Uốn ván ở trẻ khi bị thương: khi nào cần tiêm và dấu hiệu nguy hiểm
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Vi khuẩn uốn ván sống trong đất, bụi, phân súc vật và vào cơ thể qua vết thương, nhất là vết đâm sâu, vết thương bẩn, vết cắn, vết bỏng. Khi con bị thương, rửa sạch vết thương rồi xem sổ tiêm: con chưa tiêm đủ mũi có thành phần uốn ván, bố mẹ không nhớ, hoặc vết thương bẩn mà mũi gần nhất đã quá 5 năm (vết sạch là quá 10 năm), thì đưa con đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định tiêm vắc xin hay huyết thanh. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, co cứng cơ, khó thở hoặc co giật.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con cứng hàm, khó há miệng, khó nuốt, hoặc mặt co cứng như đang cười gượng.
- Con co cứng cơ từng cơn đau ở lưng, bụng, tay chân, người ưỡn cong ra sau, nhất là khi có tiếng động hay bị chạm vào.
- Con khó thở, thở rít, hoặc co giật.
- Trẻ sơ sinh bú khó dần rồi không mút được, khóc nhiều, cứng hàm, co cứng người từng cơn.
- Vết thương rất sâu, rộng, chảy máu không cầm sau 10 phút ấn chặt, hoặc có vật còn cắm trong vết thương.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Vết thương bẩn đất cát, phân súc vật, gỉ sét, hoặc rửa kỹ vẫn còn bẩn: đi khám trong ngày.
- Vết đâm sâu do đinh, que, gai, mảnh kim loại, kể cả khi miệng vết thương nhỏ.
- Con bị chó, mèo, chuột hay người cắn, hoặc bị bỏng.
- Con chưa tiêm đủ các mũi có thành phần uốn ván, hoặc bố mẹ không nhớ con đã tiêm hay chưa.
- Vài ngày sau, vết thương sưng, nóng, đỏ, đau tăng, chảy mủ, hoặc con sốt.
Uốn ván là gì
Uốn ván do vi khuẩn sống trong đất, bụi và trong ruột người, súc vật gây ra. Khi vào vết thương, nhất là vết sâu, bẩn, ít không khí, vi khuẩn sinh ra độc tố tấn công thần kinh, làm co cứng cơ.
Triệu chứng thường bắt đầu từ 3 đến 21 ngày sau khi bị thương, phần lớn vào khoảng 1 tuần. Vết thương càng bẩn, càng gần đầu mặt thì bệnh càng đến sớm và càng nặng. Uốn ván rất nguy hiểm, con cần nằm viện nhiều tuần, có khi phải thở máy.
Vết thương nào có nguy cơ uốn ván
- Vết thương dính đất, cát, bùn, phân chuồng, phân súc vật.
- Vết đâm sâu do đinh, que, gai, dằm gỗ, mảnh kim loại; nhiều bố mẹ chỉ lo đinh gỉ, nhưng điều đáng lo là vết thương sâu và bẩn, dù vật đó có gỉ hay không.
- Vết thương dập nát, có mô bị chết, có dị vật còn trong vết thương.
- Vết cắn của súc vật hoặc người, vết bỏng.
- Vết xước nhỏ, sạch vẫn có thể nhiễm uốn ván nếu con chưa được tiêm phòng, dù hiếm hơn.
Xử trí vết thương và khi nào cần tiêm
Cầm máu bằng cách ấn chặt gạc sạch khoảng 10 phút, rồi rửa vết thương dưới vòi nước sạch, dùng xà phòng rửa vùng da xung quanh, gỡ nhẹ đất cát còn bám. Vết thương sâu, bẩn hoặc rửa không sạch thì đưa con đi khám để được làm sạch kỹ.
Mang theo sổ tiêm chủng. Theo hướng dẫn nhi khoa Hoa Kỳ, với vết thương bẩn, con cần mũi nhắc nếu mũi có thành phần uốn ván gần nhất đã quá 5 năm; với vết thương sạch là quá 10 năm. Con chưa tiêm đủ hoặc không rõ đã tiêm thì có thể cần cả vắc xin và huyết thanh hay globulin miễn dịch kháng uốn ván. Bác sĩ quyết định loại và liều; đưa con đi trong ngày, đừng để vài hôm sau.
Lịch tiêm phòng uốn ván cho con
- Tiêm chủng mở rộng: vắc xin phối hợp có thành phần uốn ván lúc 2, 3, 4 tháng tuổi, mũi nhắc lúc 18 tháng, và mũi nhắc bạch hầu-uốn ván lúc 7 tuổi, miễn phí.
- Lỡ lịch thì tiêm bù ngay khi có thể; trạm y tế sẽ tính lại khoảng cách giữa các mũi.
- Sau mũi 7 tuổi, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo thêm một mũi nhắc ở khoảng 9–15 tuổi. Bố mẹ hỏi bác sĩ ở cơ sở tiêm dịch vụ về mũi nhắc cho con tuổi teen.
- Mắc uốn ván rồi không tạo được miễn dịch, nên người đã khỏi bệnh vẫn cần tiêm đủ vắc xin.
Uốn ván sơ sinh và cách phòng
Trẻ sơ sinh có thể bị uốn ván qua cuống rốn khi dụng cụ cắt rốn không sạch hoặc khi bôi, đắp những thứ không sạch lên rốn. Dấu hiệu thường xuất hiện trong khoảng 3 đến 14 ngày sau sinh: bé bú khó dần rồi không mút được, khóc nhiều, cứng hàm, co cứng người. Đây là cấp cứu.
Cách phòng là mẹ tiêm phòng uốn ván khi mang thai theo lịch của tiêm chủng mở rộng, mũi cuối ít nhất 2 tuần trước ngày dự sinh; sinh con ở cơ sở y tế; và giữ rốn bé sạch, khô, không bôi tro, lá, thuốc lào hay bất cứ thứ gì lên rốn khi bác sĩ không dặn. Kháng thể của mẹ truyền sang giúp bảo vệ bé những tuần đầu.
Chăm sóc con tại nhà
- Rửa mọi vết thương ngay dưới vòi nước sạch; dùng xà phòng rửa vùng da xung quanh, gỡ đất cát còn bám.
- Che vết thương bằng gạc hoặc băng sạch, thay hằng ngày hoặc khi ướt, bẩn.
- Mở sổ tiêm chủng xem mũi có thành phần uốn ván gần nhất của con là khi nào, chụp ảnh lại để mang theo khi đi khám.
- Không đắp lá, thuốc lào, bột cà phê, nhọ nồi hay kem đánh răng lên vết thương hay rốn bé.
- Nếu con đau, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ.
- Cho con đi giày dép khi chơi ngoài vườn, bãi đất, công trình; dọn đinh, mảnh kim loại, kính vỡ quanh nhà.
- Theo dõi con khoảng 3 tuần sau vết thương bẩn; thấy con khó há miệng, khó nuốt hay co cứng cơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
Hiểu lầm thường gặp
- Chỉ đinh gỉ mới gây uốn ván.
- Vi khuẩn sống trong đất, bụi, phân súc vật. Vết thương sâu và bẩn mới là điều đáng lo, dù vật gây thương tích có gỉ hay không.
- Vết thương nhỏ thì không cần quan tâm đến uốn ván.
- Vết đâm nhỏ nhưng sâu, như đinh hay gai, lại là vết có nguy cơ cao. Hãy rửa sạch và xem sổ tiêm của con.
- Con đã tiêm uốn ván hồi nhỏ thì được bảo vệ suốt đời.
- Sức bảo vệ giảm dần theo năm tháng. Với vết thương bẩn, con có thể cần mũi nhắc nếu mũi gần nhất đã quá 5 năm.
- Rắc thuốc lào, đắp lá hay tro bếp lên vết thương, lên rốn cho mau khô.
- Những thứ này không sạch, có thể đưa vi khuẩn uốn ván vào cơ thể. Chỉ cần rửa bằng nước sạch và giữ vết thương, rốn sạch, khô.
Bố mẹ hay hỏi
+Bị đinh đâm vào chân có cần tiêm uốn ván không?
Vết đâm sâu do đinh là vết thương có nguy cơ uốn ván. Rửa sạch rồi đưa con đi khám trong ngày, mang theo sổ tiêm để bác sĩ quyết định có cần tiêm không.
+Bị thương bao lâu thì phải tiêm uốn ván?
Càng sớm càng tốt, nên đi ngay trong ngày. Nếu đã muộn vài ngày, bố mẹ vẫn đưa con đi khám, đừng nghĩ là quá muộn rồi bỏ qua.
+Uốn ván bao lâu thì phát bệnh?
Thường từ 3 đến 21 ngày sau khi bị thương, phần lớn khoảng 1 tuần. Vết thương càng bẩn thì bệnh có thể đến càng sớm.
+Con đã tiêm 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 có phòng được uốn ván không?
Có, các vắc xin này đều có thành phần uốn ván. Con cần đủ các mũi cơ bản và mũi nhắc theo lịch để được bảo vệ.
+Mẹ bầu cần tiêm uốn ván không?
Cần. Mẹ được tiêm miễn phí theo lịch của tiêm chủng mở rộng để bảo vệ cả mẹ và bé khỏi uốn ván sơ sinh; số mũi tùy mẹ đã tiêm trước đó bao nhiêu.
Nguồn tham khảo
- Tetanus — NHS (Anh)
- Tetanus in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Tetanus vaccines: WHO position paper – February 2017 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Vết đứt tay, trầy xước
Với vết đứt hay trầy xước nhỏ: lấy gạc hoặc khăn sạch ấn chặt liên tục khoảng 10 phút, không mở ra xem giữa chừng; khi máu cầm thì rửa bằng nước sạch, xà phòng quanh vết thương, rồi che bằng băng gạc sạch. Đưa con đi khám trong ngày nếu vết rách toác miệng, sâu, dài hơn khoảng 1 cm, ở mặt hoặc lòng bàn tay, bẩn đất cát, do đinh gỉ hay súc vật cắn, hoặc con chưa tiêm đủ mũi uốn ván. Gọi 115 hoặc 113 khi máu phun thành tia hoặc vẫn chảy sau 10 phút ấn chặt.
- Chăm sóc rốn sơ sinh
Cuống rốn thường khô và tự rụng khi con được khoảng 1–2 tuần tuổi, có bé sớm hơn hoặc muộn tới 3 tuần. Cách chăm tốt nhất là giữ rốn sạch và khô, để hở, không băng kín, không bôi gì lên rốn khi bác sĩ không dặn. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu vùng da quanh rốn tấy đỏ lan rộng, sưng, chảy mủ hôi, rốn chảy máu không cầm, hoặc con sốt, lạnh người, bỏ bú, li bì.
- Trẻ bị chó mèo cắn
Ở Việt Nam, bệnh dại vẫn lưu hành và mỗi năm vẫn có người tử vong, phần lớn vì không tiêm phòng sau khi bị chó cắn; khi đã lên cơn dại thì gần như không cứu được. Ngay khi con bị chó, mèo cắn, cào trầy da hoặc liếm vào vết xước, rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng khoảng 15 phút, sát khuẩn, rồi đưa con đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế trong ngày để được khám và tiêm vắc xin phòng dại, có khi kèm huyết thanh kháng dại. Đi cấp cứu ngay khi vết cắn chảy máu nhiều, sâu, ở mặt, đầu, cổ, bàn tay, bộ phận sinh dục, hoặc con vật có dấu hiệu dại.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản và rota; phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Các vắc xin như cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu, sốt xuất huyết, tay chân miệng là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự trả. Cả hai đều đã được cấp phép và bảo vệ tốt; điều quan trọng nhất là con được tiêm đủ, đúng lịch, và mọi mũi đều được ghi vào sổ để không tiêm thiếu hay trùng.
Chủ đề khác