Trẻ sơ sinh

Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà: giữ ấm, cho bú, ngủ an toàn, tái khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con có lúc ngừng thở, hoặc môi, lưỡi, mặt tím tái hay xám đi.
  • Con thở nhanh từ 60 lần/phút trở lên, thở rên, hoặc lồng ngực rút lõm vào khi thở.
  • Con li bì, gọi hay vỗ không tỉnh, người mềm nhũn, hoặc co giật.
  • Con bỏ bú hoàn toàn, hoặc bú rất yếu và ngủ suốt không đòi bú qua nhiều cữ.
  • Con có nhiệt độ từ 38°C trở lên, hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm, da kề da.
  • Con nôn ra dịch xanh, bụng chướng căng, hoặc đi ngoài ra máu.
  • Sau 48 giờ đầu, con hơn 6 giờ không đi tiểu, không có tã ướt.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Vàng da lan xuống tay chân, vàng da đậm lên, hoặc còn vàng sau 3 tuần tuổi.
  • Con bú kém đi, tăng cân chậm hoặc sụt cân giữa hai lần khám.
  • Con trớ nhiều sau hầu hết các cữ bú, ho sặc khi bú, hoặc bú xong hay tím quanh môi.
  • Con ho, sổ mũi, khò khè, kể cả khi chưa sốt.
  • Cơn ngừng thở ngắn hoặc cơn tím hay xảy ra hơn trước, với bé được dặn theo dõi điều này khi ra viện.
  • Mẹ thấy buồn bã, lo âu kéo dài, mất ngủ dù con đang ngủ, hoặc thấy không chăm nổi con.

Trẻ sinh non khác trẻ đủ tháng thế nào

Trẻ sinh trước 37 tuần thai được gọi là sinh non. Con càng sinh sớm và càng nhẹ cân thì cơ thể càng non nớt: con mất nhiệt nhanh, dễ hạ thân nhiệt, bú chưa khỏe, dễ nhiễm trùng, và có thể có những cơn ngừng thở ngắn, nhất là trẻ sinh trước 32 tuần.

Bác sĩ chỉ cho con ra viện khi con tự giữ được thân nhiệt, bú được và tăng cân đều, thở ổn định. Về đến nhà, con vẫn cần được chăm kỹ hơn trẻ đủ tháng trong những tháng đầu. Phần lớn trẻ sinh non lớn lên khỏe mạnh khi được chăm sóc và theo dõi đúng.

Trước khi ra viện, bố mẹ nên hỏi rõ

  • Con cần bú bao nhiêu cữ mỗi ngày, mỗi cữ khoảng bao nhiêu, có cần đánh thức con dậy bú không.
  • Con có phải uống thuốc, sắt, vitamin D hay sữa tăng cường nào không, liều thế nào và đến bao giờ.
  • Lịch tái khám đầu tiên, lịch khám mắt sàng lọc, kiểm tra thính lực, lịch tiêm chủng của con.
  • Những dấu hiệu nào cần đưa con quay lại viện ngay, và gọi số nào khi cần.
  • Nếu được, xin học cách sơ cứu khi trẻ ngừng thở (ép tim thổi ngạt cho trẻ nhỏ) trước khi về.

Giữ ấm và ôm da kề da

Da kề da (phương pháp Kangaroo) là đặt con chỉ mặc tã, đội mũ mỏng, nằm sấp thẳng đứng trên ngực trần của mẹ hoặc bố, rồi dùng áo hay khăn quấn quanh cả hai người. Cách này giữ con ấm, giúp nhịp tim và nhịp thở ổn định, con bú mẹ dễ hơn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên làm da kề da cho mọi trẻ sinh non, nhẹ cân, càng nhiều giờ trong ngày càng tốt, và có thể tiếp tục tại nhà. Khi bố mẹ buồn ngủ, hãy đặt con về nôi.

Phòng cho con nên kín gió lùa nhưng thoáng, không quá nóng. Sờ gáy hoặc ngực con thấy ấm, khô là ổn; tay chân hơi mát là bình thường. Nếu gáy con lạnh, mặc thêm một lớp hoặc ôm da kề da. Nếu con vã mồ hôi, đỏ người, bớt một lớp. Không ủ con trong nhiều lớp chăn dày, không sưởi bằng than, bếp hay đèn để sát người con.

Cho con bú

Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ sinh non, giúp con chống nhiễm trùng và giảm nguy cơ viêm ruột hoại tử. Trẻ sinh non dạ dày nhỏ, bú nhanh mệt, nên cần bú nhiều cữ hơn, thường cách nhau khoảng 2–3 giờ, theo đúng lịch bác sĩ dặn khi ra viện. Nếu con bú mẹ chưa khỏe, mẹ vắt sữa và cho con uống bằng cốc, thìa hoặc bình theo hướng dẫn.

Chỉ dùng sữa công thức cho trẻ sinh non, sữa tăng cường hay thuốc bổ khi bác sĩ chỉ định. Không cho con uống nước lọc, nước đường, nước cam thảo hay bất kỳ thứ gì khác ngoài sữa trong 6 tháng đầu. Bác sĩ thường kê thêm sắt và có thể kê vitamin D cho trẻ sinh non bú mẹ; cho con uống đúng loại, đúng liều được kê.

Ngủ an toàn

  • Luôn đặt con nằm ngửa khi ngủ, cả ban ngày lẫn ban đêm, trên mặt nệm phẳng, chắc, không kê dốc. Trẻ sinh non có nguy cơ đột tử khi ngủ cao hơn trẻ đủ tháng.
  • Cho con ngủ trong cũi hoặc nôi riêng đặt cạnh giường bố mẹ, ít nhất 6 tháng đầu. Không ngủ chung giường với con, nhất là trẻ sinh non, nhẹ cân.
  • Trong cũi không để gối, chăn dày, thú bông, quây cũi, gối chặn. Không ngủ cùng con trên ghế sofa hay ghế bành.
  • Giữ nhà không khói thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử.
  • Khi con ngủ gật trong địu, ghế ô tô hay xe đẩy, chuyển con về nôi nằm ngửa ngay khi có thể.
  • Nếu bác sĩ dặn tư thế ngủ khác vì bệnh phổi hay bệnh khác của con, làm theo bác sĩ.

Tái khám, tiêm chủng và theo dõi phát triển

Trẻ sinh non thường được hẹn khám dày hơn trong tháng đầu sau ra viện để theo dõi cân nặng, vàng da, thiếu máu. Trẻ sinh rất non hoặc rất nhẹ cân được hẹn khám mắt sàng lọc bệnh võng mạc ở trẻ sinh non; lịch này có hạn cụ thể theo tuần tuổi, bỏ lỡ có thể ảnh hưởng thị lực của con, nên bố mẹ đừng để lỡ hẹn.

Phần lớn vắc xin được tiêm theo tuổi thật của con, không chờ đến tuổi hiệu chỉnh. Bác sĩ sẽ xem cân nặng và sức khỏe của con để hẹn lịch cụ thể, một số mũi như lao có thể được hẹn lùi khi con còn nhẹ cân.

Khi so con với các mốc phát triển, dùng tuổi hiệu chỉnh: lấy tuổi thật trừ đi số tuần con sinh sớm, cho đến khoảng 2 tuổi. Bé 4 tháng tuổi sinh sớm 2 tháng thì so với mốc của trẻ 2 tháng. Nếu con chậm rõ so với tuổi hiệu chỉnh, bác sĩ có thể giới thiệu con đến can thiệp sớm.

Phòng nhiễm trùng trong những tháng đầu

Viêm đường hô hấp là lý do hay gặp nhất khiến trẻ sinh non phải nhập viện lại. Một cơn cảm lạnh của người lớn có thể làm con khó thở nhiều. Mọi người rửa tay bằng xà phòng trước khi bế con, hạn chế khách đến thăm, không để người đang ho, sốt, sổ mũi lại gần con, và tránh đưa con đến chỗ đông người trong mùa bệnh.

Người lớn trong nhà nên tiêm đủ vắc xin cúm và ho gà theo tư vấn của bác sĩ để bảo vệ con.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ôm con da kề da nhiều lần trong ngày, bố và mẹ thay nhau, mỗi lần càng lâu càng tốt khi người lớn còn tỉnh táo.
  • Cho con bú đúng số cữ được dặn; ghi lại giờ bú, lượng bú, số tã ướt và tã bẩn mỗi ngày để mang theo khi đi khám.
  • Sờ gáy con vài lần trong ngày để chỉnh quần áo: gáy ấm và khô là vừa.
  • Tắm nhanh cho con bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay, mặc đồ và ủ ấm; ngày nào con mệt thì có thể chỉ lau người.
  • Giữ rốn khô và sạch, không bôi, đắp hay rắc bất cứ thứ gì lên rốn.
  • Đi tái khám, khám mắt, khám nghe và tiêm chủng đúng hẹn; mang theo giấy ra viện và sổ theo dõi sức khỏe.
  • Nhận sự giúp đỡ của người thân cho việc nhà, để mẹ được ngủ bù và giữ sữa.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ sinh non phải ủ thật kín, mặc nhiều lớp, đội mũ cả ngày lẫn đêm.
Con cần ấm, nhưng ủ quá nóng làm con vã mồ hôi, mất nước và tăng nguy cơ đột tử khi ngủ. Sờ gáy để chỉnh quần áo; ôm da kề da là cách giữ ấm tốt nhất.
Trẻ sinh non phải kiêng tắm trong tháng đầu.
Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô ngay thì không làm con ốm. Giữ da sạch giúp con ít bị nhiễm trùng hơn.
Cho con uống thêm nước, nước cam thảo hay sữa ngoài cho mau lớn.
Trẻ dưới 6 tháng chỉ cần sữa mẹ hoặc sữa bác sĩ chỉ định. Cho uống thứ khác làm con no giả, bú ít đi và dễ nhiễm trùng.
Con sinh non thì chắc chắn sẽ chậm phát triển.
Nhiều trẻ sinh non phát triển bình thường khi tính theo tuổi hiệu chỉnh. Điều quan trọng là theo dõi đều để nếu con chậm thì được can thiệp sớm.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ sinh non bao lâu thì đuổi kịp trẻ đủ tháng?

Nhiều trẻ đuổi kịp về cân nặng, chiều cao và vận động trong khoảng 2 năm đầu. Vì vậy bác sĩ so con với các mốc theo tuổi hiệu chỉnh cho đến khoảng 2 tuổi.

+Trẻ sinh non có được tiêm phòng đúng lịch không?

Phần lớn vắc xin tiêm theo tuổi thật của con. Bác sĩ sẽ xem cân nặng và sức khỏe để hẹn lịch cụ thể, có mũi có thể được hẹn lùi khi con còn nhẹ cân.

+Có cần đánh thức trẻ sinh non dậy để bú không?

Thường là có trong những tuần đầu, vì trẻ sinh non dễ ngủ quá cữ và hạ đường huyết. Hãy hỏi bác sĩ khoảng cách tối đa giữa hai cữ bú cho con.

+Trẻ sinh non nên để nhiệt độ phòng bao nhiêu?

Phòng thoáng, không gió lùa, không quá nóng; người lớn mặc áo mỏng thấy dễ chịu là được. Quan trọng hơn con số là sờ gáy con thấy ấm và khô.

+Bao lâu thì được bế trẻ sinh non ra ngoài?

Không có mốc cố định. Trong những tháng đầu, nhất là mùa cúm, nên tránh chỗ đông người và người đang ốm; đi dạo nơi thoáng thì được khi thời tiết dễ chịu.

Nguồn tham khảo

  1. WHO recommendations for care of the preterm or low-birth-weight infant (2022) — WHO
  2. Going Home With Your Preemie — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Corrected Age For Preemies — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Sudden infant death syndrome (SIDS) — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Vàng da sơ sinh

    Rất nhiều trẻ sơ sinh bị vàng da trong tuần đầu. Vàng da sinh lý thường xuất hiện sau 24 giờ tuổi, rõ nhất vào ngày 3–5, chủ yếu ở mặt và ngực, con vẫn bú tốt, và hết trong khoảng 2 tuần. Đưa con đi khám ngay khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng lan xuống bụng, chân hay lòng bàn tay bàn chân, con bú kém, li bì, hoặc phân bạc màu như phấn, như đất sét. Không phơi nắng để chữa vàng da.

  • Lịch khám trẻ sơ sinh

    Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Các mốc phát triển của trẻ

    Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, nhưng phần lớn trẻ biết cười đáp lại lúc khoảng 2 tháng, giữ đầu vững lúc 4 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn và vẫy tay lúc 12 tháng, tự đi lúc 18 tháng, nói cụm 2 từ lúc 2 tuổi. Nên đưa con đi khám sớm nếu con mất một kỹ năng đã từng làm được, ở bất kỳ tuổi nào, hoặc 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay, 16 tháng chưa nói được từ nào, 18 tháng chưa tự đi, 2 tuổi chưa nói cụm 2 từ. Phát hiện và can thiệp sớm giúp con tiến bộ tốt hơn nhiều so với chờ đợi.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Viêm tiểu phế quản ở trẻ

    Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.

  • Nhiệt độ phòng và quần áo cho bé

    Phòng của bé nên mát vừa phải: người lớn mặc áo mỏng thấy dễ chịu là được. Hướng dẫn của Anh lấy mốc 16–20°C; ở Việt Nam mùa nóng, nếu dùng điều hòa thì để mát nhẹ và không cho hơi lạnh thổi thẳng vào bé. Mặc cho bé nhiều hơn người lớn khoảng một lớp, sờ gáy hoặc ngực thấy ấm và khô là vừa, tay chân hơi mát là bình thường. Bé quá nóng làm tăng nguy cơ đột tử khi ngủ; bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C, hoặc người lạnh, li bì, bỏ bú thì đưa đi khám ngay.

Chủ đề khác