tham khảo
- Diphtheria — NHS (Anh)
- Diphtheria in Children: Symptoms, Treatment and Why the Vaccine Matters — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT về danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin bắt buộc — Bộ Y tế (Tiêm chủng mở rộng)
- Đặc điểm, nguyên nhân, triệu chứng, đường lây truyền, cách phòng chống bệnh bạch hầu — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh. Một phần nhỏ do liên cầu khuẩn nhóm A, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau; trường hợp này cần bác sĩ khám, xét nghiệm và uống kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản và rota; phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Các vắc xin như cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu, sốt xuất huyết, tay chân miệng là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự trả. Cả hai đều đã được cấp phép và bảo vệ tốt; điều quan trọng nhất là con được tiêm đủ, đúng lịch, và mọi mũi đều được ghi vào sổ để không tiêm thiếu hay trùng.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.
- Ho gà ở trẻ
Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như tiếng gà gáy và hay nôn sau ho; tiếng ho có thể kéo dài nhiều tuần. Trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho: gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà lúc 2, 3, 4 tháng và nhắc lại lúc 18 tháng theo Tiêm chủng mở rộng, và mẹ hỏi bác sĩ về tiêm phòng ho gà khi mang thai.
- Trễ lịch tiêm
Con trễ lịch tiêm thì đưa con đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu: các mũi đã tiêm vẫn có giá trị, bác sĩ chỉ tính tiếp mũi còn thiếu. Trễ hẹn không làm vắc xin kém tác dụng, nhưng trong thời gian chờ con chưa được bảo vệ đủ. Một vài vắc xin có hạn tuổi, quan trọng nhất là rota phải uống xong trước khi con đủ 6 tháng, nên đừng để trễ thêm. Ho nhẹ, sổ mũi không phải lý do để tiếp tục hoãn.
Chủ đề khác