Các mốc phát triển của trẻ từ 0 đến 5 tuổi và dấu hiệu chậm phát triển
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, nhưng phần lớn trẻ biết cười đáp lại lúc khoảng 2 tháng, giữ đầu vững lúc 4 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn và vẫy tay lúc 12 tháng, tự đi lúc 18 tháng, nói cụm 2 từ lúc 2 tuổi. Nên đưa con đi khám sớm nếu con mất một kỹ năng đã từng làm được, ở bất kỳ tuổi nào, hoặc 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay, 16 tháng chưa nói được từ nào, 18 tháng chưa tự đi, 2 tuổi chưa nói cụm 2 từ. Phát hiện và can thiệp sớm giúp con tiến bộ tốt hơn nhiều so với chờ đợi.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con có những cơn gập người, giật đầu và hai tay lặp lại thành chuỗi, hay xảy ra lúc mới ngủ dậy (có thể là co thắt ở trẻ nhũ nhi): đi khám ngay trong ngày, quay video cơn cho bác sĩ xem.
- Con đột nhiên mất kỹ năng kèm co giật, li bì, yếu hoặc liệt một bên người, méo miệng.
- Đầu con to lên nhanh, thóp phồng căng, nôn nhiều, mắt hay nhìn xuống dưới, con li bì hoặc quấy khóc thét.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con mất đi kỹ năng đã từng có: không còn bập bẹ, không còn nói những từ đã biết, không còn nhìn mắt, không còn chơi như trước.
- 9 tháng chưa tự ngồi được không cần đỡ; 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay, chưa vẫy tay chào; 16 tháng chưa nói được từ nào; 2 tuổi chưa tự nói cụm 2 từ có nghĩa.
- Con ít nhìn vào mắt người khác, không quay lại khi được gọi tên, không chỉ cho bố mẹ xem thứ con thích, hay lặp đi lặp lại một động tác.
- Con người mềm oặt hoặc cứng đờ, chỉ dùng một tay trước 12 tháng tuổi, hoặc một bên người cử động ít hơn bên kia.
- Con không giật mình với tiếng động lớn, không quay về phía có tiếng nói, hoặc mắt lác, nhìn không theo đồ vật sau 3 tháng tuổi.
- 18 tháng chưa tự đi được, hoặc con đi kiễng gót, hay ngã nhiều hơn hẳn trẻ cùng tuổi.
Mốc phát triển trong năm đầu
- 2 tháng: nhìn mặt bố mẹ, cười khi được nói chuyện, phát ra âm thanh ngoài tiếng khóc, ngẩng được đầu khi nằm sấp, giật mình với tiếng động lớn.
- 4 tháng: giữ đầu vững khi được bế, chống khuỷu tay khi nằm sấp, cầm được đồ chơi đặt vào tay, đưa tay lên miệng, cười thành tiếng khúc khích, ê a đáp lại.
- 6 tháng: lẫy từ sấp sang ngửa, chống tay khi ngồi có đỡ, với lấy đồ chơi, cười thành tiếng, nhận ra người quen.
- 9 tháng: ngồi vững không cần đỡ, chuyển đồ chơi từ tay này sang tay kia, bập bẹ 'ba ba', 'ma ma', quay lại khi được gọi tên, có thể sợ người lạ.
- 12 tháng: đứng vịn và đi men theo đồ đạc, nhặt đồ nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, vẫy tay chào, gọi 'bố', 'mẹ' có nghĩa, chơi ú òa.
Mốc phát triển từ 1 đến 5 tuổi
- 15 tháng: tự đi vài bước, nói được 1–2 từ ngoài 'bố', 'mẹ', chỉ tay để xin đồ, làm theo lời dặn đơn giản khi có cử chỉ kèm theo.
- 18 tháng: tự đi vững, nói được ít nhất 3 từ, chỉ vào đồ vật để bố mẹ cùng nhìn, tự bốc ăn, uống bằng cốc.
- 2 tuổi: chạy, đá bóng, nói cụm 2 từ như 'mẹ bế', 'uống nước', chỉ được vài bộ phận cơ thể, bắt chước việc người lớn làm.
- 3 tuổi: nói câu ngắn, trò chuyện qua lại được vài lượt, hỏi 'cái gì', 'ở đâu', nói được tên mình, tự mặc một số quần áo, chơi với các bạn khác.
- 4 tuổi: nói câu từ 4 từ trở lên, kể lại một việc đã xảy ra, người ngoài hiểu được phần lớn lời con nói, bắt được bóng to, tự xúc ăn.
- 5 tuổi: kể chuyện có đầu có cuối, đếm đến 10, nhận biết một số chữ cái, nhảy lò cò, cài được khuy áo, tuân theo luật chơi đơn giản.
Hiểu đúng về các mốc
Các mốc trên là những việc phần lớn trẻ làm được ở tuổi đó. Có trẻ làm sớm hơn, có trẻ muộn hơn vài tuần mà vẫn bình thường. Điều đáng lo là con chậm ở nhiều mốc cùng lúc, chậm rõ so với mốc, hoặc mất kỹ năng đã có.
Với trẻ sinh non, tính mốc theo tuổi hiệu chỉnh (tuổi thật trừ đi số tuần sinh sớm) cho đến khoảng 2 tuổi. Ví dụ bé 6 tháng nhưng sinh sớm 2 tháng thì so với mốc của trẻ 4 tháng.
Trẻ được nói hai thứ tiếng ở nhà có thể nói muộn hơn một chút, nhưng vẫn đạt các mốc giao tiếp như chỉ tay, nhìn mắt, đáp lại khi gọi tên. Trẻ ít được trò chuyện, xem màn hình nhiều thường chậm nói hơn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình.
Khi nghi con chậm phát triển, bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ nhi sẽ hỏi về quá trình mang thai, sinh, các mốc con đã đạt, khám thần kinh, đo vòng đầu, và có thể dùng bảng câu hỏi sàng lọc. Lúc 18 và 24 tháng, nhiều nơi sàng lọc rối loạn phổ tự kỷ bằng bộ câu hỏi dành cho bố mẹ.
Tùy trường hợp, con có thể được kiểm tra thính lực, thị lực, xét nghiệm máu (tuyến giáp, di truyền), chụp não, và được giới thiệu đến bác sĩ phát triển, phục hồi chức năng, ngôn ngữ trị liệu. Can thiệp sớm, càng trước 3 tuổi càng tốt, giúp con tiến bộ nhiều hơn. Đừng chờ đến lúc con đi học mới khám.
Giúp con phát triển mỗi ngày
- Nói chuyện với con suốt ngày, kể cả khi con chưa biết nói: kể con nghe bố mẹ đang làm gì, gọi tên đồ vật, đáp lại tiếng ê a của con.
- Đọc sách tranh, hát, chơi ú òa, vỗ tay với con mỗi ngày.
- Cho trẻ sơ sinh nằm sấp chơi vài lần mỗi ngày khi con thức và có người lớn trông, để cổ, vai, lưng khỏe.
- Để con tự với, cầm, bò, tập đi trên sàn an toàn; hạn chế để con ngồi lâu trong xe đẩy, ghế rung hay xe tập đi.
- Không cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình, trừ gọi video với người thân; trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày.
- Cho con ngủ đủ, ăn đủ chất, tiêm chủng đủ, và đi khám đúng lịch để bác sĩ theo dõi phát triển.
Chăm sóc con tại nhà
- Đánh dấu các mốc con đạt được vào sổ theo dõi sức khỏe bà mẹ trẻ em hoặc ghi chú trên điện thoại, kèm ngày tháng.
- Quay video ngắn khi con làm được kỹ năng mới, hoặc khi thấy điều gì khiến bố mẹ lo, để cho bác sĩ xem.
- Mỗi lần đi tiêm chủng hay khám định kỳ, hỏi bác sĩ về các mốc của con.
- Nếu lo, đưa con đi khám sớm; không chờ vì nghe nói 'con trai thường chậm nói' hay 'lớn lên tự khắc biết'.
- Khi đã được chẩn đoán chậm phát triển, tập cùng con ở nhà theo hướng dẫn của chuyên viên, đều đặn mỗi ngày.
Hiểu lầm thường gặp
- Con trai chậm nói là bình thường, cứ chờ đến 3 tuổi.
- Bé trai có thể nói muộn hơn bé gái một chút, nhưng vẫn phải đạt các mốc. 16 tháng chưa nói từ nào hay 2 tuổi chưa nói cụm 2 từ thì nên đi khám, không chờ đến 3 tuổi.
- Cho con dùng xe tập đi sẽ giúp con biết đi sớm.
- Xe tập đi không giúp trẻ đi sớm hơn, có thể làm con biết đi muộn hơn, và có thể làm con ngã, lật xe, lăn xuống cầu thang. Để con tập trên sàn, bám vịn đồ đạc chắc chắn.
- Con chậm đi, chậm mọc răng là do thiếu canxi, uống canxi là được.
- Chậm phát triển vận động có nhiều nguyên nhân, hiếm khi chỉ do thiếu canxi. Tự cho con uống canxi có thể làm chậm việc tìm ra nguyên nhân thật.
- Cho con xem video học nói thì con sẽ nói sớm.
- Trẻ nhỏ học nói qua trò chuyện qua lại với người thật. Trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình nhiều thường nói muộn hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mấy tháng biết lẫy, biết ngồi, biết bò?
Phần lớn trẻ lẫy lúc khoảng 4–6 tháng, ngồi vững không cần đỡ lúc khoảng 9 tháng, bò lúc 7–10 tháng. Một số trẻ bỏ qua giai đoạn bò mà chuyển sang đứng vịn, vẫn có thể bình thường nếu các mốc khác đạt.
+Trẻ bao nhiêu tháng chưa biết đi thì cần đi khám?
Đa số trẻ tự đi được trong khoảng 12–15 tháng. Nếu đến 18 tháng con vẫn chưa tự đi, nên đưa con đi khám.
+Trẻ 2 tuổi chưa biết nói có sao không?
Trẻ 2 tuổi thường nói được khoảng 50 từ và ghép cụm 2 từ. Nếu con chưa nói cụm 2 từ, hoặc ít nhìn mắt, không đáp khi gọi tên, nên đưa con đi khám để kiểm tra thính lực và sàng lọc phát triển.
+Trẻ sinh non có chậm phát triển không?
Trẻ sinh non thường đạt mốc muộn hơn theo tuổi thật, nên tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Trẻ sinh rất non cần được theo dõi phát triển định kỳ theo hẹn của bác sĩ.
+Có nên tự làm bài kiểm tra tự kỷ trên mạng cho con không?
Các bảng câu hỏi chỉ giúp sàng lọc, không thay được chẩn đoán. Nếu kết quả hoặc linh cảm của bố mẹ thấy đáng lo, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ phát triển.
Nguồn tham khảo
- Language Delays in Toddlers: Information for Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Early Signs of Autism Spectrum Disorders — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age — WHO
- Recommendations for Preventive Pediatric Health Care (Bright Futures periodicity schedule) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Thời gian màn hình
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Trẻ mấy tháng biết lẫy
Nhiều bé bắt đầu tập lẫy từ khoảng 3–4 tháng, thường lẫy từ sấp sang ngửa trước, và phần lớn trẻ lẫy được lúc khoảng 6 tháng. Lẫy từ ngửa sang sấp thường đến muộn hơn một chút, nhiều bé lẫy được cả hai chiều trong khoảng 4–7 tháng. Nên đưa con đi khám nếu đến 6 tháng con chưa lẫy được chiều nào, 4 tháng chưa giữ đầu vững, hoặc con mất kỹ năng đã có. Trẻ sinh non tính theo tuổi hiệu chỉnh.
- Trẻ chậm biết đi
Nhiều bé chập chững những bước đầu tiên quanh sinh nhật 1 tuổi, và đa số trẻ tự đi được trong khoảng 12–15 tháng; có bé đi sớm hơn hoặc muộn hơn vài tháng mà vẫn bình thường. Nên đưa con đi khám nếu đến 18 tháng con chưa tự đi, nếu con mất kỹ năng đã có, đi khập khiễng, chỉ đi kiễng gót, hay một bên chân cử động kém. Xe tập đi không giúp con biết đi sớm hơn.
- Trẻ chậm phát triển vận động
Phần lớn trẻ giữ đầu vững lúc khoảng 4 tháng, lẫy lúc 6 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn lúc 12 tháng và tự đi trước 18 tháng; có trẻ sớm hơn hoặc muộn hơn vài tuần mà vẫn bình thường. Nên đưa con đi khám sớm nếu con chậm rõ so với các mốc này, người mềm oặt hoặc cứng đờ, một bên người cử động kém hơn, hoặc mất kỹ năng đã có. Phát hiện sớm và tập vật lý trị liệu sớm giúp con tiến bộ tốt hơn nhiều so với chờ đợi.
- Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng
Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, mỗi ngày (tính cả giấc trưa) trẻ 4–12 tháng cần 12–16 giờ, 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13 giờ, 6–12 tuổi 9–12 giờ, và tuổi 13–18 cần 8–10 giờ. Trẻ sơ sinh dưới 4 tháng ngủ rất khác nhau, thường khoảng 14–17 giờ chia nhiều giấc. Con ngủ đủ khi sáng dậy được, ban ngày tỉnh táo, ít cáu gắt. Trẻ nhỏ ngủ có lúc ngừng thở kèm tím tái, hoặc trẻ sơ sinh li bì khó đánh thức, bỏ bú, cần đi cấp cứu ngay.
Chủ đề khác