Bệnh ho gà ở trẻ: nhận biết cơn ho, dấu hiệu nguy hiểm và tiêm phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như tiếng gà gáy và hay nôn sau ho; tiếng ho có thể kéo dài nhiều tuần. Trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho: gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà lúc 2, 3, 4 tháng và nhắc lại lúc 18 tháng theo Tiêm chủng mở rộng, và mẹ hỏi bác sĩ về tiêm phòng ho gà khi mang thai.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con tím tái, môi, lưỡi, mặt hoặc da xám đi trong hay sau cơn ho.
- Con có lúc ngừng thở, nhất là trẻ dưới 3 tháng, kể cả khi không có tiếng rít.
- Con thở khó, thở nông, rút lõm lồng ngực, hoặc mệt lả sau cơn ho.
- Con co giật, li bì, khó đánh thức.
- Con kêu đau ngực khi thở hoặc khi ho, sốt cao, thở nhanh.
- Con bỏ bú, không uống được, nôn sau mọi cơn ho, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Trẻ dưới 6 tháng có triệu chứng nghi ho gà: đưa đi khám ngay trong ngày, không chờ.
- Con ho thành từng cơn dài, có tiếng rít cuối cơn hoặc nôn sau ho, ở bất kỳ tuổi nào.
- Con ho ngày càng nặng, dày hơn, hoặc ho kéo dài quá 2 tuần.
- Con chưa tiêm đủ mũi có thành phần ho gà mà vừa tiếp xúc với người bị ho gà hay người ho kéo dài.
- Mẹ đang mang thai, hoặc nhà có trẻ nhỏ, mà có người trong nhà được chẩn đoán ho gà.
Ho gà là gì, lây thế nào
Ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, tấn công lớp niêm mạc đường thở. Bệnh lây rất dễ qua giọt bắn khi ho, hắt hơi. Người bệnh có thể lây cho người khác tới khoảng 3 tuần sau khi bắt đầu ho nếu không được điều trị.
Trẻ lớn và người lớn bị ho gà thường nhẹ hơn, có khi chỉ ho kéo dài, nhưng chính họ hay lây cho em bé chưa được tiêm đủ. Trẻ dưới 1 tuổi, nhất là dưới 6 tháng, dễ bị nặng nhất: mất nước, khó thở, viêm phổi, co giật, và nhiều trẻ phải nằm viện.
Nhận biết cơn ho gà
- Tuần đầu: sổ mũi, đau họng, ho nhẹ, thường không sốt cao, rất giống cảm lạnh.
- Sau khoảng 1–2 tuần: con ho thành từng tràng dài liên tiếp trong vài phút, mặt đỏ tía, chảy nước mắt, thè lưỡi; cuối cơn hít vào có tiếng rít. Cơn ho thường nặng về đêm.
- Sau cơn ho, con hay nôn hoặc khạc ra đờm đặc, rồi mệt lả. Giữa các cơn, con có thể trông khá bình thường.
- Trẻ dưới 3 tháng có thể không ho thành tiếng rít, mà sau cơn ho con tím tái, ngừng thở, hoặc ngừng thở mà không ho. Đây là lúc nguy hiểm nhất.
- Ho có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng rồi giảm dần; vì thế ho gà còn được gọi là ho 100 ngày.
- Một số trẻ bị chảy máu ở lòng trắng mắt hoặc chảy máu cam do ho mạnh; những vết này thường tự hết.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi về cơn ho, tiêm chủng và người tiếp xúc, rồi khám, đo oxy, có thể lấy dịch mũi họng xét nghiệm tìm vi khuẩn ho gà, chụp X-quang khi nghi viêm phổi. Trẻ dưới 6 tháng bị ho gà thường được cho nằm viện để theo dõi những cơn ngừng thở, tím tái và được thở oxy khi cần.
Kháng sinh giúp giảm lây cho người khác, nhất là khi dùng sớm trong khoảng 3 tuần đầu kể từ khi bắt đầu ho, nhưng thường không làm cơn ho hết nhanh hơn. Bác sĩ quyết định loại và liều kháng sinh, và có thể kê kháng sinh phòng bệnh cho người trong nhà, kể cả người đã tiêm phòng.
Tiêm phòng ho gà
- Trong Tiêm chủng mở rộng (Thông tư 52/2025/TT-BYT), con được tiêm vắc xin phối hợp có thành phần ho gà 3 lần: lúc đủ 2 tháng, các lần sau cách nhau ít nhất 1 tháng, và nhắc lại lúc 18 tháng. Lỡ mũi nào thì tiêm bù ngay khi có thể, không cần tiêm lại từ đầu.
- Mũi nhắc lúc 7 tuổi trong chương trình là vắc xin bạch hầu-uốn ván, không có thành phần ho gà. Mũi nhắc có ho gà ở tuổi 4–6 và tuổi dậy thì là vắc xin dịch vụ; hỏi bác sĩ khi rà sổ tiêm của con.
- Mẹ mang thai: Tiêm chủng mở rộng tiêm vắc xin uốn ván cho mẹ, không có thành phần ho gà. Vắc xin có thành phần ho gà cho mẹ bầu có ở dịch vụ; tiêm trong mỗi lần mang thai giúp truyền kháng thể sang con, bảo vệ con trong những tuần đầu trước khi đủ tuổi tiêm. Hỏi bác sĩ sản về thời điểm tiêm phù hợp.
- Bố mẹ, ông bà và người thường xuyên chăm trẻ dưới 1 tuổi nên hỏi bác sĩ về mũi nhắc ho gà cho người lớn.
- Miễn dịch sau tiêm giảm dần theo năm tháng, nên trẻ đã tiêm vẫn có thể mắc nhưng thường nhẹ hơn nhiều.
Chăm sóc con tại nhà
- Ở bên con trong cơn ho; đỡ con ngồi dậy hoặc nằm nghiêng để con không bị sặc khi nôn. Lau sạch đờm, chất nôn ở miệng.
- Cho con ăn, bú từng bữa nhỏ, nhiều lần; nếu con nôn sau cơn ho, chờ con nghỉ rồi cho ăn lại.
- Cho con uống đủ nước, nghỉ ngơi trong phòng thoáng, yên tĩnh, không khói thuốc, không khói bếp, không đốt hương.
- Nếu con khó chịu hoặc sốt, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Không cho con uống thuốc ho, thuốc long đờm; chúng không làm bớt cơn ho gà. Khi được kê kháng sinh, cho con uống đủ ngày.
- Cho con nghỉ học ít nhất tới khi uống đủ 5 ngày kháng sinh; nếu không dùng kháng sinh, nghỉ tới 3 tuần sau khi bắt đầu ho. Giữ con tránh xa em bé và phụ nữ mang thai trong thời gian này.
Hiểu lầm thường gặp
- Không nghe tiếng rít như gà gáy thì không phải ho gà.
- Trẻ dưới 3 tháng, trẻ đã tiêm phòng và người lớn thường không có tiếng rít. Trẻ nhỏ có thể chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho, và đó là dấu hiệu cấp cứu.
- Ho gà uống thuốc ho, chanh mật ong là đỡ.
- Thuốc ho và các bài thuốc dân gian không làm bớt cơn ho gà. Mật ong không được dùng cho trẻ dưới 1 tuổi. Cần bác sĩ khám và quyết định kháng sinh.
- Con đã tiêm vắc xin thì không thể bị ho gà.
- Vắc xin bảo vệ tốt khỏi bệnh nặng nhưng miễn dịch giảm dần; trẻ đã tiêm vẫn có thể mắc nhẹ và lây cho em nhỏ. Vì vậy cần tiêm đủ cả mũi nhắc.
- Con sốt sau tiêm vắc xin có ho gà thì lần sau không nên tiêm nữa.
- Sốt nhẹ 1–2 ngày sau tiêm là phản ứng thường gặp và tự hết. Hãy báo cho nhân viên y tế trước mũi sau để được tư vấn, đừng tự bỏ mũi.
Bố mẹ hay hỏi
+Ho gà ở trẻ bao lâu thì khỏi?
Cơn ho có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng rồi giảm dần, kể cả khi đã dùng kháng sinh. Trẻ nhỏ thường bắt đầu hồi phục sau vài tuần ho nặng.
+Ho gà có lây không, lây trong bao lâu?
Lây rất dễ qua giọt bắn. Không điều trị, người bệnh có thể lây tới khoảng 3 tuần sau khi bắt đầu ho; dùng kháng sinh đủ 5 ngày thì thường hết lây.
+Mẹ bầu có nên tiêm vắc xin ho gà không?
Nên hỏi bác sĩ sản. Tiêm vắc xin có thành phần ho gà trong mỗi lần mang thai giúp con có kháng thể trong những tuần đầu, khi con chưa đủ tuổi tiêm. Ở Việt Nam, vắc xin này hiện là tiêm dịch vụ.
+Trẻ mấy tháng thì tiêm phòng ho gà?
Theo Tiêm chủng mở rộng, mũi đầu khi con đủ 2 tháng tuổi, tiếp theo lúc 3 và 4 tháng, nhắc lại lúc 18 tháng. Tiêm đúng hẹn để con được bảo vệ sớm nhất.
+Phân biệt ho gà với ho thường thế nào?
Ho gà thường thành từng tràng dài liên tiếp, có tiếng rít cuối cơn, hay nôn sau ho và kéo dài nhiều tuần; ho cảm lạnh thường lác đác và đỡ dần sau 1–2 tuần. Trẻ nhỏ có cơn ho dài, tím tái hay ngừng thở cần đi cấp cứu ngay.
Nguồn tham khảo
- Whooping cough — NHS (Anh)
- Whooping Cough (Pertussis) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Pocket book of hospital care for children (2nd edition) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT về danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin bắt buộc — Bộ Y tế (Tiêm chủng mở rộng)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.
- Thuốc ho cho trẻ
Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, thuốc có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Với trẻ từ 1 tuổi, một thìa mật ong trước khi ngủ, nước ấm và nhỏ nước muối sinh lý thường giúp dịu ho. Con thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít, tím tái, hoặc li bì sau uống thuốc thì đến cấp cứu ngay.
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.
- Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà
Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.
Chủ đề khác