Trẻ bị khỉ cắn: sơ cứu, tiêm phòng dại và những gì cần theo dõi
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Khỉ có thể truyền bệnh dại, và bệnh dại khi đã phát thì gần như không cứu được. Khi con bị khỉ cắn hay cào trầy da, rửa vết thương ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, rồi đưa con đến cơ sở y tế hoặc cơ sở tiêm chủng ngay trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin phòng dại, có khi kèm huyết thanh, và kiểm tra mũi uốn ván. Khác với chó mèo nhà, khỉ không theo dõi được 10 ngày, nên con thường phải tiêm đủ liệu trình. Đi cấp cứu ngay khi vết cắn sâu, chảy máu nhiều, hoặc ở mặt, đầu, cổ, bàn tay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Vết cắn chảy máu nhiều, ấn chặt liên tục mà máu vẫn không cầm.
- Vết cắn sâu, rách rộng, có nhiều vết cắn, hoặc con bị cả đàn khỉ tấn công.
- Vết cắn hoặc cào ở mặt, đầu, cổ, bàn tay, ngón tay, bộ phận sinh dục.
- Con ngã, va đập đầu khi bị khỉ giật đồ hay đuổi, sau đó nôn, lơ mơ hoặc đau đầu nhiều.
- Trong những tuần sau khi bị cắn, con sốt kèm đau đầu dữ dội, lú lẫn, yếu hoặc tê tay chân, co giật, sợ nước, sợ gió.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Mọi vết khỉ cắn hay cào làm trầy da, dù rất nhỏ: rửa vết thương rồi đưa con đi tiêm ngay trong ngày.
- Khỉ liếm hoặc nước bọt của khỉ dính vào vết xước, vào mắt, mũi, miệng của con.
- Vết thương sưng đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ, hoặc con sốt trong vài ngày sau khi bị cắn.
- Con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, mũi gần nhất đã quá 5 năm, hoặc bố mẹ không nhớ.
- Trong khoảng 5 tuần sau khi bị cắn, chỗ vết thương nổi mụn nước, ngứa ran, hoặc con sốt như cúm: quay lại khám và kể rõ con đã bị khỉ cắn.
Vì sao bị khỉ cắn cũng cần tiêm phòng dại
Ở Việt Nam, trẻ hay gặp khỉ ở khu du lịch, đền chùa, rừng, bán đảo hoặc nhà có người nuôi khỉ. Khỉ là động vật có vú nên có thể mắc và truyền bệnh dại qua nước bọt, khi cắn, cào trầy da hay liếm vào chỗ da xước, vào mắt, miệng. Bệnh dại khi đã có triệu chứng thì gần như luôn tử vong, nhưng rửa vết thương ngay và tiêm phòng sớm, đủ mũi phòng được bệnh rất hiệu quả.
Với chó, mèo nhà còn khỏe, bác sĩ có thể theo dõi con vật 10 ngày rồi quyết định dừng tiêm. Khỉ không áp dụng được cách này: khỉ hoang thường bỏ đi ngay, và mốc 10 ngày chỉ dùng cho chó, mèo. Vì vậy sau vết cắn trầy da, con thường được tiêm đủ cả liệu trình.
Sơ cứu ngay tại chỗ
- Đưa con ra xa đàn khỉ. Không đánh đuổi, không ném đồ, vì khỉ dễ tấn công tiếp.
- Rửa vết thương ngay dưới vòi nước sạch đang chảy với xà phòng, nhẹ nhàng nhưng kỹ, khoảng 15 phút. Rửa cả vết xước nhỏ. Nếu nước bọt khỉ dính vào mắt, miệng, xối nước sạch thật nhiều.
- Sau khi rửa, sát khuẩn bằng cồn 70% hoặc dung dịch povidone iod nếu có.
- Nếu chảy máu, ấn chặt bằng gạc hoặc khăn sạch. Che vết thương bằng gạc sạch, băng nhẹ, không băng kín chặt.
- Không đắp lá, thuốc nam, bột, vôi, tỏi hay bất cứ thứ gì lên vết thương; không nặn, không hút vết thương bằng miệng.
- Đưa con đến cơ sở y tế hoặc cơ sở tiêm chủng gần nhất trong ngày. Nếu đang đi du lịch, hỏi ban quản lý khu du lịch hoặc trạm y tế nơi đó, đừng chờ về nhà mới đi tiêm.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ khám vết thương, phân loại mức độ và quyết định tiêm vắc xin phòng dại. Bị cắn nhẹ, cào xước da không chảy máu thì cần tiêm vắc xin. Bị cắn, cào chảy máu, hoặc nước bọt khỉ dính vào vết thương hở, vào mắt, miệng thì thường cần cả vắc xin và huyết thanh kháng dại tiêm quanh vết thương, nếu con chưa từng tiêm phòng dại. Trẻ em tiêm cùng liều, cùng lịch như người lớn; lịch thường gồm 3–5 buổi trong khoảng một tuần đến một tháng, tùy loại vắc xin và cách tiêm.
Vết khỉ cắn được xem là vết thương dễ nhiễm uốn ván. Bác sĩ sẽ xem sổ tiêm chủng để quyết định con có cần tiêm nhắc uốn ván hay huyết thanh uốn ván không. Bác sĩ cũng làm sạch vết thương, quyết định có khâu hay không và có cần kháng sinh không; vết cắn của động vật thường không được khâu kín ngay.
Khỉ dòng macaque, loại hay gặp ở châu Á, có thể mang một loại virus herpes riêng của khỉ (virus B). Virus này lây sang người rất hiếm, và với khỉ hoang ở khu du lịch, đền chùa, nguy cơ được đánh giá là rất thấp. Hãy kể cho bác sĩ con bị khỉ gì cắn, ở đâu, khỉ hoang hay khỉ nuôi, để bác sĩ cân nhắc có cần theo dõi thêm hay không.
Theo dõi con sau khi bị cắn
Trong những ngày đầu, để ý dấu hiệu nhiễm trùng ở vết thương: sưng đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ, sốt. Nếu có, đưa con đi khám lại ngay.
Trong khoảng 5 tuần sau khi bị cắn, nếu chỗ vết thương nổi mụn nước, ngứa ran, tê, hoặc con sốt, đau đầu, mệt như cúm, hãy đưa con quay lại khám và nói rõ con đã bị khỉ cắn. Nếu con lú lẫn, yếu tay chân, co giật, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Phòng khỉ cắn khi đưa con đi chơi
- Không cho con cho khỉ ăn, không giơ đồ ăn, bim bim, chai nước trước mặt khỉ. Phần lớn vết khỉ cắn xảy ra khi người cho khỉ ăn hoặc cầm đồ ăn.
- Không để con sờ, bế, chụp ảnh sát khỉ, kể cả khỉ trông hiền hoặc khỉ được người dắt đi biểu diễn.
- Cất đồ ăn, túi nilon, kính, điện thoại vào ba lô kín. Nếu khỉ giật đồ, buông ra, đừng giằng lại.
- Dạy con không nhìn chằm chằm, không nhe răng cười với khỉ, không chạy khi khỉ lại gần; đứng yên, lùi từ từ về phía người lớn.
- Luôn nắm tay trẻ nhỏ ở nơi có khỉ. Dặn con kể ngay với bố mẹ khi bị khỉ cào, cắn, dù chỉ một vết xước.
- Gia đình hay đi rừng, sống gần nơi có nhiều khỉ hoặc sắp đi nước ngoài đến vùng có bệnh dại có thể hỏi bác sĩ về tiêm phòng dại trước.
Chăm sóc con tại nhà
- Ghi lại ngày giờ, nơi con bị cắn, khỉ hoang hay khỉ nuôi, để kể với bác sĩ.
- Đưa con đi tiêm đúng ngày hẹn, mang theo phiếu tiêm, không bỏ mũi giữa chừng. Nếu lỡ hẹn, tiêm tiếp ngay khi có thể.
- Giữ vết thương sạch, khô, thay băng mỗi ngày; uống thuốc đúng như bác sĩ kê nếu có.
- Nếu con đau hoặc sốt nhẹ sau tiêm, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Theo dõi vết thương và sức khỏe của con trong khoảng 5 tuần; thấy mụn nước ở vết cắn, sốt, đau đầu thì đưa con đi khám lại.
- Trò chuyện để con bớt sợ, và nhắc lại cách cư xử an toàn khi gặp khỉ.
Hiểu lầm thường gặp
- Khỉ ở chùa, ở khu du lịch quen người nên không có bệnh, bị cắn không cần tiêm.
- Không ai biết chắc một con khỉ có bệnh dại hay không, và khỉ hoang không theo dõi được. Vết cắn, cào trầy da vẫn cần đi tiêm phòng trong ngày.
- Chỉ chó mới truyền bệnh dại.
- Chó truyền phần lớn ca dại ở Việt Nam, nhưng mèo, khỉ, dơi và nhiều động vật có vú khác cũng có thể truyền bệnh.
- Bị khỉ cắn thì đắp lá, bôi thuốc nam là đủ.
- Không có lá hay thuốc nam nào phòng được bệnh dại. Rửa xà phòng dưới vòi nước chảy khoảng 15 phút rồi đi tiêm mới bảo vệ được con.
- Vết khỉ cào nhỏ, không chảy máu thì không sao.
- Vết cào trầy da cũng có thể dính nước bọt khỉ. Rửa kỹ và cho bác sĩ xem để quyết định tiêm.
Bố mẹ hay hỏi
+Bị khỉ cắn có phải tiêm phòng dại không?
Có, khi vết cắn hay cào làm trầy da, hoặc nước bọt khỉ dính vào vết xước, mắt, miệng. Rửa vết thương khoảng 15 phút rồi đưa con đi tiêm ngay trong ngày.
+Bị khỉ cắn có cần theo dõi con khỉ 10 ngày như chó không?
Không áp dụng được. Mốc theo dõi 10 ngày chỉ dùng cho chó, mèo nhà; với khỉ, bác sĩ thường cho tiêm đủ liệu trình.
+Bị khỉ cắn đã mấy ngày mới đi tiêm có muộn không?
Vẫn đi tiêm ngay, kể cả khi đã muộn vài ngày, vì vắc xin vẫn có tác dụng khi chưa có triệu chứng. Đừng chờ thêm.
+Bị khỉ cắn có cần tiêm uốn ván không?
Có thể cần. Vết khỉ cắn là vết thương dễ nhiễm uốn ván; mang sổ tiêm chủng để bác sĩ xem mũi gần nhất của con và quyết định.
+Bị khỉ cắn có bị lây virus herpes B không?
Rất hiếm. Với khỉ hoang ở khu du lịch, nguy cơ được đánh giá là rất thấp, nhưng hãy kể rõ cho bác sĩ và đưa con đi khám lại nếu trong khoảng 5 tuần vết cắn nổi mụn nước hoặc con sốt, đau đầu.
Nguồn tham khảo
- Rabies vaccines: WHO position paper – April 2018 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- WHO Expert Consultation on Rabies: third report (TRS 1012) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Non-human primate (NHP) bite protocol — NHS Scotland (Right Decisions)
- Rabies — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị chó mèo cắn
Ở Việt Nam, bệnh dại vẫn lưu hành và mỗi năm vẫn có người tử vong, phần lớn vì không tiêm phòng sau khi bị chó cắn; khi đã lên cơn dại thì gần như không cứu được. Ngay khi con bị chó, mèo cắn, cào trầy da hoặc liếm vào vết xước, rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, rồi đưa con đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế trong ngày để được khám và tiêm vắc xin phòng dại, có khi kèm huyết thanh kháng dại. Đi cấp cứu ngay khi vết cắn chảy máu nhiều, sâu, ở mặt, đầu, cổ, bàn tay, bộ phận sinh dục, hoặc con vật có dấu hiệu dại.
- Tiêm phòng dại cho trẻ
Con bị chó, mèo cắn, cào trầy da hoặc liếm vào vết xước, niêm mạc mắt, miệng thì cần đi tiêm phòng dại ngay trong ngày, sau khi đã rửa vết thương dưới vòi nước với xà phòng khoảng 15 phút. Trẻ em tiêm cùng liều, cùng lịch như người lớn; tùy vết thương, bác sĩ cho tiêm thêm huyết thanh kháng dại. Với trẻ sống ở vùng nhiều chó thả rông, xa cơ sở tiêm, hoặc sắp đi đến nơi có bệnh dại, bố mẹ có thể hỏi bác sĩ về tiêm phòng trước, thường 2 buổi cách nhau 1 tuần. Đi cấp cứu ngay khi vết cắn sâu, chảy máu nhiều hoặc ở mặt, đầu, cổ, bàn tay.
- Uốn ván
Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.
- Vết đứt tay, trầy xước
Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng; khi máu cầm thì rửa bằng nước sạch, xà phòng quanh vết thương, rồi che bằng băng gạc sạch. Đưa con đi khám trong ngày nếu vết rách toác miệng, sâu, dài hơn khoảng 1 cm, ở mặt hoặc lòng bàn tay, bẩn đất cát, do đinh gỉ hay súc vật cắn, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia hoặc vẫn chảy sau 10 phút ấn chặt.
- Cầm máu vết thương
Cách cầm máu tốt nhất cho gần như mọi vết thương là ấn chặt trực tiếp: đặt gạc, khăn sạch hoặc áo sạch lên vết thương, ấn mạnh liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem; máu thấm qua thì đặt thêm lớp mới lên trên. Không rắc thuốc lào, bột cà phê, tro bếp, nhọ nồi hay đắp lá lên vết thương, và không buộc garô cho vết thương thông thường. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia, vẫn chảy nhiều sau 10 phút ấn chặt, vết thương ở cổ, ngực, bụng, hoặc con tái nhợt, vã mồ hôi, lả đi.
- Tiêm chủng trước khi du học
Trước khi đi du học, con nên rà sổ tiêm chủng và đọc kỹ yêu cầu của trường, của nước sẽ đến, rồi đi tư vấn tiêm chủng ít nhất 1–2 tháng trước ngày bay, vì một số vắc xin cần nhiều mũi cách nhau vài tuần đến vài tháng. Các mũi hay được yêu cầu hoặc khuyên tiêm là sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu, viêm gan B, não mô cầu, uốn ván-bạch hầu, cúm và HPV; một số nước còn yêu cầu xét nghiệm lao hoặc giấy chứng nhận tiêm sốt vàng. Ở nước ngoài, khi cấp cứu hãy gọi số cấp cứu của nước đó; ở Việt Nam là 115 hoặc 113.
Chủ đề khác